Buổi hướng nghiệp được tổ chức vào sáng thứ Hai trong hội trường của trường.
Ngay từ đầu giờ, học sinh khối mười hai đã được gọi xuống theo từng lớp. 12A3 ngồi gần giữa, Minh Ngọc ở cạnh Linh Chi và Phương.
Trên sân khấu có bốn khách mời.
Một cựu học sinh đang học năm ba ngành kinh doanh quốc tế.
Một người mới tốt nghiệp marketing và đã đi làm gần một năm.
Một sinh viên ngành truyền thông.
Người còn lại làm trong bộ phận tuyển sinh của một trường đại học.
Chương trình bắt đầu bằng những phần giới thiệu khá quen. Học ngành gì, học ở đâu, điểm đầu vào các năm trước, cơ hội việc làm, kỹ năng cần có.
Khoảng hai mươi phút đầu, Ngọc ghi khá ít.
Phần lớn đều là những thứ cô đã đọc trên mạng.
Linh Chi ngồi cạnh thỉnh thoảng còn ngáp.
Cho đến lúc phần hỏi đáp bắt đầu.
Một học sinh lớp khác hỏi marketing có phải chủ yếu làm quảng cáo hay không.
Người khách mời vừa tốt nghiệp cười.
“Không. Nếu vào học chỉ vì nghĩ marketing là nghĩ slogan, quay clip đẹp hay chạy sự kiện thì có thể sẽ khá sốc.”
Ngọc lập tức ngồi thẳng hơn.
Người kia tiếp tục nói về nghiên cứu thị trường, dữ liệu, hành vi khách hàng, báo cáo, chiến lược, ngân sách và rất nhiều công việc chẳng hề “sáng tạo” theo nghĩa thông thường.
Cô ghi nhanh.
Điều này khá giống những gì từng đọc trong các nhóm Facebook, nhưng nghe từ người đang đi làm thật khiến nó cụ thể hơn.
Sau đó tới sinh viên truyền thông.
Một bạn khác hỏi cần biết thiết kế hay quay dựng trước khi vào học không.
Câu trả lời là không bắt buộc, nhưng phải sẵn sàng học nhiều kỹ năng và làm việc nhóm rất nhiều. Có môn thiên về lý thuyết, có môn phải lên ý tưởng, viết, tổ chức, nghiên cứu công chúng; không phải ngày nào cũng cầm máy quay hay làm nội dung mạng xã hội.
Ngọc lại ghi.
Hai ngành cô từng tưởng khá giống nhau đang bắt đầu tách ra rõ hơn.
Đến lượt kinh doanh quốc tế, người cựu học sinh nói tiếng Anh hữu ích nhưng không phải chỉ cần giỏi tiếng Anh là đủ. Vẫn có kinh tế, thương mại, số liệu và nhiều kiến thức khác.
Linh Chi ghé sang.
“Mặt mày nghiêm túc thật.”
Ngọc vẫn viết. “Im, tao đang nghe.”
“Biết rồi.”
Phần hỏi trực tiếp mở sau đó.
Học sinh được giơ tay.
Ban đầu Ngọc hơi chần chừ vì hội trường có khá đông người. Nhưng nhìn năm câu hỏi đã chuẩn bị trong điện thoại, cô vẫn giơ tay.
Linh Chi quay sang ngay.
“Mày hỏi thật à?”
“Ừ.”
Một giáo viên cầm micro đi xuống.
Ngọc được chọn ở lượt thứ ba.
Cô đứng dậy.
Không hồi hộp như lúc đọc lời dẫn video 20 tháng 11, nhưng vẫn có cảm giác hàng trăm ánh mắt đang hướng về phía mình.
Ngọc nhìn người sinh viên truyền thông trước.
“Em muốn hỏi là trước khi vào đại học, anh/chị đã tưởng ngành của mình sẽ như thế nào, và sau khi học rồi thì điều gì khác nhất so với tưởng tượng lúc lớp mười hai ạ?”
Câu hỏi đủ rõ.
Người trên sân khấu hơi gật đầu.
Sinh viên truyền thông trả lời trước. Chị ấy từng tưởng ngành sẽ thiên nhiều về sáng tạo, nhưng vào học mới nhận ra nghiên cứu, chiến lược và khả năng viết, phân tích chiếm một phần rất lớn. Ngoài ra làm nhóm nhiều hơn tưởng tượng, đôi khi chính việc phối hợp với người khác mới khó hơn làm nội dung.
Người học kinh doanh quốc tế cũng bổ sung rằng trước đây anh nghĩ tiếng Anh sẽ là phần quan trọng nhất, nhưng vào rồi mới thấy kiến thức kinh tế và khả năng tự học mới là thứ khiến mình vất vả nhất.
Người mới tốt nghiệp marketing cười rồi nói một câu khiến Ngọc ghi riêng:
“Đừng chỉ hỏi mình có thích tên ngành không. Hãy hỏi mình có chịu được những việc ngành đó bắt mình làm mỗi tuần hay không.”
Ngọc nhìn câu ấy.
Khá thực tế.
Rất giống kiểu Hiếu sẽ nói.
Cô ngồi xuống.
Linh Chi ghé lại. “Câu mày hay thật.”
“Anh Hiếu nghĩ nền.”
“Lại anh Hiếu.”
“Nhưng em… tao sửa.”
Chi bật cười. “Rồi rồi.”
Chương trình còn gần bốn mươi phút.
Ngọc tiếp tục nghe, nhưng trong đầu dần xuất hiện một câu khác không nằm trong danh sách.
Cuối buổi, học sinh được phép lên hỏi riêng từng khách mời. Phần lớn mọi người đứng quanh bàn tuyển sinh vì muốn hỏi điểm chuẩn, còn nhóm ngành truyền thông và marketing cũng có khá đông người.
Ngọc đợi.
Linh Chi ban đầu định kéo cô đi ăn nhưng thấy bạn thật sự muốn hỏi nên ở lại.
Đến lượt mình, Ngọc nói với người vừa tốt nghiệp marketing:
“Nếu mình thích làm việc với người khác, thích viết nội dung và nghĩ cách trình bày, nhưng không chắc có thích làm nhiều với số liệu, thì có phải marketing không hợp không ạ?”
Người kia không trả lời ngay có hay không.
Thay vào đó hỏi: “Em ghét số liệu hay chỉ chưa làm nhiều?”
Ngọc khựng lại.
“Em… chưa biết.”
“Thế chưa loại vội. Marketing có phần dữ liệu, nhưng mức độ tùy vị trí. Em nên thử tìm hiểu công việc cụ thể thay vì chỉ tên ngành.”
Cô gật đầu.
Sau đó sang hỏi sinh viên truyền thông một câu tương tự.
Người này lại hỏi:
“Em thích viết nội dung vì làm video vừa rồi vui, hay em thường xuyên thích viết từ trước?”
Câu hỏi khiến Ngọc phải nghĩ.
Trước video 20 tháng 11, cô chưa từng thật sự gọi đó là thích viết.
Nhưng cô vẫn hay viết caption cho nhóm bạn, từng giúp Linh Chi sửa vài đoạn giới thiệu cho hoạt động lớp, tiếng Anh cũng là môn cô thích một phần vì những bài cần diễn đạt hơn là tính toán.
Có vẻ không chỉ một lần.
“Chắc trước cũng có.”
“Thế em thử tiếp đi. Làm thêm vài việc, xem mình có còn thích sau lúc hết mới lạ không.”
Ngọc cười.
Câu này cô nhớ.
Không chọn ngay.
Thử tiếp.
Buổi trưa về lớp, Ngọc mở tờ ba cột.
Không gạch bỏ ngành nào.
Chỉ thêm ghi chú.
Bên cạnh Marketing:
Có nhiều dữ liệu hơn tưởng tượng. Chưa biết mình có chịu được không.
Bên cạnh Truyền thông:
Không chỉ sáng tạo. Có nghiên cứu, viết, chiến lược, làm nhóm. Vẫn thấy muốn tìm hiểu tiếp.
Bên cạnh Kinh doanh quốc tế:
Tiếng Anh chỉ là một phần. Nhiều kinh tế/số liệu hơn tưởng.
Sau đó cô thêm một dòng phía dưới:
Tìm công việc thật, không chỉ nhìn tên ngành.
Viết xong, Ngọc chụp ảnh.
Ngón tay gần như theo thói quen mở khung chat của Hiếu.
Nhưng cô dừng lại.
Hôm nay thứ Hai.
Không có buổi học.
Hiếu cũng đang ở trường.
Cô quyết định tối mới kể.
Không cần gửi ngay mọi thứ.
Linh Chi ngồi cạnh nhìn thấy hành động ấy.
“Không gửi thầy à?”
Ngọc quay sang. “Mày nhìn điện thoại tao làm gì?”
“Ngồi cạnh thấy.”
“Tối kể.”
Chi hơi nhướng mày. “Bây giờ biết kiềm chế rồi?”
“Người ta còn học.”
“Ừ.”
Giọng bạn kéo dài.
Ngọc lườm.
“Đừng ừ kiểu đấy.”
Tối hôm ấy, cuối cùng người chủ động nhắn trước lại là Hiếu.
Hiếu: Hôm nay hướng nghiệp thế nào?
Ngọc đang nằm trên giường đọc lại vài bài viết về truyền thông, thấy tin liền ngồi dậy.
Cô nhìn câu hỏi vài giây.
Cậu nhớ.
Không cần cô nhắc.
Minh Ngọc: Có ích hơn em tưởng.
Sau đó gửi ảnh tờ ghi chú.
Hiếu xem khá lâu.
Hiếu: Em chưa loại cái nào à?
Minh Ngọc: Chưa.
Hiếu: Thế tốt.
Minh Ngọc: Nhưng truyền thông đang lên một chút.
Hiếu: Vì sao?
Ngọc gõ:
Minh Ngọc: Em vẫn muốn tìm hiểu tiếp sau khi nghe cả mấy phần không vui lắm.
Tin nhắn bên kia im một lúc.
Hiếu: Cái này đáng để để ý.
Cô mỉm cười.
Đúng.
Nếu chỉ thích một ngành lúc tưởng nó toàn những thứ đẹp đẽ, có lẽ chẳng nói lên nhiều.
Nhưng sau khi biết nó có cả nghiên cứu, lý thuyết, làm nhóm khó và những phần không hề hào nhoáng mà vẫn muốn đọc thêm, cảm giác ấy đáng tin hơn một chút.
Minh Ngọc: Em chưa chọn đâu.
Hiếu: Anh có bảo em chọn đâu.
Minh Ngọc: Em nói trước.
Hiếu: Biết rồi.
Cô gửi một sticker.
Một lát sau lại hỏi:
Minh Ngọc: Hôm nay anh học gì?
Hiếu trả lời bằng ảnh một trang giáo trình.
Hiếu: Cái này.
Ngọc nhìn đống ký hiệu.
Minh Ngọc: Thôi, em không hỏi nữa.
Cậu gửi sticker cười.
Sáng thứ Ba, Hà Nội lạnh hơn hôm trước nhưng có nắng nhẹ.
Ngọc tới lớp, học hết buổi sáng rồi buổi chiều ở lại thêm gần nửa tiếng vì giáo viên tiếng Anh trả một bài viết. Điểm tốt như thường lệ, nhưng cô không chụp gửi Hiếu ngay.
Candy rule tied to Math/real tests currently maybe user said no English unless renegotiated, so we shouldn't reward. She can mention maybe 8.5 English but no candy. Need perhaps show she doesn't expect candy. Fine.
Tối, Hiếu đến lúc sáu giờ năm mươi chín.
Ngọc mở cổng rồi đưa ngay một tờ giấy.
“Gì?”
“Bài tiếng Anh.”
Hiếu nhìn điểm.
8,5.
Cậu hơi cười. “Tốt.”
Ngọc chờ một chút rồi hỏi: “Hết?”
“Tiếng Anh của em vốn tốt.”
“Vẫn phải khen.”
“Làm tốt lắm.”
Cô hài lòng.
Hiếu nhìn cô thêm một giây. “Không hỏi kẹo à?”
Ngọc lập tức lắc đầu. “Luật Toán.”
Cậu hơi bất ngờ.
“Em nhớ à?”
“Em đặt luật cùng anh mà.”
“Anh tưởng em sẽ tranh.”
“Em có nguyên tắc.”
Hiếu bật cười. “Khá.”
“Lại khá.”
“Rất có nguyên tắc.”
“Được.”
Hai người lên tầng.
Buổi học tối thứ Ba bắt đầu bằng việc Hiếu kiểm tra hệ thống tự đánh dấu.
Ngọc làm tốt hơn tuần trước. Những dấu tích gần như đều chính xác, còn phần dấu hỏi cũng ít dần.
Điều đó khiến thời gian kiểm bài giảm gần một phần ba.
Hiếu dùng phần còn lại cho những bài tổng hợp khó hơn.
Đến một câu, Ngọc làm được nhưng chọn cách rất dài.
Cậu hỏi: “Em chắc muốn dùng cách này?”
“Ừ.”
“Vì?”
“Em dễ kiểm.”
“Thi có đủ thời gian?”
Cô nhìn độ dài rồi suy nghĩ.
“Chắc không.”
“Thế?”
“Em cần cách khác.”
Hiếu không nói.
Ngọc thử lại.
Gần sáu phút sau tìm được hướng ngắn hơn.
“Cái này?”
“Ừ.”
Cô nhìn hai cách cạnh nhau.
“Em hiểu rồi.”
“Gì?”
“Không phải cách mình thích lúc nào cũng là cách hợp tình huống.”
Hiếu hơi nhướng mày. “Nghe như em vừa ngộ ra triết lý.”
Ngọc bật cười. “Em đang nói bài.”
“Anh cũng nói bài.”
“Anh cười.”
“Vì em nghiêm túc.”
Cô lắc đầu rồi khoanh cách thứ hai.
Đến giờ nghỉ, Ngọc lấy tờ ghi chú hướng nghiệp ra.
“Anh xem cái này.”
Hiếu đọc lại những dòng cô đã chụp hôm qua, nhưng lần này có thêm vài ghi chú mới.
“Em đọc tiếp à?”
“Ừ.”
“Truyền thông?”
“Với marketing.”
“Thấy sao?”
Ngọc chống cằm. “Em bắt đầu thấy marketing không giống hình dung của em lắm.”
“Không thích?”
“Chưa chắc. Chỉ là phần em thích trong nó có vẻ gần nội dung với truyền thông hơn.”
“Thế ghi.”
“Em ghi rồi.”
Cô chỉ một dòng.
Hiếu đọc.
Không loại, nhưng giảm ưu tiên.
Cậu gật đầu.
“Còn kinh doanh quốc tế?”
“Vẫn để. Mẹ em thích hơn.”
“Em thì sao?”
“Em thấy cũng có cái hay, nhưng chưa hứng thú bằng hai cái kia.”
“Thế cũng ghi.”
Ngọc nhìn cậu. “Anh không sợ em chọn truyền thông thật à?”
Câu hỏi hơi bất ngờ.
Hiếu đặt tờ giấy xuống.
“Sao anh phải sợ?”
“Mẹ em lúc đầu cũng nghĩ mấy ngành kinh tế dễ việc hơn.”
“Anh có biết thị trường bốn năm nữa thế nào đâu.”
“Thế nếu ngành em chọn khó xin việc?”
“Ngành nào cũng có người không xin được.”
“Anh thực tế mà.”
“Thực tế không có nghĩa chọn thứ nghe an toàn nhất.”
Ngọc im.
Hiếu nói tiếp: “Nếu em chọn một ngành chỉ vì người khác bảo dễ việc nhưng học bốn năm không hợp, cũng chưa chắc tốt.”
“Thế anh không khuyên?”
“Anh khuyên em tìm đủ thông tin.”
“Lại thế.”
“Ừ.”
Cô cười.
Rồi chợt hỏi: “Nếu là em gái anh thì sao?”
Hiếu dừng.
“Hà My?”
“Ừ. Sau này em ấy bảo muốn học một ngành bố mẹ anh thấy không ổn.”
Cậu suy nghĩ lâu hơn.
“Anh chắc vẫn hỏi nó biết gì về ngành đó.”
“Không cấm?”
“Nếu không phải chuyện quá vô lý.”
“Ví dụ?”
“Không biết. Nó bảo bỏ học để làm streamer chẳng hạn.”
Ngọc bật cười. “Biết đâu kiếm nhiều hơn anh.”
“Thế chứng minh được rồi tính.”
“Anh đúng là…”
“Gì?”
“Rất anh.”
Hiếu bật cười.
Cô không tìm được từ nào chính xác hơn.
Rất Nguyễn Đức Hiếu.
Không hẳn bảo thủ.
Cũng chẳng phải dễ dãi.
Chỉ cần lý do đủ rõ.
Gần tám giờ rưỡi, Hiếu nhận một tin nhắn từ mẹ.
Lần này cậu mở luôn.
Ngọc không hỏi.
Một lúc sau Hiếu tự nói: “Bố anh tháo băng rồi.”
Cô lập tức nhìn sang.
“Đỡ hẳn?”
“Ừ. Chỉ còn bầm.”
“Thế tốt.”
Cậu cười.
“Anh chưa nói em đã nói.”
“Có tác dụng.”
Cả hai cùng cười.
Ngọc hỏi: “Cuối tháng anh về?”
“Chắc.”
“Bao giờ?”
“Có thể sau khi thi xong mấy phần ở trường.”
“Gần Tết Dương?”
“Ừ.”
Cô gật đầu.
Sau lần chụp ảnh con đê, chuyện Hiếu về Lý Nhân không còn hoàn toàn là một khoảng trống trong tưởng tượng của cô nữa.
Cô có thể hình dung cậu sẽ xuống xe, bố đón bằng Dream, Hà My hỏi quà, mẹ nhét đồ vào balô.
Một cuộc sống hoàn toàn không liên quan tới cô trước tháng Chín.
Bây giờ lại có thể hình dung khá rõ.
Buổi học kết thúc hơn chín giờ.
Trước khi cất sách, Hiếu nói:
“Tuần này em tiến độ tốt.”
Ngọc nhìn sang. “Tự học?”
“Ừ.”
“Anh sắp thất nghiệp?”
Cậu bật cười. “Lại bắt đầu.”
“Em hỏi.”
“Chưa.”
“Bao giờ?”
“Đến lúc em tự lên kế hoạch, tự làm, tự chữa được hầu hết và không cần người hệ thống nữa.”
“Nghe xa.”
“Thế nên đừng lo cho anh.”
Ngọc hơi khựng.
Hiếu chỉ nói đùa.
Nhưng cậu vô tình dùng đúng chữ.
Đừng lo.
Cô nhìn tập bài.
“Em đâu lo.”
Câu trả lời đi ra nhanh hơn cần thiết.
Hiếu cũng không để ý.
“Thế tốt.”
Ngọc ngẩng lên nhìn cậu.
Rồi bật cười.
“Anh càng ngày càng biết chọc em.”
“Em dạy.”
“Cái xấu học nhanh.”
Hai người xuống tầng.
Ra cổng, Hiếu dắt xe.
Ngọc chợt gọi:
“Anh.”
“Ừ?”
“Hôm qua em hỏi ngoài danh sách.”
“Ở buổi hướng nghiệp?”
“Ừ.”
“Câu gì?”
Cô kể câu về việc mình thích nội dung nhưng chưa biết có chịu được phần số liệu của marketing hay không, rồi cách người khách mời hỏi lại rằng cô ghét số liệu thật hay chỉ chưa làm đủ để biết.
Hiếu nghe xong gật đầu.
“Câu hỏi ngược hay.”
“Em cũng thấy.”
“Thế em biết câu trả lời chưa?”
“Chưa.”
“Thì thử.”
Ngọc cười.
“Em biết anh sẽ nói thế.”
“Thế còn hỏi?”
“Không phải hỏi anh.”
“Vậy kể?”
Cô dừng một giây.
“Ừ. Kể thôi.”
Hiếu nhìn cô.
Rồi gật đầu.
“Anh nghe rồi.”
Một câu rất đơn giản.
Không phân tích.
Không biến câu chuyện thành bài học.
Ngọc hơi cong khóe miệng.
“Thứ Năm gặp.”
“Ừ.”
Hiếu nổ máy.
Trước khi đi, cậu nói thêm:
“À.”
“Gì?”
“Bài tiếng Anh 8,5 cũng tốt thật.”
Ngọc khựng lại.
Rồi cười.
“Em biết.”
“Anh nhắc lại.”
“Thế được.”
Cậu chạy đi.
Ngọc đóng cổng.
Tối nay cô nhận ra một chuyện nhỏ.
Không phải lúc nào kể một điều cho ai đó cũng vì cần lời khuyên.
Có lúc chỉ là mình muốn người đó biết.
Và đôi khi câu trả lời dễ chịu nhất cũng không phải một giải pháp.
Chỉ là:
Anh nghe rồi.