Sáng thứ Hai ngày 14 tháng 12, Hiếu mở vòng công việc cố định như những tuần trước.
Cảm giác mới mẻ gần như đã hết.
Nguồn tới lúc tám giờ hai mươi. Cậu xem nhanh cấu trúc, kiểm những thay đổi so với tuần trước rồi bắt đầu làm. Hai cột trạng thái mới đã được tách theo đúng template mà nhóm chốt sau phản hồi của người dùng phía sau: một cột dành cho nguồn, một cột dành cho nội dung. Những trường hợp từng phải viết ghi chú dài bây giờ nhìn rõ hơn hẳn.
Hiếu mất chưa tới mười phút để quen.
Điều khiến cậu hài lòng không phải vì mẫu mới do mình đề xuất một phần, mà vì khi dùng thật, nó đúng là giảm được những chỗ phải giải thích.
Đến khoảng mười giờ, phần đầu đã chạy khá trơn. Cậu chỉ có hai dòng phải đánh dấu chờ xác nhận và một dòng cần giữ nguyên cách đặt mã từ nguồn cũ.
Không có vấn đề lớn.
Gần mười giờ rưỡi, anh khóa trên nhắn riêng.
Chiều mai em có ở trường không?
Hiếu nhìn lịch.
Có anh. Em có buổi tới khoảng 3h.
Người kia trả:
Bên anh có một bạn năm nhất mới vào hỗ trợ thử mấy phần đơn giản. Anh định cho bạn ấy xem qua workflow bên em đang giữ để biết dữ liệu chạy thế nào. Nếu em tiện thì chiều mai ngồi với bạn ấy khoảng 30–40 phút, chỉ giải thích quy trình với checklist thôi. Không cần dạy kỹ thuật sâu.
Hiếu đọc hai lần.
Một người mới.
Ngồi với cậu.
Xem cách cậu đang làm.
Cảm giác đầu tiên hơi lạ.
Chỉ vài tháng trước, chính Hiếu còn là người phải hỏi gần như mọi thứ. Bây giờ một người khác chuẩn bị được đưa tới xem phần cậu giữ.
Không phải vì cậu trở thành chuyên gia.
Chỉ vì hiện tại cậu là người hiểu đoạn workflow ấy rõ nhất trong số những người làm thường xuyên.
Hiếu trả:
Vâng anh. Nhưng phần nào liên quan quy ước chung em không chắc thì em sẽ để bạn ấy hỏi lại anh nhé.
Ừ. Anh chỉ cần em cho bạn ấy hiểu luồng với cách em check.
Rõ.
Không phải giao cậu quyền đào tạo cả nhóm.
Không phải một vai trò lớn hơn thực tế.
Chỉ ba mươi đến bốn mươi phút giải thích thứ mình đang làm mỗi tuần.
Hiếu vẫn thấy vui.
Cậu tiếp tục file.
Đến mười một giờ ba mươi thì dừng.
Không vì tin nhắn mới mà cố hoàn thành nhiều hơn để ngày mai “trông chuyên nghiệp” trước người mới. Công việc tuần này vẫn chạy như bình thường.
Buổi trưa, Duy biết chuyện trước cả khi Hiếu định kể.
Không rõ anh khóa trên đã nhắc trong nhóm nào đó hay Duy vô tình nghe từ người giới thiệu ban đầu. Cậu ta vừa ngồi xuống đã hỏi:
“Mai mày đi dạy nghề?”
Hiếu nhìn.
“Không.”
“Có đàn em tới học còn gì.”
“Xem workflow.”
“Thế là dạy.”
“Không.”
Duy bật cười.
“Gia sư kỹ thuật.”
Hiếu mặc kệ.
Một lúc sau Duy mới hỏi nghiêm túc:
“Mày thấy thế nào?”
“Bình thường.”
“Thật?”
Hiếu nghĩ.
“Có một chút lạ.”
“Vì trước toàn mày hỏi?”
“Ừ.”
Duy gật.
“Thế tốt.”
Hiếu nhìn.
Duy lập tức giơ tay.
“Biết. Không chấm.”
Cả hai cùng cười.
Cũng sáng hôm ấy, Ngọc nhận một tin từ người điều phối nhóm nội dung.
Bài có tiêu đề mới đã chạy được vài ngày. Nhóm có một bảng số liệu sơ bộ gồm lượt mở, thời gian đọc trung bình và một vài phản hồi trực tiếp. Không đủ lớn để làm phân tích nghiêm túc, nhưng người điều phối muốn thử cho các thành viên nhìn số liệu sau khi bài đăng thay vì chỉ làm xong rồi chuyển sang bài khác.
Ngọc rảnh thì chiều vào call 20 phút nhé. Chị muốn mọi người xem lại title với mở bài. Không bắt buộc.
Ngọc đọc.
Cô muốn.
Không phải vì trách nhiệm.
Chỉ thật sự tò mò.
Vâng chị. Em vào được.
Buổi call diễn ra lúc ba giờ.
Có bốn người.
Ngọc nhìn bảng dữ liệu được chia màn hình. Lượt mở khá tốt so với một số bài gần đây, nhưng thời gian đọc trung bình không khác quá nhiều. Một phần người đọc rời khá sớm ngay đoạn đầu, trong khi nhóm trước đó vẫn nghĩ mở bài hiện tại khá dễ đọc.
Người điều phối hỏi:
“Mọi người nhìn số này nghĩ gì?”
Một người nói tiêu đề đã kéo được click nhưng mở bài chưa giữ đủ.
Người khác cho rằng chủ đề vốn có tính thời điểm nên lượt mở cao chưa chắc nhờ title.
Ngọc nghe.
Không vội nói.
Người điều phối hỏi thẳng:
“Ngọc nghĩ sao?”
Cô nhìn lại bảng.
“Em nghĩ mình chưa biết được title có làm tăng click thật không.”
“Ừ.”
“Nhưng nếu chỉ nhìn luồng đọc thì có vẻ vấn đề nằm sau lúc người ta đã vào.”
Ngọc kéo lại mở bài.
“Đoạn đầu mình giải thích khá nhiều trước khi tới case thật.”
Người viết nhìn.
“Ý em đưa quote lên?”
“Có thể.”
Ngọc nói. “Hoặc cho một tình huống cụ thể trước. Vì title đã đặt câu hỏi khá gần người đọc rồi, vào bài lại giải thích thêm thì hơi chậm.”
Người điều phối hỏi:
“Em nghĩ người đọc muốn gì ngay đoạn đầu?”
Ngọc dừng.
Đây là câu cô thích.
Không phải:
Đoạn văn nào hay hơn?
Mà:
Người đọc bước vào đây để tìm cái gì?
“Chắc họ muốn biết mình có đang tin nguồn sai không.”
“Ừ.”
“Thế mình có thể cho họ một trường hợp rất nhanh. Ví dụ một bạn xem video trước, sau đó phải kiểm bằng nguồn khác. Rồi mới nói vấn đề chung.”
Người viết gật.
“Nghe hợp.”
Cả nhóm sửa thử một phiên bản mở bài ngắn hơn.
Không đăng lại ngay.
Chỉ so.
Ngọc đọc hai bản cạnh nhau.
Bản cũ chính xác.
Không tệ.
Nhưng bản mới cho cô cảm giác người đọc được đưa vào câu chuyện sớm hơn.
Người điều phối nói:
“Cái này không phải cứ số tụt là sửa bài cũ. Chị muốn mọi người nhìn để bài sau biết mình nên thử gì.”
Ngọc rất thích câu ấy.
Không chạy theo từng số liệu.
Không coi phản ứng của người đọc là mệnh lệnh.
Chỉ dùng nó để đặt câu hỏi tốt hơn cho lần sau.
Sau call, cô mở cuốn sổ mới.
Trang đầu tiên được dùng cho một ghi chú không hẳn về ngành:
Mình thích nhìn phản ứng của người đọc nếu nó giúp đặt câu hỏi cho nội dung tiếp theo. Không thích số liệu chỉ để báo cáo đẹp/xấu.
Bên dưới:
Có thể đây là lý do marketing vẫn hấp dẫn ở phần research, nhưng mình muốn phản hồi quay lại cải thiện giao tiếp/nội dung hơn là chỉ tối ưu chuyển đổi.
Ngọc nhìn.
Câu hỏi 65/35 bắt đầu có thêm chiều sâu.
Không phải cô ghét mục tiêu kinh doanh.
Chỉ là khi tưởng tượng bản thân làm việc lâu dài, thứ khiến cô hứng nhất vẫn là vòng:
người thật → thông tin → cách kể → phản ứng → hiểu người hơn → sửa cách kể.
Một vòng khá gần truyền thông.
Cô không đổi tỷ lệ.
Nhưng ghi một dấu sao cạnh 65.
Không có ý nghĩa số học.
Chỉ là hôm nay cô thấy hướng ấy rõ thêm.
Tối, Ngọc gọi Hiếu.
Cậu nhận khi đang dọn lại một vài file mẫu cho buổi chiều mai.
“Anh đang chuẩn bị bài giảng à?”
Hiếu bật cười.
“Duy nói với em?”
“Không. Anh vừa bảo anh đang dọn file.”
“Thế sao em biết?”
“Anh mai có người mới xem workflow.”
“Ừ.”
“Thì anh đang chuẩn bị.”
“Anh chỉ bỏ dữ liệu không cần.”
Ngọc cười.
“Anh hồi hộp không?”
“Không nhiều.”
“Có.”
“Có một chút.”
Cô hỏi:
“Anh định nói từ đâu?”
Hiếu nhìn màn hình.
“Luồng tổng trước. Sau đó checklist.”
“Đừng đi thẳng vào chi tiết.”
Cậu hơi cười.
“Em đang dạy anh?”
“Không.”
Ngọc lập tức sửa. “Em nghĩ nếu là em, em muốn biết mình đang đứng ở đâu trong cả quy trình trước.”
Hiếu dừng.
Đây là một góp ý có lý.
Cậu vốn định mở file rồi chỉ từng cột.
Nhưng nếu người mới chưa hiểu đầu vào từ đâu tới và đầu ra đi đâu, các cột rất dễ thành một danh sách quy tắc rời.
“Ừ.”
“Anh dùng được?”
“Có.”
Ngọc cười.
“Thế em được nhận công một phần.”
“Không.”
Hiếu hỏi chuyện call.
Ngọc kể khá hào hứng về việc nhìn thời gian đọc và mở bài.
Cậu nghe rồi hỏi:
“Em thích số liệu à?”
“Không hẳn.”
“Thế em vừa nói mười phút.”
Cô bật cười.
“Em thích nó khi nó nói người đọc đang làm gì.”
“Giống em ghi trước.”
“Ừ.”
“Thế marketing?”
Ngọc thở dài.
“Anh bị ám tỷ lệ.”
“Anh hỏi.”
Cô nói:
“Em nghĩ em không ghét marketing. Càng tìm em càng thấy nhiều phần hợp.”
“Nhưng truyền thông vẫn hơn.”
“Ừ.”
“Vì?”
Ngọc suy nghĩ.
“Vì khi nhìn số liệu, phản xạ đầu tiên của em là muốn sửa cách kể cho người ta hiểu và ở lại với nội dung.”
“Không phải muốn họ mua?”
“Không phải bài nào cũng bán.”
“Anh biết.”
“Ý em là mục tiêu em tự nhiên quan tâm trước vẫn là giao tiếp.”
Hiếu nghe.
“Thế khá rõ.”
“Ừ.”
Cô hỏi:
“Anh nghĩ mai người mới hỏi anh cái anh không biết thì sao?”
“Anh nói không biết.”
“Dễ thế?”
“Ừ.”
“Anh không sợ mất hình tượng?”
Hiếu cười.
“Anh có hình tượng gì?”
“Người giữ workflow.”
“Không.”
Ngọc bật cười.
Thứ Ba ngày 15 tháng 12, Hiếu kết thúc buổi ở trường lúc gần ba giờ.
Người mới tới sau đó khoảng mười phút. Là một nam sinh năm nhất, tên Nam, nhìn có vẻ còn hơi ngại, mang laptop cũ và một cuốn sổ nhỏ.
Anh khóa trên giới thiệu ngắn:
“Nam mới vào hỗ trợ thử vài phần đơn giản. Hiếu đang giữ đoạn chuẩn hóa này nên em xem luồng với Hiếu trước. Sau anh giao task riêng.”
Không gọi Hiếu là người hướng dẫn.
Không thêm chức danh.
Hiếu thấy dễ chịu.
Hai người ngồi xuống.
Nam mở laptop.
Hiếu không mở ngay file chi tiết.
Cậu nhớ lời Ngọc tối qua.
“Trước khi xem bảng, anh nói qua luồng nhé.”
Nam gật.
Hiếu vẽ rất nhanh ba khối trên giấy.
Nguồn đầu vào.
Phần chuẩn hóa cậu đang giữ.
Phần người sau sử dụng.
“Phần anh làm nằm giữa. Mục tiêu không phải sửa nguồn cho đẹp, mà là đưa nó về trạng thái người sau dùng được mà không mất thông tin cần thiết.”
Nam nhìn.
“Thế cái nào sai mình sửa hết hả anh?”
“Không.”
Hiếu trả gần như ngay.
“Có cái nhìn lạ nhưng là quy ước của nguồn. Không được tự đổi.”
Nam gật, ghi.
Hiếu mở file mẫu.
Chỉ hai cột trạng thái mới.
Giải thích vì sao tách nguồn và nội dung.
Sau đó tới log thay đổi.
Action.
Những mục chưa xác nhận.
Cậu không kể tất cả lỗi từng gặp.
Chỉ lấy hai ví dụ đủ để người mới hiểu nguyên tắc.
Nam hỏi khá nhiều.
Có câu Hiếu trả được ngay.
Có câu cậu phải nghĩ.
Đến một chỗ, Nam hỏi:
“Nếu người bước sau muốn mình đổi format nhưng anh phụ trách chưa nói gì thì sao anh?”
Hiếu bật cười nhẹ.
Câu hỏi đúng chuyện vừa xảy ra tuần trước.
“Đừng tự đổi format chung.”
“Thế mình từ chối?”
“Không hẳn.”
Hiếu nói. “Hỏi họ cần vì vấn đề gì. Nếu hợp lý thì đưa lại cho người giữ quy ước chung để chốt.”
“Thế mình không có quyền đổi?”
“Phần nào thuộc mình thì có. Cái nào ảnh hưởng cả luồng thì không tự đổi.”
Nam ghi.
Cậu hỏi tiếp:
“Lúc mới làm anh có nhớ hết mấy cái này không?”
Hiếu nhìn.
“Không.”
“Anh học bao lâu?”
“Anh cũng mới làm mấy tháng.”
Nam hơi bất ngờ.
“Em tưởng anh làm lâu rồi.”
Hiếu bật cười.
“Không.”
Một câu khiến khoảng cách giữa hai người giảm hẳn.
Sau gần bốn mươi phút, Nam đã hiểu đủ để bắt đầu một task đơn giản sau này.
Hiếu gửi cho cậu ta checklist trống.
Không gửi dữ liệu thật.
Anh khóa trên quay lại hỏi:
“Ổn không?”
Nam nói:
“Dạ ổn anh.”
Rồi quay sang Hiếu.
“Em có gì không hiểu em hỏi anh được không?”
Hiếu dừng một chút.
“Cái nào liên quan đoạn này thì hỏi.”
Cậu nói rõ.
“Còn task anh kia giao riêng thì hỏi đúng người phụ trách nhé.”
Nam gật.
“Vâng.”
Một ranh giới được đặt ngay từ đầu.
Không khó.
Sau khi Nam đi, anh khóa trên nói:
“Em giải thích khá rõ đấy.”
Hiếu cười nhẹ.
“Chắc tại em dạy gia sư.”
“Có thể.”
Câu ấy khiến cậu dừng.
Một công việc tưởng thuộc một nhánh hoàn toàn khác lại mang sang đây một kỹ năng hữu ích.
Cách chia một vấn đề.
Biết người nghe đang không hiểu ở đâu.
Không ném toàn bộ kiến thức xuống cùng lúc.
Gia sư không phải thời gian đi vòng.
Ít nhất không hoàn toàn.
Tối, Hiếu kể với Ngọc.
Cô nghe tới đoạn người mới tưởng cậu làm lâu rồi thì bật cười.
“Anh có hưởng không?”
“Không.”
“Thật?”
“Có một chút.”
Ngọc cười lớn hơn.
“Biết ngay.”
Cậu kể anh khóa trên nói có thể vì dạy gia sư nên cậu giải thích rõ.
Ngọc yên một chút.
“Anh thấy chưa?”
“Gì?”
“Anh trước cứ coi mấy việc không đúng ngành như thứ chỉ kiếm tiền.”
“Anh đâu coi hết.”
“Có một thời gian.”
Hiếu nghĩ.
Đúng.
Cậu từng nhìn rất nhiều công việc theo hai nhóm đơn giản: thứ giúp trả tiền và thứ giúp tương lai.
Bây giờ hai nhóm bắt đầu chồng lên nhau.
Gia sư cho tiền.
Cho kỹ năng giải thích.
Cho trải nghiệm chịu trách nhiệm với tiến bộ của người khác.
Việc kỹ thuật cho kinh nghiệm.
Sau này có thể cho tiền tốt hơn.
Không cần mỗi thứ chỉ có một chức năng.
“Ừ.”
Ngọc nói:
“Em cũng thế.”
“Ở đâu?”
“Em từng nghĩ viết bài trường chỉ để thử truyền thông. Nhưng giờ em học cả cách nhìn số, nghĩ title, phối hợp.”
“Ừ.”
Cô cười.
“Có vẻ đường đi không thẳng.”
“Anh biết.”
“Anh lúc nào cũng biết.”
“Anh đang sống.”
Ngọc bật cười.
Thứ Tư ngày 16 tháng 12, Nam thật sự nhắn Hiếu một câu.
Không phải task riêng.
Là chuyện checklist.
Anh ơi, chỗ “chờ nguồn” nếu mình đã có thông tin nhưng chưa có version mới thì vẫn để chờ nguồn đúng không anh?
Hiếu đọc.
Cậu biết trả lời.
Nhưng trước khi trả, hỏi ngược:
Em đang dùng file nào?
Nam gửi ảnh.
Hiếu nhìn.
Đúng trường hợp.
Đúng. Vì cái thiếu là version nguồn, không phải nội dung. Em note rõ version đang có để sau cập nhật.
Nam:
Vâng anh.
Hết.
Không thành một chuỗi hỏi bài.
Hiếu tiếp tục việc mình.
Chiều, Ngọc nhận một đề nghị từ người điều phối:
Tuần sau bọn chị muốn thử hai title cho hai bài tương tự rồi theo dõi phản ứng. Ngọc có muốn tham gia nghĩ không? Không phải A/B test chuẩn gì đâu, chỉ thử nội bộ.
Cô đọc.
Rất muốn.
Nhưng trước khi nhận, hỏi:
Em chỉ tham gia title hay cần theo phần số liệu sau luôn ạ?
Người điều phối:
Nếu em muốn thì cả hai. Nhưng không bắt.
Ngọc nghĩ.
Điều cô thích chính là vòng phản hồi.
Không chỉ nghĩ title.
Cho em theo cả phần nhìn số liệu sau nhé chị. Nhưng em không nhận viết bài.
Ok.
Một scope rõ.
Cô nhận.
Tối, cô mở tỷ lệ.
65/35.
Lần đầu sau nhiều tuần, Ngọc cầm bút thật lâu.
Marketing không giảm vì cô vừa thích số liệu.
Truyền thông cũng không tăng chỉ vì được giao thêm title.
Cô nhận ra tỷ lệ đã bắt đầu mất tác dụng.
Nó từng rất hữu ích khi có ba hướng mơ hồ.
Bây giờ còn hai lựa chọn đều được hiểu khá sâu.
Một con số 65 hay 35 không trả được câu hỏi mới.
Ngọc gạch một đường mảnh qua cả hai tỷ lệ.
Không xóa tên ngành.
Viết:
Tạm dừng chấm phần trăm.
Bên dưới:
Từ giờ so chương trình + loại công việc mình muốn làm nhiều nhất + trường thực tế.
Cô nhìn.
Một giai đoạn tìm hiểu đã kết thúc.
Không phải vì đã chọn.
Mà vì công cụ cũ không còn đủ tốt.
Cô chụp gửi Hiếu.
Cậu đọc.
Hiếu: Bỏ phần trăm thật?
Ngọc:
Minh Ngọc: Ừ.
Hiếu:
Hiếu: Anh hơi tiếc.
Cô bật cười.
Minh Ngọc: Anh bị nghiện.
Cậu:
Hiếu: Nó dễ nhìn.
Ngọc:
Minh Ngọc: Nhưng giờ nó giả chính xác quá.
Hiếu đọc.
Câu này hợp lý.
Hiếu: Ừ.
Ngọc nói thêm:
Minh Ngọc: Em vẫn nghiêng truyền thông.
Hiếu: Anh biết.
Cô:
Minh Ngọc: Nhưng em muốn dừng việc biến mỗi trải nghiệm thành +5 hoặc -5.
Hiếu:
Hiếu: Cái này tốt.
Ngọc:
Minh Ngọc: Cho anh dùng.
Tối ấy, Ngọc khép cuốn sổ mới.
Từ một người từng không biết mình muốn thi trường nào, cô đã đi tới chỗ có thể nói khá rõ điều gì trong công việc khiến mình hứng, điều gì mình chịu được và điều gì khiến mình ngại.
Vẫn chưa có tên trường cuối.
Vẫn chưa có ngành được khoanh đỏ.
Nhưng sự mơ hồ đã khác.
Không còn là mù.
Chỉ còn là hai con đường đủ rõ để phải lựa chọn thật.