Pokémon, trong sự vĩ đại của nó, không tự nhiên nảy sinh từ một khoảng không ý tưởng. Nó là kết tinh, là điểm hội tụ của những mảnh ghép văn hóa đại chúng Nhật Bản thập niên 80-90. Nhìn sâu vào bộ mã của Pokémon, ta thấy đây không phải là một sự sáng tạo độc lập, mà là một hệ thống "tổng hợp" các archetype (nguyên mẫu) quái vật đã tồn tại trước đó.
1. Pokémon: Cỗ máy hấp thụ và hệ thống hóa
Nếu Final Fantasy là nơi các quái vật được sinh ra để làm chủ thể cho sự sử thi, thì Pokémon là nơi chúng được "thuần hóa" vào một hệ quy tắc. Pokémon đã không ngần ngại học hỏi từ mọi thứ: từ thần thoại phương Tây, các sinh vật dân gian Nhật Bản (Yokai), cho đến các biểu tượng anime cùng thời.
Khi nhìn vào Mewtwo, người hâm mộ không thể không thấy bóng dáng của Frieza từ Dragon Ball. Sự ra đời của Mewtwo vào năm 1996, sau khi Dragon Ball đã thống trị thế giới hơn một thập kỷ, là một bằng chứng rõ nét:
Thiết kế hình thể: Cấu trúc cơ thể thanh mảnh, đôi mắt sắc lạnh, tư thế đứng ngạo nghễ và đặc biệt là sức mạnh tâm linh (psychic) cực đoan – tất cả đều mang âm hưởng của một "kẻ phản diện" tầm cỡ vũ trụ mà Dragon Ball đã khắc họa.
Triết lý nguồn gốc: Mewtwo, giống như Frieza hay Cell, là kết quả của sự can thiệp khoa học cực đoan, một sinh vật được tạo ra trong phòng thí nghiệm để trở nên hoàn hảo và mạnh mẽ hơn mọi thực thể tự nhiên.
2. Sự trùng lặp không phải là trùng hợp, đó là "bản đồ hóa" văn hóa
Pokémon không "ăn cắp", nó "bản đồ hóa". Nó lấy những hình tượng quái vật đã được khán giả công nhận (dù là rồng, quỷ, hay sinh vật siêu nhiên) và đưa chúng vào một ma trận (matrix) gồm: Thuộc tính (hệ), chỉ số (stats) và sự tiến hóa.
Các con quái vật trong các game hiện đại, dù là rồng hay thú, rốt cuộc đều quay về với các nguyên mẫu mà Pokémon đã "phân loại". Bạn thấy một con quái vật có lớp vỏ kim loại? Đó là hậu duệ của Steelix hay Scizor. Bạn thấy một thực thể tâm linh bí ẩn? Nó đang đi trên con đường của Mewtwo.
Sự học hỏi từ Dragon Ball của Mewtwo chỉ là một ví dụ điển hình cho thấy: Pokémon đã sử dụng chính "ngôn ngữ hình ảnh" mà Dragon Ball đã dạy cho cả thế hệ để tạo nên một sinh vật quyền năng đỉnh cao.
3. Tại sao Pokémon vẫn là "tổng hợp" đỉnh cao?
Dù lấy cảm hứng từ các tiền bối, Pokémon lại đứng ở vị thế độc tôn vì nó biến những hình tượng "ngầu" (như Frieza/Mewtwo) thành thứ mà người chơi có thể sở hữu và quản lý.
Trong Dragon Ball, Frieza là kẻ thù phải bị tiêu diệt.
Trong Pokémon, Mewtwo là thực thể tối thượng mà ai cũng khao khát được nắm giữ.
Sự chuyển dịch từ "kẻ thù đáng sợ" sang "tài sản quý giá" chính là cú xoay trục vĩ đại của Pokémon. Nó không cần tạo ra những thứ hoàn toàn mới, nó lấy những thứ đã được yêu thích, đã được chứng minh là "đẹp" hoặc "ngầu" từ văn hóa đại chúng, sau đó đưa vào hệ thống logic sinh học của mình.
Kết luận: Vòng lặp của những huyền thoại
Việc Mewtwo có nét tương đồng với các nhân vật quyền năng trong Dragon Ball không làm giảm giá trị của nó; trái lại, nó khẳng định Pokémon là một "bảo tàng sống" của văn hóa đại chúng Nhật Bản.
Các game hiện đại ngày nay, dù muốn hay không, vẫn đang tiếp tục công việc của Pokémon: họ tiếp tục chắt lọc những hình mẫu quái vật thành công nhất, khoác lên mình lớp áo đồ họa tân tiến, và nhét chúng vào bộ khung "hệ ngũ hành/logic tiến hóa". Pokémon đã chứng minh rằng: Trong thế giới của quái vật, không có cái gì là nguyên bản hoàn toàn, chỉ có những cái khung logic vững chắc được tái sử dụng để làm say đắm người chơi qua nhiều thế hệ.