Sáng thứ Năm ngày 28 tháng 1, Ngọc mở brief bài thói quen học tập lần nữa.
Cảm giác vẫn vậy.
Không ghét.
Không thích.
Nếu không có tiền và cam kết hai bài tháng này, cô gần như chắc chắn sẽ không tự ngồi xuống viết về chủ đề này. Những lời khuyên như lập kế hoạch, chia mục tiêu, tránh điện thoại đã xuất hiện ở vô số nơi. Ngọc không muốn viết thêm một bài chỉ thay câu chữ rồi gọi đó là nội dung mới.
Cô bật đồng hồ research.
Mười phút đầu trôi khá chậm.
Ngọc đọc lại brief, rồi thay vì search ngay cách xây thói quen học tập, cô mở những ghi chú cũ từ thời ôn thi với Hiếu. Không phải để kể chuyện cá nhân, mà để nhớ những vấn đề thật mình từng gặp.
Có lúc cô lập kế hoạch quá nhiều rồi không làm.
Có lúc học được hai ngày tốt rồi ngày thứ ba tụt.
Có lúc chỉ vì một bài kiểm tra không như ý mà muốn đổi toàn bộ cách học.
Có lúc tưởng phải có động lực mới bắt đầu.
Một câu hỏi tốt hơn xuất hiện:
Điều gì khiến một kế hoạch học tập chết sau vài ngày dù lúc lập nó rất hợp lý?
Ngọc nhìn.
Thú vị hơn.
Cô đổi hướng research.
Không viết kiểu 5 bước để kỷ luật hơn.
Tập trung vào việc kế hoạch thất bại vì được xây cho phiên bản lý tưởng của người học: ngày nào cũng đủ sức, không có lịch phát sinh, không mệt, không chán. Khi một ngày lệch, cả kế hoạch sụp.
Điều này cô đã trải qua.
Không chỉ học sinh.
Hiếu cũng từng học cách không lấp mọi ô trống trong tuần chỉ vì chúng tồn tại.
Ngọc không đưa Hiếu vào bài.
Chỉ giữ insight.
Sau gần năm mươi phút, chủ đề bắt đầu có hình.
Không phải bài cô yêu.
Nhưng cô đã tìm được một góc mình muốn viết.
Ngọc dừng đồng hồ.
Chưa viết.
Buổi trưa, mẹ Lan thấy con gái đi xuống sớm hơn thường lệ.
“Không viết?”
“Chiều.”
“Bài mới khó à?”
“Không. Chán.”
Bà hơi cười.
“Thế cũng phải làm?”
“Con nhận rồi.”
“Thế làm.”
Ngọc nhìn mẹ.
“Dễ nói.”
“Đi làm có ai chỉ giao thứ con thích đâu.”
Một câu không mới nhưng hôm nay nghe thực hơn.
Ngọc ngồi xuống ăn.
“Mẹ có từng có việc rất chán không?”
“Nhiều.”
“Thế mẹ làm kiểu gì?”
“Làm cho xong.”
“Không tìm ý nghĩa?”
Bà Lan nhìn con gái rồi bật cười.
“Không phải việc nào cũng cần ý nghĩa.”
Ngọc cũng cười.
Câu này thậm chí hữu ích hơn một bài self-help dài.
Mẹ nói tiếp:
“Nếu ngày nào cũng ghét thì đổi chuyện khác. Còn một việc chán trong mười việc thì làm.”
Ngọc nghe.
Một cách đánh giá rất khác:
không lấy một task đại diện cho cả nghề.
Cô nhớ điều này.
Chiều, Ngọc viết.
Bản đầu tới khá nhanh sau khi đã tìm được góc. Cô mở bài bằng một tình huống đơn giản: tối Chủ nhật lập kế hoạch kín cả tuần, thứ Hai làm đủ, thứ Ba mệt nên bỏ một phần, tới thứ Tư nhìn lịch đã lệch rồi quyết định “tuần sau làm lại”.
Cô không nói người đọc thiếu kỷ luật.
Vấn đề có thể nằm ở một lịch chỉ hoạt động khi mọi thứ hoàn hảo.
Từ đó bài đi vào ba ý: kế hoạch cần có mức tối thiểu cho ngày xấu, mục tiêu nên đo bằng hành động cụ thể thay vì câu “học chăm hơn”, và bỏ một ngày không cần kéo thành bỏ cả tuần.
Đến đây Ngọc mới nhận ra mình đang viết khá hứng.
Không phải vì chủ đề tự nhiên trở thành sở thích.
Vì cô đã tìm được một cách nói mà mình thấy thật.
Cô dừng sau một tiếng ba mươi lăm phút.
Bài chưa xong.
Khoảng sáu trăm chữ.
Ngọc nhìn đồng hồ.
Research cộng viết đã hơn hai tiếng hai mươi.
Chủ đề ban đầu chán nhưng tiến độ không chậm hơn bài trước đáng kể.
Một dữ liệu mới.
Cùng ngày, Hiếu ở trường nhận một đề nghị từ Nam.
Không phải workflow.
Nam ngồi gần cậu sau một buổi chung, mở laptop rồi nói:
“Anh, em thấy cái dropdown hôm trước có một vấn đề.”
Hiếu quay sang.
“Gì?”
“Nếu danh sách trạng thái đổi thì mình phải sửa ở nhiều file mẫu.”
Hiếu nhìn.
Đúng.
Hiện danh sách được gắn trực tiếp trong template. Nếu thêm một trạng thái mới, phải update file mẫu. Không khó vì nhóm vẫn dùng một template chính, nhưng nếu sau này có nhiều bản hoặc nhiều task cùng dùng thì sẽ dễ lệch.
“Em định sao?”
Nam mở một sheet nhỏ.
“Em nghĩ để list trạng thái ở một chỗ riêng. Hai cột dropdown tham chiếu vào đó. Sau đổi thì sửa một chỗ.”
Hiếu nhìn.
Lại một ý hay.
Cậu hỏi:
“Có làm file khó hiểu hơn với người mới không?”
“Em có thể hide phần list.”
“Đừng hide.”
Nam hơi bất ngờ.
“Vì sao anh?”
“Người sau cần biết dropdown lấy từ đâu.”
Hiếu nói. “Ẩn đi thì lúc muốn sửa lại phải tìm.”
Nam gật.
“Thế để sheet riêng tên rõ.”
“Ừ.”
Hai người thử.
Hoạt động.
Hiếu cười nhẹ.
“Em thích mấy cái này à?”
Nam cũng cười.
“Em ghét gõ lặp.”
“À.”
Một lý do rất thực tế.
Không phải đam mê tối ưu quy trình cao siêu.
Chỉ ghét phải sửa cùng một thứ nhiều lần.
Hiếu nói:
“Thử thêm một tuần. Nếu ổn thì update.”
Nam nhìn.
“Không đưa luôn à anh?”
“Không cần đổi template giữa vòng nếu cái cũ chưa có vấn đề ngay.”
“Vâng.”
Nam gật. “Thứ Hai thử.”
Một đề xuất được giữ để kiểm.
Không phải ý hay nào cũng cần triển khai tức thì.
Buổi chiều, anh khóa trên hỏi về tiến độ phần cố định. Hiếu tiện kể ý tưởng của Nam.
Người kia nói:
“Ừ, test đi. Nếu ổn thì làm.”
Không hỏi ai nghĩ ra vì Hiếu đã tự nói.
“Nam đề xuất.”
“Thằng này chịu khó để ý đấy.”
“Vâng.”
Hiếu thấy vui.
Không phải vì mình đang dẫn một người giỏi.
Chỉ vì Nam đã bắt đầu từ trạng thái em phải làm thế nào sang em thấy chỗ này có thể làm tốt hơn.
Đó có lẽ là dấu hiệu rõ nhất cậu ấy đang bước khỏi vai người mới.
Tối, Hiếu nhắn Ngọc hỏi bài chán thế nào.
Cô trả:
Minh Ngọc: Bớt chán rồi.
Hiếu: Vì?
Minh Ngọc: Em đổi câu hỏi.
Cậu:
Hiếu: Từ gì sang gì?
Ngọc gửi ý cũ và ý mới.
Hiếu đọc.
Hiếu: Cái sau hay hơn.
Cô:
Minh Ngọc: Anh là audience.
Hiếu: Anh là sinh viên.
Ngọc:
Minh Ngọc: Cũng từng là học sinh.
Cậu bật cười.
Ngọc gọi.
“Em phát hiện một thứ.”
“Gì?”
“Em không cần thích topic ban đầu. Em cần tìm được vấn đề thật bên trong nó.”
Hiếu nghe.
“Thế nếu không tìm được?”
“Thì chắc vẫn phải viết.”
“Ừ.”
Cô bật cười. “Anh phá mood.”
“Em nói việc.”
“Đúng.”
Cô kể câu mẹ nói:
“Không phải việc nào cũng cần ý nghĩa.”
Hiếu cười.
“Cô Lan đúng.”
“Anh rất hợp phụ huynh.”
“Không.”
Hiếu kể Nam lại có một đề xuất mới.
Ngọc cười.
“Anh sắp bị thay.”
“Không.”
“Biết.”
Cô nói. “Nhưng em thấy hay.”
“Ừ.”
“Anh có thấy người mới đôi khi thấy chỗ bất tiện rõ hơn người làm lâu không?”
Hiếu nghĩ.
“Có thể.”
“Vì chưa quen.”
“Ừ.”
Cậu nói. “Anh quen gõ trạng thái nên không thấy chuyện gõ sai là vấn đề tới khi Nam nói.”
Ngọc nghe.
“Cái này giống người đọc mới.”
“Đừng kéo.”
“Em chưa kéo.”
Cả hai cười.
Thứ Sáu ngày 29 tháng 1, Ngọc hoàn thành bài.
Bản cuối tám trăm lẻ hai chữ.
Cô đọc lại, bỏ một câu hơi lên lớp rồi gửi. Tổng thời gian trước vòng sửa: ba tiếng hai phút.
Ít hơn cô tưởng với một chủ đề ban đầu không thích.
Người duyệt phản hồi vào chiều cùng ngày. Lần này có một comment khiến Ngọc hơi bất ngờ:
Phần mở này khá thật. Em lấy từ trải nghiệm cá nhân à?
Cô trả:
Có một phần em từng lập lịch kiểu này ạ, nhưng em viết lại thành tình huống chung.
Người kia:
Ổn. Giữ.
Không có vấn đề.
Các chỉnh sửa còn lại khá nhẹ.
Đến cuối, bài mất tổng ba tiếng ba mươi ba phút.
Ngọc ghi.
Bài đầu: 3h47.
Bài hai: 3h33.
Chênh không nhiều.
Cô bắt đầu có một khoảng sơ bộ.
Hai trăm nghìn cho khoảng ba tiếng rưỡi công việc.
Chưa tính việc đôi khi chủ đề khó hơn.
Ngọc không nói ngay mức thấp.
Hai bài chưa đủ.
Cô cũng đang nhận được kinh nghiệm, portfolio và khả năng làm thật.
Nhưng lần đầu một câu hỏi thực tế bắt đầu xuất hiện:
Nếu sau vài tháng mình viết nhanh hơn, mức này có thể ổn. Nếu bài ngày càng đòi hỏi research sâu hơn mà vẫn hai trăm, lúc đó phải xem lại.
Không cần làm gì hôm nay.
Ghi lại.
Cùng ngày, bố Ngọc hỏi kết quả tháng thử.
“Bài thứ hai xong chưa?”
“Xong.”
“Bao lâu?”
“Ba tiếng rưỡi hơn.”
“Bài trước?”
“Gần bốn.”
Ông gật.
“Thế có số rồi.”
“Vẫn ít dữ liệu.”
Bố cười.
“Biết.”
Ông hỏi:
“Con còn thích không?”
Ngọc nghĩ.
“Có.”
“Bài này?”
“Không thích chủ đề ban đầu.”
“Thế sao vẫn có?”
“Con thích lúc tìm được góc để viết.”
Ông nghe.
“Vậy là được.”
Ngọc hơi nhướng mày.
“Bố chấm?”
“Không.”
Cô bật cười.
Chiều thứ Bảy ngày 30 tháng 1, Hiếu dạy hai lớp như thường.
Buổi Huyền hôm nay kết thúc sớm hơn khoảng năm phút vì phần cần làm đã xong. Hiếu không kéo cho đủ chín mươi phút bằng một bài phụ chỉ để cảm thấy mình đã “dạy đủ”.
Cậu nói:
“Hôm nay tới đây.”
Huyền nhìn đồng hồ.
“Sớm ạ?”
“Năm phút.”
“Có sao không anh?”
“Không.”
Cô bé cười.
Một chi tiết nhỏ.
Ra khỏi nhà Huyền, Hiếu nhìn giờ.
Ngọc chưa nhắn.
Cậu cũng chưa hỏi.
Tuần này hai người chưa gặp.
Nhưng tối nay cậu hơi mệt và không muốn đi xa.
Hiếu về phòng.
Khoảng sáu giờ, Ngọc nhắn:
Minh Ngọc: Anh xong chưa?
Hiếu: Rồi.
Cô:
Minh Ngọc: Mệt không?
Hiếu: Có một chút.
Ngọc:
Minh Ngọc: Thế thôi.
Cậu nhìn.
Không cần hỏi thôi gì.
Cô có thể định rủ.
Hiếu gõ:
Hiếu: Em định gặp à?
Ngọc:
Minh Ngọc: Có một chút. Nhưng mai cũng được.
Cậu nghĩ.
Ngày mai Chủ nhật chưa có lịch.
Hiếu: Mai.
Cô:
Minh Ngọc: Ừ.
Một cuộc hẹn được dời từ điều chưa thành hẹn.
Không có ai bị thất hứa.
Sáng Chủ nhật ngày 31 tháng 1, Hiếu ngủ thêm gần một tiếng.
Ngọc cũng không dậy sớm.
Hai người hẹn buổi chiều.
Không có kế hoạch cụ thể ngoài gặp nhau.
Gần hai giờ, họ gặp ở một quán nhỏ.
Ngọc mang theo cuốn sổ nhưng không mở. Hiếu cũng không mang laptop.
Một buổi chiều không công việc ngay từ lúc bắt đầu.
Hai người nói về Tết sắp tới trước.
Hiếu bảo mẹ đã hỏi lịch về. Cậu chưa chốt ngày nhưng chắc sẽ về trước Tết vài hôm sau khi thu xếp trường và hai lớp gia sư.
Ngọc hỏi:
“Thế hai lớp nghỉ Tết khi nào?”
“Chưa nói.”
“Anh định dạy sát à?”
“Không. Tuần tới chắc hỏi phụ huynh.”
“Ừ.”
Cô không hỏi mình sẽ gặp cậu trước hay sau khi về quê.
Còn thời gian.
Hiếu hỏi:
“Nhà em Tết đi đâu không?”
“Chắc ở Hà Nội phần lớn.”
“Đà Nẵng?”
“Chưa biết bố có tính vào ông bà nội không.”
Cô nhắc paternal grandparents living in Đà Nẵng with uncle. “Nếu có chắc bố mẹ nói sau.”
“Ừ.”
Không lập kế hoạch đôi dựa trên thứ chưa có.
Một lúc sau, Ngọc kể bài thói quen học tập.
“Em không thích topic.”
“Nhưng làm xong.”
“Ừ.”
“Thế cảm giác sau khi làm?”
“Không thấy ghét nghề.”
Hiếu bật cười.
“Tiêu chuẩn thấp thế?”
“Không.”
Ngọc cũng cười. “Em thấy nó hữu ích. Trước em chỉ thử những chủ đề gần thứ em thích, nên không biết nếu được giao cái em không quan tâm thì sao.”
“Giờ biết?”
“Biết một phần.”
“Là?”
“Em có thể làm nếu tìm được câu hỏi em thấy thật.”
Hiếu nghĩ.
“Còn nếu không?”
“Làm cho xong.”
Cậu bật cười.
“Cô Lan.”
“Ừ.”
Ngọc hỏi:
“Anh có file nào anh không thích không?”
“Nhiều.”
“Thế sao anh vẫn nói thích công việc kỹ thuật?”
“Vì anh không thích từng file.”
“Anh thích gì?”
Hiếu nghĩ.
“Cách vấn đề được giải dần. Với thấy phần mình đi tiếp.”
Ngọc nghe.
Đây là câu cậu đã nói từ lâu, nhưng bây giờ có thêm nhiều bằng chứng hơn.
“Thế giống.”
“Ừ.”
Cô cười. “Mình không cần mê từng task.”
“Chắc.”
Hiếu kể hai ý tưởng của Nam.
Ngọc hỏi:
“Anh có thấy tự hào không?”
“Vì Nam?”
“Ừ.”
Cậu hơi ngượng với chữ đó.
“Có một chút.”
“Anh đang giống giáo viên thật.”
“Không.”
“Anh vui khi người khác tự làm được.”
“Ừ.”
“Thì giống.”
Hiếu cười.
“Có phần.”
Ngọc nói:
“Em thấy cái hay là nếu sau này Nam nghĩ ra cách tốt hơn anh hết thì anh mới thành công.”
“Không tới mức hết.”
“Em nói ví dụ.”
“Ừ.”
Cậu nghĩ rồi nói: “Nếu nó vẫn phải hỏi anh mãi mới là vấn đề.”
“Đúng.”
Hai người im một lúc, nhìn người qua lại ngoài cửa kính.
Không khí cuối tháng Một có một cảm giác rất khác với cuối năm dương lịch. Tết đã bắt đầu xuất hiện trong câu chuyện của các gia đình, cửa hàng và lịch học, dù vẫn chưa tới mức cả thành phố thật sự chuyển nhịp.
Ngọc hỏi:
“Anh có mua gì về nhà Tết không?”
“Chưa.”
“Tiền phần kỹ thuật mới?”
“Có thể.”
“Anh định mua gì?”
“Chưa biết.”
Cô cười.
“Lúc nào anh cũng chưa biết.”
“Còn sớm.”
“Ừ.”
Hiếu hỏi ngược:
“Em tiền viết bài?”
“Em vẫn để.”
“Không mua gì?”
“Có tiêu bình thường.”
“Thế tốt.”
Ngọc nhìn.
“Anh không bảo tiết kiệm?”
“Tiền em.”
“Anh thay đổi thật.”
“Anh vẫn tiết kiệm tiền anh.”
Cô bật cười.
Một lúc sau, Ngọc dựa người ra ghế.
“Em thấy tháng Một dài.”
“Có 31 ngày.”
“Anh…”
Hiếu cười.
Cô nói tiếp: “Ý em là đầu tháng em mới có job đầu tiên. Giờ đã thành cộng tác hai bài một tháng.”
“Ừ.”
“Anh đầu tháng còn sai version. Giờ Nam sửa workflow.”
“Ừ.”
“Khá nhiều.”
“Có.”
Hiếu hỏi:
“Em có muốn tháng sau tiếp tục hai bài?”
Ngọc nghĩ.
“Hiện tại có.”
“Không tăng bốn?”
“Chưa.”
“Vì?”
“Em muốn xem lúc có nhiều việc khác hơn.”
Cô nói. “Tháng này em khá rảnh.”
“Ừ.”
“Với hai bài vẫn còn vui. Không cần tăng chỉ vì em làm được.”
Hiếu nghe rồi cười nhẹ.
“Câu này quen.”
“Em học.”
Cô hỏi:
“Anh kỹ thuật tháng sau có tăng giờ không?”
“Chưa biết.”
“Anh muốn?”
“Muốn phần sâu hơn. Không muốn giờ tự tăng.”
“Vẫn.”
“Ừ.”
Hai người nhìn nhau rồi cùng cười.
Có những câu sau nhiều tháng vẫn không thay.
Không phải vì đứng yên.
Mà vì đã trở thành nguyên tắc đủ tốt để tiếp tục dùng.
Rời quán, họ đi bộ một đoạn.
Ngọc nắm tay Hiếu, cho vào túi áo khoác cậu vì lạnh như đêm cuối năm.
Cậu hỏi:
“Em không có túi à?”
“Có.”
“Thế?”
“Em thích túi anh.”
Hiếu nhìn.
“Lý do rất tốt.”
“Ừ.”
Đến một ngã rẽ, Ngọc bỗng nói:
“Anh.”
“Ừ?”
“Nếu sau này em làm truyền thông thật mà có một thời gian em ghét đi làm thì sao?”
Hiếu nghĩ.
“Thì xem em ghét task, ghét chỗ làm hay ghét nghề.”
Ngọc dừng bước nhẹ.
Ba thứ.
Khác nhau.
“Anh nghĩ nhanh thế?”
“Anh đang thấy với anh cũng vậy.”
Cậu nói. “Một file chán không làm anh ghét kỹ thuật. Một người làm cùng khó chịu cũng không chắc do nghề.”
Ngọc gật.
“Ừ.”
“Nhưng nếu cái gì cũng ghét lâu thì tính lại.”
“Cô Lan.”
“Ừ.”
Cả hai cùng cười.
Cuối tháng Một khép lại không bằng một cột mốc lớn.
Ngọc vẫn chưa biến thành người làm truyền thông chỉ vì đã chọn ngành và viết vài bài.
Hiếu cũng chưa trở thành người quản lý chỉ vì có một người mới gọi mình là anh rồi gửi file nhờ review.
Nhưng công việc của cả hai bắt đầu có những dấu hiệu chỉ xuất hiện khi người ta ở đủ lâu để sự mới mẻ mờ bớt.
Có những task chán.
Có những cách làm mình tưởng đã tốt nhưng người mới nhìn vào lại thấy một chỗ đơn giản hơn.
Có những đề xuất nên dùng.
Có những đề xuất cần thử.
Có những lời góp ý phải phân biệt giữa quy tắc và sở thích.
Có những giờ làm phải ghi lại để biết khoản tiền nhận được thực sự đổi bằng bao nhiêu thời gian.
Và có những ngày người ta vẫn ngồi xuống làm dù không hứng ngay từ đầu.
Có lẽ đây mới là phần khó để nhìn thấy khi đứng bên ngoài một nghề.
Người ta thường hỏi:
Bạn có đam mê không?
Nhưng ít ai hỏi một câu khác thực tế hơn:
Khi thứ bạn thích trở thành một việc có lịch, có deadline, có người khác chờ và có những phần rất bình thường, bạn còn muốn quay lại làm vào lần sau không?
Đến cuối tháng Một, cả Hiếu lẫn Ngọc đều chưa có câu trả lời cho nhiều năm.
Nhưng ít nhất với tháng tiếp theo, câu trả lời của cả hai vẫn là:
Có.