Chủ nhật ngày 8 tháng 11, Hiếu gần như không làm việc kỹ thuật.
File cho đầu tuần đã được anh khóa trên gửi từ tối hôm trước. Cậu chỉ mở khoảng hai mươi phút để xem cấu trúc, xác định phần nào cần tài liệu bổ sung rồi đóng lại. Khối lượng năm đến sáu tiếng bị dồn vào đầu tuần không có nghĩa Chủ nhật phải được dùng để làm trước cho nhẹ.
Buổi sáng Hiếu giặt quần áo, dọn phòng, gọi về nhà rồi đi ăn với Duy. Buổi chiều cậu ngủ gần một tiếng, sau đó mới làm một phần bài trường. Một ngày không có gì đáng kể.
Ngọc cũng không tìm ngành cả ngày.
Cô đã chuẩn bị khá đủ cho cuộc nói chuyện tối thứ Ba với người làm truyền thông lâu năm mà bố giới thiệu. Những câu có thể tự tra trên mạng đã bị loại gần hết. Phần còn lại được chia thành ba nhóm rất rõ: công việc những năm đầu, những thay đổi sau nhiều năm làm nghề và thứ người ngoài ngành thường hiểu sai.
Đến chiều, Ngọc đóng sổ.
Không đọc thêm.
Một cuộc phỏng vấn tốt không cần ba mươi câu hỏi nếu người hỏi thực sự biết nghe câu trả lời.
Tối Chủ nhật, hai người gọi nhau chưa tới nửa tiếng.
Hiếu kể tuần tới phần kỹ thuật dồn vào thứ Hai, thứ Ba và có thể thêm sáng thứ Tư. Ngọc hỏi tổng có vượt tám tiếng không.
“Không.”
“Thế được.”
Hiếu hơi cười.
“Em không hỏi anh có chắc không?”
“Anh đã xem rồi.”
“Ừ.”
“Với nếu anh sai thì anh chịu.”
Ngọc nói xong cũng cười. “Em đang học.”
“Khá.”
“Không chấm.”
Cả hai cùng cười.
Hiếu hỏi ngược:
“Thứ Ba em phỏng vấn người bố em giới thiệu?”
“Ừ.”
“Làm lâu hơn người trước?”
“Khoảng tám năm.”
“Thế em hỏi khác à?”
“Có.”
“Khác gì?”
Ngọc nghĩ.
“Em muốn biết sau tám năm thì cái người ta nghĩ là quan trọng lúc mới vào nghề còn quan trọng không.”
Hiếu nghe rồi gật.
“Hay.”
“Cảm ơn.”
“Với hỏi xem có muốn làm tiếp tám năm nữa không.”
Ngọc bật cười.
“Em có câu gần thế.”
Sáng thứ Hai ngày 9 tháng 11, Hiếu bắt đầu công việc lúc tám giờ ba mươi.
Phần tuần này không hoàn toàn mới, nhưng được giao liền hơn trước. Thay vì nhận một mẩu dữ liệu độc lập rồi kiểm, cậu phải theo gần trọn một đoạn từ lúc nguồn được đưa vào tới khi phần cuối được chuẩn hóa để người khác sử dụng.
Anh khóa trên vẫn kiểm sau.
Hiếu chưa có quyền tự duyệt.
Nhưng trách nhiệm rõ hơn.
Nếu phần đầu làm không cẩn thận, lỗi sẽ chạy theo tới cuối.
Gần một tiếng đầu khá ổn.
Tới đoạn thứ hai, Hiếu phát hiện tên một nhóm dữ liệu không giống quy ước trước. Cậu kiểm nguồn rồi thấy có thể chỉ là cách đặt tên khác, nhưng không đủ chắc để đổi.
Hiếu đánh dấu.
Tiếp tục.
Một tháng trước, chỉ việc để lại nhiều ô chưa hoàn tất đã khiến cậu hơi khó chịu. Bây giờ chúng chỉ là chỗ cần xác nhận.
Tới mười một giờ rưỡi, buổi làm đủ ba tiếng.
Cậu gửi bản đầu kèm bốn chỗ đánh dấu.
Không thêm.
Anh khóa trên trả lúc Hiếu đang ăn:
Hai chỗ em đánh dấu đúng là nguồn mới. Chỗ thứ ba giữ nguyên, đừng chuẩn hóa. Chỗ cuối anh hỏi bên kia rồi báo.
Hiếu đọc.
Ba trong bốn chỗ không thể tự đoán chính xác chỉ bằng tài liệu hiện có.
Quyết định không điền cho đủ là đúng.
Nhưng ở phần khác, cậu cũng nhận được một ghi chú:
Dòng 27 em bỏ sót mã phiên bản.
Hiếu mở lại.
Đúng.
Một lỗi rất đơn giản.
Không phải vì chưa biết.
Chỉ bỏ sót.
Cậu sửa rồi gửi lại.
Không tự dùng việc phát hiện được bốn chỗ khó để bù cho một lỗi dễ.
Hai loại không liên quan.
Buổi chiều, Duy thấy Hiếu đang xem phản hồi thì hỏi:
“Sai à?”
“Một chỗ.”
“Nặng không?”
“Không.”
“Thế mặt gì như kiểm điểm?”
Hiếu nhìn.
“Bình thường.”
Duy cười.
“Mày từ lúc có việc đúng ngành nhìn file nghiêm túc hơn nhìn điểm.”
“Không.”
“Có.”
Hiếu không tranh.
Tối thứ Hai, cậu không làm kỹ thuật nữa.
Ngọc cũng không có bài nhóm.
Hai người nhắn vài câu rồi thôi.
Một tuần bận không nhất thiết phải được “chuẩn bị tinh thần” bằng một tối nói chuyện thật dài.
Sáng thứ Ba ngày 10 tháng 11, phần nguồn cuối cùng được xác nhận.
Hiếu tiếp tục hai tiếng rưỡi.
Lỗi hôm qua không lặp.
Nhưng xuất hiện một chuyện khác.
Cậu làm đúng dữ liệu, đúng mã phiên bản, nhưng đặt tên file đầu ra theo mẫu cũ trong khi nhóm vừa đổi quy ước từ tuần trước.
Anh khóa trên phát hiện khi kiểm.
Nội dung ổn. Tên file dùng convention mới nhé em.
Hiếu nhìn.
Một lỗi nhỏ nữa.
Hai ngày liên tục đều là những thứ không khó.
Không phải vì công việc vượt khả năng.
Ngược lại, chính vì phần cốt lõi bắt đầu quen nên cậu dễ chủ quan ở những chi tiết lặp.
Cậu sửa.
Sau đó tự thêm một dòng checklist trước khi gửi:
Tên file – version – nguồn – trạng thái các mục chưa xác nhận.
Bốn thứ.
Không dài.
Đến trưa, phần dồn chính đã gần xong.
Tổng hơn năm tiếng.
Sáng thứ Tư chỉ cần kiểm lại phần cuối nếu không có thay đổi mới.
Hiếu thấy mức này vừa.
Mệt hơn tuần nhẹ.
Nhưng không tới mức phải lấy tối.
Cùng ngày, Ngọc dành buổi chiều ở nhà.
Tám giờ tối mới là cuộc nói chuyện.
Cô không chuẩn bị thêm quá mức.
Khoảng bảy giờ, bố về.
Thấy con gái để sổ trên bàn, ông hỏi:
“Tối nay con nói chuyện với anh bố giới thiệu à?”
“Vâng.”
“Đừng hỏi người ta lương bao nhiêu.”
Ngọc bật cười.
“Con có hỏi đâu.”
“Thế tốt.”
“Nhưng con muốn hỏi những năm đầu thu nhập có đủ sống không.”
Bố nhìn.
“Cái đấy khác gì?”
“Khác.”
Ngọc cười. “Con không cần con số.”
Ông nghĩ rồi gật.
“Ừ.”
Bố hỏi:
“Con đang lo nghề này ít tiền à?”
Ngọc hơi dừng.
“Có một chút.”
“Vì Hiếu nói?”
“Không.”
Cô trả ngay. “Anh ấy chỉ nói anh ấy chưa hiểu ngành nên hơi lo ổn định.”
“Thế con?”
Ngọc nghĩ.
“Con cũng muốn sau này tự sống được.”
Bố nhìn con gái một lúc rồi nói:
“Muốn thế là đúng.”
Không có câu nhà mình không thiếu.
Cũng không nói cô không cần quan tâm tiền.
Ngọc thấy tốt.
Đúng tám giờ, cô gọi cho người bố giới thiệu.
Người đàn ông hơn Tuấn khá nhiều tuổi, đã làm nhiều mảng liên quan truyền thông doanh nghiệp trong khoảng tám năm. Anh không nói tên công ty hay kể những chuyện nội bộ cụ thể, nhưng đủ thoải mái để trả lời phần lớn câu hỏi của một cô học sinh đang chọn ngành.
Ngọc bắt đầu bằng câu mình đã chuẩn bị:
“Nếu quay lại hai năm đầu tiên đi làm, điều gì khác nhất so với công việc của anh bây giờ ạ?”
Người kia cười.
“Nhiều thứ.”
“Ví dụ ạ?”
“Quyền quyết định.”
Ngọc hơi bất ngờ.
“Lúc mới vào mình ít được quyết hơn?”
“Rất nhiều.”
Anh giải thích. Những năm đầu, phần lớn công việc của anh là nhận yêu cầu, tìm thông tin, viết bản đầu, sửa theo phản hồi, hỗ trợ sự kiện, tổng hợp báo cáo và xử lý rất nhiều việc không có gì “sáng tạo” như hình dung.
“Anh có thấy chán không?”
“Có.”
“Thế sao vẫn ở?”
“Vì anh thấy mình học được cách một tổ chức thật vận hành.”
Ngọc ghi.
Cô hỏi:
“Anh có từng nghĩ mình chọn sai nghề không?”
“Có.”
Câu trả lời quá nhanh.
Ngọc nhìn sổ.
“Khi nào ạ?”
“Chắc năm thứ hai.”
“Vì?”
“Anh làm một giai đoạn khá nhiều nhưng cảm giác cái gì cũng là sửa cho người khác.”
Anh cười nhẹ. “Lúc đó anh nghĩ mình học bao nhiêu thứ để rồi ngồi sửa dấu chấm, câu chữ với slide à?”
Ngọc cũng cười.
“Rồi anh đổi suy nghĩ?”
“Không ngay.”
Anh kể mình từng chuyển sang một môi trường khác, làm phần rộng hơn, rồi mới dần hiểu thứ khiến mình phù hợp không phải là “được sáng tạo”.
Là khả năng xử lý một đống thông tin rời, hiểu người nào cần biết gì, rồi biến chúng thành thông điệp hoặc tài liệu phù hợp.
Ngọc nghe rất kỹ.
Lại một lần, người đang làm lâu năm mô tả nghề bằng những thứ gần với điều cô thích:
hỏi,
hiểu,
lọc,
kể lại.
Không phải chỉ viết đẹp.
Cô hỏi:
“Nếu những năm đầu phần lớn là việc nhỏ, làm sao biết mình không chỉ đang cố chịu?”
Người kia im một chút.
“Câu này khó.”
Ngọc chờ.
“Anh nghĩ phải xem ngoài chuyện mệt, em có còn tò mò muốn hiểu thêm không.”
Cô dừng bút.
“Ví dụ?”
“Có ngày anh rất chán việc đang làm. Nhưng vẫn muốn biết tại sao người duyệt sửa thế, tại sao nội dung này phản ứng tốt, tại sao khủng hoảng kia lại xử lý theo cách đó.”
Anh nói. “Anh không mê từng task. Anh vẫn tò mò về hệ thống phía sau.”
Ngọc ghi nguyên ý.
Không phải từng nhiệm vụ.
Là hệ thống phía sau.
Cô nghĩ tới Hiếu.
Cậu cũng từng nói mình thích những thứ chưa rõ.
Nhưng hôm nay Ngọc không cần kéo mọi câu trả lời về người yêu.
Đây là chuyện của cô.
Câu tiếp theo:
“Những năm đầu thu nhập có phải vấn đề lớn không ạ?”
Người kia cười.
“Có.”
Ngọc không ngờ câu trả lời thẳng như thế.
“Anh có nghĩ nghề này thu nhập thấp không?”
“Không thể nói chung.”
Anh nói. “Nhưng lúc mới đi làm, anh không kiếm được như mấy hình dung đẹp trên mạng.”
“Có đủ sống không anh?”
“Nếu tự lo hoàn toàn ở Hà Nội thì phải cân.”
Ngọc nghe.
Một câu rất thật.
Anh kể thời điểm đó mình ở cùng người thân một giai đoạn nên áp lực nhà ở thấp hơn vài người bạn. Có đồng nghiệp phải thuê trọ, tiền đầu tháng sát hơn. Có người nhận thêm việc ngoài. Có người chuyển công ty sớm để tăng thu nhập.
“Thế anh có nghĩ nếu gia đình không hỗ trợ được thì nghề này khó theo hơn không?”
Ngọc hỏi.
Người kia nghĩ khá lâu.
“Không hẳn nghề này.”
“Ý anh?”
“Bất kỳ nghề nào có giai đoạn đầu thu nhập chưa cao đều dễ hơn nếu em có một khoảng đệm.”
Cô im.
Khoảng đệm.
“Nhưng,” anh nói tiếp, “có khoảng đệm không có nghĩa em nên dùng nó để không học cách tự đứng.”
Ngọc nhìn.
Một câu đi đúng vào điều cô đang nghĩ.
“Anh nghĩ bao lâu thì nên tự lập?”
“Không có mốc chung.”
Anh cười. “Em đang hỏi một người làm truyền thông, không phải chuyên gia tài chính.”
Ngọc cũng cười.
“Em chỉ hỏi góc nhìn.”
“Anh nghĩ em phải biết mức mình chấp nhận. Nếu bố mẹ có thể giúp em một hai năm đầu thì đó là lợi thế. Không cần giả vờ mình không có. Nhưng nếu mục tiêu của em là tự lo thì phải có kế hoạch để rời khỏi sự hỗ trợ đó.”
Ngọc ghi.
Không cần xấu hổ vì có lợi thế.
Nhưng cũng không dùng nó như lý do để không lớn.
Cô hỏi:
“Sau tám năm, anh thấy ổn định là gì?”
Người kia hơi bất ngờ.
“Câu này từ đâu ra?”
Ngọc cười.
“Em đang nghĩ.”
Anh im vài giây.
“Không phải ở một công ty lâu.”
“Thế là gì ạ?”
“Chắc là nếu ngày mai công ty này không còn vị trí cho anh, anh vẫn biết mình có kỹ năng gì để tìm chỗ khác.”
Ngọc dừng bút.
Một câu gần như trùng với cách cô vừa nghĩ vài tuần trước:
Khả năng tự đứng khi một việc thay đổi.
Cô hỏi:
“Anh từng đổi công ty rồi đúng không ạ?”
“Ừ.”
“Có lần nào rất sợ không?”
“Có.”
“Thế vẫn đổi?”
“Vì ở lại lúc đó không làm anh ổn định hơn.”
Ngọc yên.
Một câu nghe nghịch lý.
Nhưng rất dễ hiểu.
Có những thứ trông ổn định vì chúng đứng yên.
Trong khi bản thân người ở trong đó lại không còn tiến.
Câu cuối cùng Ngọc hỏi:
“Nếu con anh sau này nói muốn học truyền thông, anh sẽ nói gì?”
Người kia bật cười.
“Anh chưa có con.”
Ngọc cũng cười.
“Ví dụ thôi ạ.”
“Anh sẽ hỏi nó có biết mình đang chọn cái gì không.”
“Không phản đối?”
“Không.”
“Khuyến khích?”
“Cũng không ngay.”
Anh nói. “Anh sẽ bảo đi hỏi người đang học, người mới đi làm và người đã làm lâu. Giống em đang làm.”
Ngọc cười.
“Thế em đang đúng quy trình?”
“Ít nhất là chịu tìm.”
Cuộc gọi kết thúc gần chín giờ.
Ngọc cảm ơn rồi ngồi lại trước bàn.
Lần này cảm giác sau phỏng vấn không phải háo hức như lần nói chuyện với Tuấn.
Nó nặng hơn.
Không xấu.
Chỉ thật hơn.
Truyền thông không còn là:
được viết,
được sáng tạo,
gặp nhiều người,
làm những thứ thú vị.
Nó còn có thể là:
làm việc nhỏ,
sửa nhiều,
ít quyền quyết định,
thu nhập đầu đời chưa chắc cao,
có giai đoạn nghi ngờ mình chọn sai,
đổi môi trường,
học cách sống với những phần chẳng ai đưa lên brochure tuyển sinh.
Ngọc đọc những dòng ấy.
Rồi nhận ra mình không muốn bỏ tên ngành khỏi danh sách.
Điều đó đáng chú ý.
Cô không tăng 65 lên 70.
Chưa cần.
Thay vào đó, viết một dòng:
Nếu chọn truyền thông, phải chọn cả vài năm đầu không đẹp. Mình có chấp nhận không? → Hiện tại: có thể có. Cần nghĩ tiếp.
Không phải có.
Là có thể có.
Đủ thành thật.
Ngọc mở Messenger.
Hiếu gửi từ tám giờ hơn:
Anh xong bài trường rồi. Em phỏng vấn xong kể sau cũng được.
Cô nhìn.
Không cần gọi ngay.
Gửi:
Minh Ngọc: Em xong rồi. Lần này hơi khác.
Hiếu:
Hiếu: Khác xấu?
Cô:
Minh Ngọc: Khác thật hơn.
Cậu:
Hiếu: Thế mai kể.
Ngọc hơi cười.
Minh Ngọc: Ừ.
Trước khi ngủ, cô lại nhìn dòng trong sổ.
Nếu chọn, phải chọn cả những năm đầu không đẹp.
Lần đầu câu hỏi nghề nghiệp không còn là:
Em có thích truyền thông hơn marketing không?
Mà thành:
Em có đủ muốn để chấp nhận phần không hấp dẫn của nó không?
Một câu khó hơn rất nhiều.
Và có lẽ cũng gần quyết định thật hơn.