Sáng thứ Hai ngày 28 tháng 12, Hiếu nhận vòng dữ liệu cuối cùng của năm lúc tám giờ mười hai.
Nguồn tuần này sạch hơn hẳn. Hai cột trạng thái mới đã trở thành mặc định, note hướng dẫn cũng nằm trong thư mục chung, còn Nam không cần nhắn hỏi ngay từ đầu như tuần trước. Cậu bắt đầu làm gần như theo phản xạ: kiểm phiên bản, rà thay đổi, xác định nhóm bất thường trước rồi mới đi từng dòng. Một phần việc từng cần rất nhiều sự tập trung có chủ ý giờ đã bắt đầu thành nhịp.
Điều đó không làm nó kém giá trị hơn.
Ngược lại, Hiếu thấy mình có nhiều đầu óc hơn để nhìn những thứ bên ngoài từng dòng dữ liệu. Người phía sau đang cần gì, thay đổi nào đáng báo sớm, một trạng thái nào nếu ghi mơ hồ sẽ khiến người khác phải hỏi lại. Công việc không còn chiếm toàn bộ sự chú ý chỉ để tránh sai.
Gần mười giờ, Nam nhắn một câu:
Nam: Anh ơi, em làm task hôm nay có một case giống ví dụ trong note. Em xử lý theo mục 3 đúng không anh?
Hiếu nhìn ảnh.
Đúng.
Hiếu: Ừ. Nhưng em note lại nguồn hiện tại vì case của em đang dùng version cũ hơn ví dụ.
Nam:
Nam: Vâng anh.
Chỉ hai tin.
Không cần giải lại từ đầu.
Note đang làm đúng việc nó được tạo ra để làm.
Đến gần mười một giờ ba mươi, Hiếu dừng phần kỹ thuật.
Cậu chưa hoàn tất toàn bộ vòng, nhưng đủ đúng khối thời gian dự kiến. Phần còn lại để sáng mai.
Anh khóa trên vẫn chưa nhắc chuyện mức tiền.
Hôm thứ Bảy người kia đã nói tuần sau chốt. Hôm nay mới thứ Hai.
Không cần hỏi ngay.
Nhưng lần này Hiếu không quên.
Cậu mở lịch rồi ghi một nhắc nhỏ vào chiều thứ Tư:
Nếu chưa có cập nhật mức phần cố định → hỏi.
Không phải thúc.
Chỉ để chuyện này không lại rơi vào kiểu người ta nhớ thì nói.
Buổi trưa, Duy nhìn thấy dòng ghi chú lúc Hiếu mở lịch.
“Mày thật sự đặt lịch hỏi tiền?”
“Ừ.”
“Khá.”
Hiếu nhìn.
“Không chấm.”
Duy cười.
“Tao không chấm. Tao đang thấy buồn vì cuối cùng mày biết đòi quyền lợi.”
“Có gì mà đòi?”
“Thì hỏi.”
“Ừ.”
Duy ăn thêm một miếng rồi hỏi:
“Mày mong tăng bao nhiêu?”
Hiếu dựa lưng vào ghế.
“Chưa biết.”
“Lại.”
“Thật. Tao không biết mức bên họ.”
“Thế nếu họ tăng rất ít?”
“Thì tao hỏi cách họ tính.”
“Còn nếu không tăng?”
Hiếu nghĩ.
“Thì tao hỏi vì sao.”
Duy gật.
“Được.”
Hiếu không muốn bước vào cuộc nói chuyện bằng một con số tự nghĩ ra từ cảm giác.
Cậu biết trách nhiệm đã tăng.
Phần cố định.
Handoff trực tiếp.
Cập nhật note.
Hỗ trợ người mới trong phạm vi workflow.
Nhưng cũng biết số giờ vẫn nằm trong khung sáu tới tám mỗi tuần và cậu chưa phải người chịu trách nhiệm cuối cùng. Anh khóa trên vẫn review. Những thay đổi ảnh hưởng cả luồng vẫn phải được chốt ở trên.
Công việc của cậu có giá trị hơn trước.
Nhưng không phải tự nhiên biến thành một vị trí hoàn toàn khác.
Điều Hiếu cần biết trước tiên là bên kia nhìn thay đổi đó thế nào.
Cùng buổi sáng, Ngọc có cuộc nói chuyện với sinh viên ở chương trình B.
Đây là chương trình truyền thông cô từng đánh dấu là thiên thực hành hơn dựa trên vài thông tin ban đầu. Nếu chỉ nhìn mô tả môn và hoạt động truyền thông của trường, nó khá hấp dẫn. Ngọc đã gần như mặc định đây sẽ là đối thủ mạnh nhất của chương trình A.
Người cô nói chuyện là một chị năm ba.
Sau vài câu giới thiệu, Ngọc hỏi đúng thứ mình đã chuẩn bị:
“Nếu một tuần bình thường không có sự kiện lớn, chị học những kiểu việc gì nhiều nhất ạ?”
Chị sinh viên nghĩ rồi kể: bài nhóm, presentation, một số môn có sản phẩm truyền thông, có phần lập kế hoạch, quay dựng cơ bản ở vài học phần, viết, research tùy môn.
Nghe đúng kiểu Ngọc thích.
Nhưng cô không dừng.
“Những phần thực hành đó trường cho khá nhiều hay sinh viên phải tự kiếm thêm ạ?”
Người kia cười.
“Cái này tùy em gọi thực hành là gì.”
Ngọc chú ý ngay.
“Nếu em tính làm bài nhóm, làm kế hoạch, sản phẩm môn học thì có.”
“Còn làm với đối tượng thật?”
“Ít hơn em tưởng đấy.”
Ngọc dừng bút.
“Ví dụ dự án thật bên ngoài ạ?”
“Ừ. Có cơ hội nhưng không phải ai cũng tự động có.”
“Thế mọi người thường tự tham gia câu lạc bộ hoặc đi làm thêm?”
“Khá nhiều.”
Một câu trả lời không xấu.
Nhưng khác hình dung.
Ngọc hỏi:
“Em thấy trường hay giới thiệu là thiên thực hành. Chị thấy đúng không?”
Người kia im một chút trước khi trả.
“Đúng nếu so với kiểu chỉ học lý thuyết.”
“Nhưng?”
“Nhưng thực hành trong lớp với làm thật ngoài kia vẫn khác.”
Chị ấy cười nhẹ. “Bài nhóm của em có thể làm campaign giả định rất đầy đủ, nhưng không có khách hàng thật đổi brief ba lần hay người dùng thật phản ứng khác dự đoán.”
Ngọc nghe.
Một câu rất rõ.
“Chị có thấy phần nền lý thuyết thiếu không?”
Lần này người kia nghĩ lâu hơn.
“Có vài lúc.”
“Ví dụ?”
“Lúc làm thì biết làm, nhưng hỏi sâu tại sao chọn cách này thay vì cách khác thì có khi phải tự đọc thêm.”
Ngọc dừng.
Đây chính là mặt đối diện với chương trình A.
A khiến cô lo lý thuyết nhiều.
B lại có khả năng khiến cô phải tự bổ sung nền nếu muốn hiểu sâu hơn.
Không có lựa chọn nào đơn giản là:
A chán – B vui.
Cô hỏi:
“Nếu chị chọn lại, chị vẫn học chương trình này không?”
“Có thể vẫn.”
“Có thể thôi ạ?”
Chị sinh viên cười.
“Ừ. Vì chị hợp cách học làm nhiều.”
“Thế điều gì khiến chị phân vân?”
“Chị sẽ xem kỹ hơn đội ngũ giảng viên từng mảng và cơ hội để sinh viên làm thật.”
Ngọc ghi.
Không chỉ tên môn.
Không chỉ chữ thực hành trong brochure.
Còn phải hỏi thực hành với ai, trong bối cảnh nào, ai phản hồi và mức độ thật tới đâu.
Ngọc hỏi thêm:
“Chị thấy người học tốt nhất trong chương trình thường có điểm gì?”
“Chủ động.”
Câu trả lời đến nhanh.
“Chủ động đi tìm dự án, tìm internship, tham gia câu lạc bộ. Nếu chỉ chờ môn học thì hơi phí.”
Lại một điều giống chương trình A.
Dù thiên lý thuyết hay thực hành hơn, người học vẫn phải tự đi ra ngoài.
Cuộc gọi kết thúc sau hơn nửa tiếng.
Ngọc đóng máy.
Không thất vọng.
Nhưng chương trình B mất một lớp hào quang.
Và điều làm cô vui là cô nhận ra mình không buồn vì thế.
Nếu vài tháng trước, một thông tin phá hình dung đẹp có thể khiến cô thấy lựa chọn đang “xấu đi”.
Bây giờ thông tin xấu chỉ làm lựa chọn thật hơn.
Cô mở sổ.
Dưới B, viết lại:
**+ Nhiều sản phẩm/bài nhóm ứng dụng.
* Nhịp học có vẻ hợp tính thích làm.
– “Thực hành” phần lớn vẫn trong môi trường học, dự án thật phải tự kiếm nhiều.
– Có khả năng nền lý thuyết không sâu ở vài mảng, cần tự đọc thêm.
? Kiểm giảng viên/cơ hội dự án thật.**
Sau đó nhìn A.
Một chương trình có phần nền khiến cô ngại.
Một chương trình có phần thực hành khiến cô thích nhưng lại buộc tự bù chiều sâu.
Câu hỏi không còn là cái nào dễ chịu hơn.
Mà là loại thiếu hụt nào cô sẵn sàng tự bù hơn.
Ngọc viết thêm:
Nếu học A: mình phải chủ động kiếm thực hành.
Nếu học B: mình có thể phải chủ động bù nền/đào sâu.
Cô nhìn hai câu.
Lần đầu lựa chọn chương trình trở nên rõ theo một cách rất thực tế.
Không chương trình nào hoàn thiện hộ sinh viên.
Tối, Ngọc gọi Hiếu.
Cậu đang đọc lại phần dữ liệu buổi sáng trước khi mai tiếp tục.
“Anh.”
“Ừ.”
“Em vừa phá thêm một ảo tưởng.”
Hiếu bật cười.
“Gì?”
“Chương trình B.”
Cô kể.
Hiếu nghe rồi hỏi:
“Thế B xuống?”
“Em không chấm điểm nữa.”
“À.”
“Anh thất vọng à?”
“Có một chút.”
Ngọc bật cười.
Cô nói:
“Em thấy câu hỏi giờ thành nếu học A thì phải tự kiếm thực hành, học B thì có thể phải tự bù nền.”
“Em thích tự bù cái nào hơn?”
Ngọc yên.
Đúng.
Đây mới là câu hỏi.
“Chưa biết.”
“Ừ.”
“Nhưng em có vẻ sẵn sàng tự kiếm thực hành hơn.”
Hiếu nghe.
“Vì em đã đang làm?”
“Có thể.”
Nhóm nội dung đã cho cô bằng chứng mình có thể tự tìm môi trường để hỏi, viết, thử title, nhìn phản hồi. Nếu chương trình A không đưa đủ thực hành ngay, cô đã biết cách tự đi tìm một phần.
Ngược lại, tự bù một nền kiến thức cô chưa biết mình thiếu ở đâu có thể khó hơn.
Ngọc nói:
“Em bắt đầu hiểu tại sao tên chương trình không đủ.”
“Ừ.”
“Anh chọn trường hồi đó có tìm kỹ thế không?”
“Không.”
“Anh không được nhắc lại.”
“Em hỏi.”
Cô bật cười.
Hiếu kể chuyện mức tiền.
“Thứ Tư nếu họ chưa nói anh sẽ hỏi.”
Ngọc im một chút.
“Anh có ngại không?”
“Có.”
“Vẫn?”
“Ừ.”
“Nhưng hỏi?”
“Ừ.”
Cô hơi cười.
“Em không khuyên.”
“Anh biết.”
Ngọc hỏi:
“Nếu người ta bảo công việc này cho anh kinh nghiệm nên tiền chưa tăng thì sao?”
Hiếu dừng.
Một câu rất đúng với kiểu lý do cậu từng dễ chấp nhận.
“Anh sẽ không thích.”
“Vì?”
“Vì kinh nghiệm không thay tiền hoàn toàn.”
“Ừ.”
“Anh đang học thật. Nhưng họ cũng đang dùng phần anh làm thật.”
Ngọc nghe.
Một câu khác hẳn Hiếu mấy tháng trước.
Không còn cảm giác muốn có kinh nghiệm thì phải biết ơn bất kỳ điều kiện nào được đưa.
Cậu nói tiếp:
“Nếu họ nói chưa tăng vì phần trách nhiệm vẫn đang thử thì anh nghe. Nhưng phải có mốc.”
“Ừ.”
“Còn nếu trách nhiệm đã cố định mà điều kiện cứ giữ vì ‘em được học’ thì không ổn.”
Ngọc cười nhẹ.
“Anh tự nói được rồi.”
“Ừ.”
Sáng thứ Ba ngày 29 tháng 12, Hiếu hoàn thành phần kỹ thuật trong khoảng hai tiếng.
Người dùng phía sau nhận.
Không có câu hỏi lớn.
Nam không nhắn.
Một buổi rất bình thường.
Khoảng gần trưa, anh khóa trên gọi.
Hiếu thấy tên thì đoán một phần lý do.
Đúng.
Sau vài câu về công việc, người kia nói:
“Anh chốt với bên anh rồi. Từ tháng Một phần em giữ cố định thì mức sẽ tăng.”
Hiếu ngồi thẳng hơn một chút.
“Vâng.”
Anh khóa trên nói con số.
Không tăng quá nhiều.
Nhưng đủ rõ để không phải một thay đổi tượng trưng. Nếu tính theo khối lượng trung bình hiện tại, phần kỹ thuật giờ bắt đầu tiến gần hơn đáng kể tới giá trị thu nhập của vài buổi gia sư, dù tổng tháng vẫn chưa thể vượt thời kỳ Hiếu từng kín lịch dạy.
Cậu nghe.
Không trả ngay được anh.
Hỏi:
“Mức này tính cho tổng khối 6–8 tiếng hay riêng phần cố định 3–4 tiếng ạ?”
Anh khóa trên giải thích khá rõ: phần cố định có mức nền mới; các phần phát sinh ngoài đoạn đó vẫn tính theo cách hiện tại. Nếu sau này Hiếu nhận thêm một đoạn cố định khác hoặc trách nhiệm review tăng thì sẽ trao đổi lại.
Hiếu gật.
“Vâng.”
Cậu hỏi thêm:
“Phần update note với hỗ trợ Nam trong workflow này vẫn tính vào thời gian của phần cố định đúng không anh?”
“Ừ. Em cứ log.”
“Vâng.”
Rõ.
Anh khóa trên hỏi:
“Em thấy mức vậy ổn không?”
Đây là chỗ Hiếu từng có thể trả gần như ngay:
Ổn anh.
Vì ngại thương lượng.
Cậu nghĩ vài giây.
Không thấy con số thấp tới mức cần phản đối.
Nhưng cũng không muốn biến ổn thành một lời đồng ý với mọi điều kiện tương lai.
“Với scope hiện tại thì em thấy được anh.”
Người kia:
“Ừ. Anh cũng đang tính theo scope hiện tại. Sau thay đổi mình nói lại.”
“Vâng.”
Cuộc gọi kết thúc.
Hiếu nhìn màn hình.
Một cảm giác rất khác lần đầu được trả tiền kỹ thuật.
Hồi đó chỉ cần được trả đã khiến cậu thấy việc mình làm bắt đầu có giá trị bên ngoài chuyện học.
Lần này tiền đi cùng một thứ khác:
phạm vi công việc,
trách nhiệm,
mốc thay đổi.
Không chỉ họ trả bao nhiêu.
Mà trả cho phần nào.
Duy nghe xong vào buổi chiều thì hỏi:
“Mày có mặc cả không?”
“Không.”
“Thế ít à?”
“Không. Tao thấy hợp scope.”
Duy gật.
“Thế được.”
Rồi lập tức cười.
“Bây giờ nói scope nghe ghét thật.”
Hiếu cũng cười.
Cậu không nhắn ngay cho Ngọc.
Đợi tới khi về phòng tối.
Hiếu: Chốt rồi.
Ngọc đọc.
Biết ngay.
Minh Ngọc: Tăng?
Hiếu: Ừ.
Cô:
Minh Ngọc: Ổn không?
Hiếu nghĩ rồi trả đúng câu mình đã nói.
Hiếu: Với phần hiện tại thì ổn.
Ngọc nhìn.
Cười.
Không hỏi con số.
Hiếu cũng không chủ động nói.
Không phải giấu.
Chỉ chưa cần.
Cô nhắn:
Minh Ngọc: Chúc mừng.
Cậu:
Hiếu: Cảm ơn.
Rồi một lát:
Minh Ngọc: Anh có vui hơn lần nhận phần cố định không?
Hiếu nghĩ.
Hiếu: Khác.
Cô:
Minh Ngọc: Khác sao?
Hiếu: Lần đó giống người ta tin anh làm được. Lần này giống phần đó bắt đầu có giá rõ hơn.
Ngọc đọc khá lâu.
Minh Ngọc: Em hiểu.
Cậu hỏi:
Hiếu: Em không hỏi bao nhiêu?
Ngọc:
Minh Ngọc: Anh muốn kể thì kể.
Hiếu bật cười.
Một lúc sau cậu vẫn kể.
Không phải để chứng minh.
Chỉ vì muốn chia sẻ.
Ngọc nghe mức thay đổi rồi nói:
“Ừ. Em thấy hợp với cái anh kể.”
“Em biết giá thị trường à?”
“Không.”
Cô bật cười. “Em nói cảm giác thôi.”
“Thế không có giá trị.”
“Anh im.”
Thứ Tư ngày 30 tháng 12, Hiếu không phải dùng nhắc trong lịch.
Chuyện đã được giải quyết trước.
Cậu xóa nó.
Một việc nhỏ nhưng thấy dễ chịu.
Ngọc trong ngày tiếp tục kiểm chương trình A và B.
Cô tìm được một bài chia sẻ cũ của sinh viên chương trình A nói khá nhiều về việc phải tự tham gia câu lạc bộ và internship từ sớm nếu muốn có portfolio. Điều này xác nhận nhận định hôm trước.
A không cho sẵn mọi thứ.
B cũng không.
Khác biệt chỉ là trường đặt trọng tâm nền ban đầu ở đâu.
Đến chiều, Ngọc có một kết luận tạm đủ mạnh để ghi:
Trong hai chương trình truyền thông, hiện nghiêng A hơn B.
Không phần trăm.
Không khoanh đỏ.
Nhưng đây là lần đầu một chương trình cụ thể đứng trên chương trình cùng ngành.
Marketing C vẫn ở lại.
Ba lựa chọn thực tế bắt đầu thu về hai:
A – Truyền thông.
C – Marketing.
B chưa xóa hoàn toàn, nhưng đã lùi.
Ngọc chụp trang gửi Hiếu.
Minh Ngọc: B bắt đầu ra rồi.
Cậu:
Hiếu: Còn A với C?
Cô:
Minh Ngọc: Ừ.
Hiếu:
Hiếu: Lại còn 2.
Ngọc bật cười.
Minh Ngọc: Nhưng lần này là 2 chương trình thật.
Cậu:
Hiếu: Ừ.
Một lát sau:
Hiếu: Em thấy gần chưa?
Ngọc nhìn.
Minh Ngọc: Gần hơn nhiều.
Không phải câu mơ hồ.
Thật sự gần.
Đêm ngày 30 trôi bình thường.
Không ai nói ngày mai là cuối năm.
Nhưng trên lịch, 31 tháng 12 đã ở đó.
Và năm 2020, một năm mà cả hai từng nghĩ phần lớn chỉ là học, làm, thi và cố giữ cuộc sống không bị đảo lộn quá nhiều, đang chuẩn bị kết thúc theo một cách không ai trong hai người từng dự tính hồi tháng Một.
Hiếu có một công việc kỹ thuật bắt đầu mang giá trị rõ.
Ngọc gần biết mình muốn học gì.
Hai người đã là người yêu.
Nhưng không điều nào trong ba thứ ấy hoàn tất.
Công việc vẫn phải học.
Ngành vẫn chưa chốt.
Yêu nhau mới hơn ba tháng.
Có lẽ như thế mới đúng với cuộc sống.
Một năm kết thúc không có nghĩa mọi câu chuyện bên trong nó cũng phải được đóng lại.