Sáng Chủ nhật ngày 21 tháng 3, Hiếu tỉnh lúc bảy giờ bốn mươi.
Không cần chuông thứ hai.
Cậu ngủ được khá tốt, điều khiến chính mình hơi bất ngờ. Sau khi rửa mặt, Hiếu xuống ăn một bát phở ở quán gần phòng trọ rồi đi bộ về. Không uống cà phê quá nhiều, không mua nước tăng lực. Cậu chỉ mang lên phòng một chai nước, đặt cạnh laptop.
Tám giờ ba mươi.
Hiếu mở máy.
Đóng Messenger.
Tắt thông báo.
Kiểm mạng.
Đọc lại hướng dẫn bài test một lần cuối.
Không mở tài liệu ngoài những thứ hệ thống cho phép.
Chín giờ kém vài phút, cậu ngồi yên.
Một cảm giác giống trước giờ thi, nhưng không hoàn toàn.
Ở trường, bài thi thường kiểm thứ đã được học trong một phạm vi biết trước. Bài hôm nay đang kiểm xem kinh nghiệm thực tế của cậu có chuyển được sang một tình huống người khác đặt ra hay không.
Chín giờ.
Hiếu bấm Start.
Đồng hồ bắt đầu đếm ngược.
Phần đầu là một bộ dữ liệu nhỏ.
Không khổng lồ.
Cũng không có cấu trúc quá lạ.
Nhưng người ra đề cố tình để một số trường thiếu, vài giá trị không nhất quán và một nhóm dòng có quan hệ khiến việc sửa trực tiếp theo mắt rất dễ tạo lỗi.
Hiếu đọc yêu cầu.
Không lao vào code ngay.
Cậu mất vài phút xác định đầu ra cần gì, sau đó mới bắt đầu.
Những tháng Data Operations bất ngờ trở nên hữu ích hơn cậu nghĩ. Không phải vì bài giống file công việc hiện tại, mà vì Hiếu đã quen hỏi:
Đâu là nguồn?
Đâu là trạng thái?
Cái gì chắc chắn là lỗi?
Cái gì chỉ bất thường?
Có trường hợp nào không nên tự sửa?
Mười lăm phút đầu khá ổn.
Một lỗi khiến cậu mất thời gian hơn dự tính nhưng tìm được.
Đến phần xử lý missing value, Hiếu dừng lâu hơn.
Có hai cách.
Một cách đơn giản giúp output sạch.
Một cách giữ nhiều thông tin hơn nhưng logic phức tạp.
Cậu đọc lại đề.
Không yêu cầu tối đa hóa dữ liệu bằng mọi giá.
Chỉ cần xử lý hợp lý và giải thích.
Hiếu chọn cách đơn giản hơn, ghi rõ giả định.
Không cố chứng minh mình biết nhiều kỹ thuật.
Khoảng phút thứ ba mươi lăm, cậu sang phần debugging.
Đoạn logic có một lỗi khá dễ thấy.
Lỗi thứ hai khó hơn.
Hiếu đọc ba lần.
Chạy thử bằng tay với một input nhỏ.
Sai.
Đổi một điều kiện.
Vẫn sai ở case khác.
Đồng hồ còn hơn bốn mươi phút.
Cảm giác nóng ở gáy bắt đầu xuất hiện.
Hiếu muốn bỏ sang câu cuối rồi quay lại.
Nhưng biết nếu đi ngay, đầu cậu vẫn treo lỗi này.
Cậu cho mình thêm năm phút.
Viết ra ba case đơn giản.
Không nhìn toàn bộ code nữa.
Chỉ hỏi:
Với mỗi case, điều kiện nào phải đúng?
Đến case thứ ba, Hiếu thấy vấn đề.
Không phải một dấu so sánh sai.
Là thứ tự kiểm điều kiện khiến một nhánh đặc biệt bị nuốt vào nhánh chung trước.
Cậu sửa.
Chạy lại.
Đúng ba case.
Không biết còn case ẩn hay không.
Nhưng đủ để tiếp.
Còn ba mươi ba phút.
Phần cuối là bài tự động hóa.
Đề đưa một quy trình có một số bước kiểm lặp bằng tay và hỏi ứng viên sẽ tự động hóa phần nào trước, cách hạn chế rủi ro, và nếu chỉ có thời gian làm một bản nhỏ thì sẽ chọn phạm vi nào.
Hiếu đọc.
Gần như bật cười.
Không phải cùng workflow của cậu.
Nhưng tư duy rất gần checker vừa làm.
Cậu viết trước:
Không tự động hóa toàn bộ.
Chọn những rule xác định rõ, tần suất đủ cao và hậu quả nếu flag sai thấp.
Tự động phát hiện trước khi tự động sửa.
Các case phụ thuộc context nên giữ người kiểm.
Theo dõi false positive.
Chỉ mở rộng sau khi có dữ liệu sử dụng thật.
Hiếu dừng.
Quá giống những gì vừa trải qua.
Không cần học thuộc câu trả lời.
Rồi đề hỏi:
Nếu người dùng phàn nàn công cụ đánh dấu quá nhiều trường hợp không sai, bạn sẽ làm gì?
Hiếu nghĩ tới Nam nhìn chữ Error rồi tưởng phải sửa.
Cậu viết về việc kiểm lại precision của rule, phân loại cảnh báo theo độ chắc chắn, đổi cách hiển thị nếu wording tạo cảm giác quá tuyệt đối, và loại bỏ rule nếu chi phí kiểm cảnh báo vượt lợi ích.
Không phải phần khó nhất.
Nhưng là phần cậu tự tin nhất.
Đồng hồ còn mười hai phút.
Hiếu quay lại câu debugging.
Kiểm lại nhanh.
Sau đó đọc phần đầu.
Một biến đặt tên hơi khó hiểu.
Sửa.
Một đoạn giải thích quá dài.
Rút.
Còn năm phút.
Cậu phát hiện một trường hợp ở phần dữ liệu mình chưa xử lý.
Nếu sửa bây giờ có thể kéo theo thay đổi logic.
Hiếu nhìn.
Đây là lúc cậu dễ phá một bài đang chạy được để cố làm đủ.
Cậu không sửa.
Ghi rõ limitation trong phần giải thích.
Còn một phút hai mươi.
Hiếu bấm submit.
Màn hình hỏi xác nhận.
Cậu nhìn một giây.
Bấm.
Bài test kết thúc.
Không có điểm.
Chỉ thông báo đã nhận bài và sẽ phản hồi sau khi review.
Hiếu ngồi yên.
Căn phòng đột nhiên im hơn rất nhiều.
Chín mươi phút vừa rồi đầu óc cậu không có chỗ cho gì khác. Khi đồng hồ biến mất, cảm giác mệt tới khá nhanh.
Cậu uống gần hết chai nước.
Không mở lại tài liệu để tra xem câu mình vừa làm đúng tới đâu.
Dù có tìm ra sai bây giờ cũng không sửa được.
Điện thoại có vài tin.
Duy:
Duy: Sống không?
Ngọc không nhắn.
Có lẽ cô biết cậu đang làm.
Hiếu trả Duy trước:
Hiếu: Sống.
Sau đó nhắn Ngọc:
Hiếu: Xong rồi.
Cô trả sau khoảng hai phút.
Minh Ngọc: Còn não không?
Hiếu bật cười.
Hiếu: Khoảng nửa.
Minh Ngọc: Thế ăn đi.
Không hỏi:
Làm được không?
Hiếu thấy tốt.
Cậu xuống ăn trưa.
Trên đường, đầu vẫn tự chạy lại vài câu. Có một chỗ debugging cậu chưa chắc. Phần dữ liệu có một limitation. Không biết người chấm đánh giá lời giải automation tới đâu.
Nhưng khi ngồi xuống ăn, Hiếu buộc mình dừng.
Bài đã nộp.
Cùng buổi sáng ấy, Ngọc không ở nhà chờ tin.
Cô đi lại tuyến tới chương trình A lần thứ hai, lần này không để kiểm thời gian đơn thuần mà muốn xem khu vực đó vào Chủ nhật có những gì. Sau đó cô hẹn Phương gần một đoạn khác để ăn trưa, vì Phương vốn có việc ở gần đó.
Khi tin Hiếu báo xong test tới, Ngọc đang ngồi trước một bát mì.
Cô đọc rồi cười.
Phương hỏi:
“Hiếu?”
“Ừ. Anh ấy vừa thi test internship.”
“Được không?”
“Không biết.”
“Ngọc cũng không hỏi?”
“Để ăn đã.”
Phương nhìn cô một lúc rồi bật cười.
“Tiến bộ.”
“Đừng.”
Sau bữa trưa, Phương hỏi chuyện chương trình A.
“Mày đi thử lần hai thật?”
“Ừ.”
“Xa thế vẫn học?”
“Nếu cuối cùng là nó.”
“Bố mẹ cho?”
“Có.”
Phương gật.
“Thế còn gì?”
Ngọc nhìn.
“Không còn gì lớn.”
Câu ấy khá đúng.
A không hoàn hảo.
Đường xa hơn mong muốn.
Một số phần thực hành phải tự kiếm.
Curriculum có lý thuyết nhiều hơn hình dung ban đầu.
Nhưng sau khi biết những điều ấy, cô vẫn chọn.
Đến đây, việc tiếp tục tìm lỗi đôi khi chỉ là trì hoãn dưới tên gọi cẩn thận.
Ngọc không cần thêm một cuộc khảo sát nữa để chứng minh.
Phương hỏi:
“Thế bao giờ chốt luôn chương trình?”
Ngọc nghĩ.
“Chắc sớm.”
“Lại chắc.”
Cô bật cười.
“Ừ. Nhưng lần này thật.”
Chiều, Hiếu ngủ gần một tiếng.
Khi tỉnh, đầu nhẹ hơn.
Anh khóa trên đã nhắn:
Anh: Làm xong chưa?
Hiếu: Xong rồi anh.
Anh: Cảm giác?
Hiếu nghĩ.
Hiếu: Phần data làm được tương đối. Debug có một câu em không chắc. Phần automation em thấy ổn nhất.
Người kia:
Anh: Ừ. Thế chờ thôi.
Không hỏi đề cụ thể.
Đúng.
Khoảng bốn giờ, Ngọc hỏi:
Minh Ngọc: Anh tỉnh chưa?
Hiếu:
Hiếu: Rồi.
Cô:
Minh Ngọc: Muốn gặp không?
Cậu nhìn.
Mệt vẫn còn một chút.
Nhưng muốn.
Hiếu: Có.
Ngọc:
Minh Ngọc: Thế em qua khu giữa hai đứa. Không cần anh chạy tới nhà em.
Hiếu đọc rồi thấy hợp.
Hai người hẹn một quán quen vừa phải, không quá xa bên nào.
Gần sáu giờ, họ gặp.
Ngọc vừa ngồi xuống đã nhìn mặt cậu.
“Trông vẫn sống.”
“Duy cũng hỏi.”
“Bọn em quan tâm.”
Hiếu bật cười.
Cô không hỏi từng câu trong bài test.
Chỉ:
“Có phần anh làm được như lúc tập không?”
“Có.”
“Phần khó?”
“Debug.”
“Anh có bỏ câu nào?”
“Không bỏ hẳn. Nhưng có một chỗ limitation.”
“Thế.”
Hiếu nhìn cô.
“Em không muốn biết nhiều hơn?”
“Em nghe cũng không hiểu hết.”
Cô cười. “Với nộp rồi.”
“Ừ.”
Một lát sau Hiếu tự kể phần automation.
Đây là phần cậu muốn kể thật.
Câu hỏi về cảnh báo sai, người dùng hiểu nhầm, scope bản nhỏ. Ngọc nghe tới chuyện Error đổi thành Check thì cười.
“Thế Nam thật sự giúp anh thi.”
“Có thể.”
“Anh phải mời trà sữa.”
“Không.”
“Keo.”
Cậu nói:
“Anh thấy vui vì có câu mình trả từ việc đã làm chứ không phải học thuộc.”
“Thế mới là kinh nghiệm.”
“Ừ.”
Ngọc nhìn cậu.
“Anh muốn đỗ hơn trước chưa?”
Hiếu nghĩ.
“Có.”
“Vì bài test?”
“Ừ. Anh thấy phần việc khá hợp.”
“Thế tốt.”
Lần này chính Ngọc dùng.
Hiếu cười.
Ngọc kể mình đi lại khu A lần nữa.
Hiếu hỏi:
“Em còn định test lần ba không?”
“Không.”
“Chốt?”
Cô im một chút rồi gật.
“Chắc em chốt A.”
Cậu nhìn.
“Chắc?”
Ngọc bật cười.
“Anh đừng bắt chữ.”
Cô nói rõ hơn:
“Em nghĩ em đã đủ thông tin rồi. Em biết điểm em không thích, biết thứ phải tự bù, biết đường xa, biết chương trình nhiều lý thuyết hơn tưởng tượng. Mà em vẫn muốn.”
Hiếu nghe.
Đây khác hoàn toàn những lần Ngọc nói A đang dẫn.
“Thế là chốt?”
“Ừ.”
Ngọc nói lần này không lưỡng lự. “Chốt A.”
Hiếu cười.
“Chúc mừng.”
Cô cũng cười.
Một lựa chọn kéo dài từ ba ngành, rồi hai chương trình truyền thông và một marketing, cuối cùng thu lại thành một tên chương trình.
Không pháo.
Không cảm giác đời mình được giải quyết.
Nhưng rõ.
Ngọc nói:
“Em sẽ nói với bố mẹ tối nay.”
“Ừ.”
“Không cần họp.”
“Ừ.”
“Anh không thấy đây là mốc lớn à?”
“Có.”
“Thế sao anh cứ ừ?”
Hiếu bật cười.
“Anh đang mệt.”
Cô cũng cười lớn hơn.
“Được.”
Hai người ăn tối.
Sau đó đi bộ một đoạn ngắn.
Ngọc nắm tay cậu.
Không nói tới mùa hè nữa.
Không tính nếu Hiếu đỗ internship thì lịch sẽ đổi ra sao.
Một bài test đã nộp chưa phải offer.
Một chương trình đã chọn cũng chưa tự biến thành bốn năm đã sống.
Mỗi việc chỉ đang ở đúng bước của nó.
Tối về, Ngọc xuống phòng khách.
Bố mẹ đều có nhà.
Cô không mang sổ.
Không mở bảng so sánh.
Chỉ nói:
“Con chốt chương trình A rồi.”
Bố ngẩng lên.
Mẹ Lan cũng nhìn.
“Chắc?”
“Vâng.”
“Không C nữa?”
“Không.”
Bố cô yên một chút rồi hỏi:
“Con chấp nhận đường đi?”
“Vâng.”
“Phần thực hành phải tự tìm thêm?”
“Vâng.”
“Mấy phần con từng lo?”
“Con vẫn lo.”
Ngọc cười nhẹ. “Nhưng con chọn.”
Ông nhìn con gái vài giây rồi gật.
“Thế làm bước tiếp theo.”
Không có thêm cuộc tranh luận.
Mẹ Lan hỏi:
“Mai con cần bố mẹ làm gì không?”
Ngọc nghĩ.
“Chưa. Khi nào cần giấy tờ hay phần cụ thể con nói.”
“Ừ.”
Câu chuyện kết thúc.
Một quyết định lớn được gia đình nhận bằng cách bình thường hơn rất nhiều những tháng đầu cô tưởng tượng.
Lên phòng, Ngọc mở sổ.
Dưới dòng:
Hướng chọn: Truyền thông.
Cô viết thêm:
Chương trình: A. Chốt 21/03/2021.
Bên dưới chỉ một câu:
Không vì hết điểm trừ. Vì đã biết các điểm trừ mà vẫn muốn chọn.
Rồi đóng sổ.
Ở phòng trọ, Hiếu cũng không mở bài test nữa.
Cậu cập nhật file CV với trạng thái ứng tuyển ở một bảng riêng rất nhỏ:
Applied – Technical assessment submitted – Waiting.
Chữ cuối cùng là phần khó chịu nhất.
Waiting.
Không làm được gì.
Nhưng lần này Hiếu không tìm thêm việc để lấp nó.
Thứ Hai, cậu vẫn quay lại workflow hiện tại.
Ngọc vẫn quay lại những bài content đã nhận.
Một người vừa chốt chương trình học.
Một người vừa hoàn thành bài test cho cơ hội mùa hè.
Cả hai đều đã bước thêm một bước, nhưng chưa ai tới đích.
Và có lẽ từ đây, câu chuyện sẽ ngày càng ít những khoảnh khắc phải hỏi mình muốn gì, mà nhiều hơn những ngày phải sống với chính câu trả lời mình đã chọn.
Bởi chọn một hướng chỉ là lúc cánh cửa được mở.
Đi qua nó lâu bao nhiêu, chịu được phần nào bên trong, và có còn muốn tiếp tục khi mọi thứ không còn mới nữa hay không, những câu ấy chỉ thời gian mới trả lời được.