Nếu hỏi một người chơi Liên Quân hay Liên Minh Huyền Thoại rằng họ đang điều khiển ai, câu trả lời sẽ rất đơn giản.
Họ điều khiển vị tướng mà mình lựa chọn.
Đó có thể là một đấu sĩ, một pháp sư, một xạ thủ hay một hỗ trợ. Khi trận đấu bắt đầu, mọi hành động của người chơi đều gắn với nhân vật ấy. Nếu nhân vật bị hạ gục, người chơi cũng mất khả năng tác động lên trận đấu cho đến khi hồi sinh.
Phần lớn trò chơi điện tử đều được xây dựng theo cách này.
Người chơi nhập vai vào một nhân vật.
Nhân vật ấy chiến đấu.
Nhân vật ấy trưởng thành.
Nhân vật ấy trở thành anh hùng của câu chuyện.
Pokémon lại không như vậy.
Thoạt nhìn, người ta dễ nghĩ rằng người chơi đang điều khiển Pikachu, Charizard hay Lucario. Nhưng càng chơi lâu, người ta càng nhận ra điều ngược lại.
Người chơi chưa bao giờ điều khiển Pokémon.
Người chơi điều khiển một Huấn luyện viên.
Sự khác biệt tưởng như rất nhỏ này lại làm thay đổi toàn bộ cách Pokémon được thiết kế.
Trong trận chiến, Pokémon mới là những cá thể trực tiếp tấn công, phòng thủ hay sử dụng chiêu thức. Chúng có chỉ số, hệ, Ability, Nature, EV, IV và hàng trăm đặc điểm khác nhau.
Người chơi không tự mình tung Thunderbolt.
Không tự mình dùng Earthquake.
Cũng không tự mình chống đỡ một Hyper Beam.
Việc của người chơi là đưa ra quyết định.
Đưa ai vào sân.
Đổi ai ra.
Sử dụng chiêu thức nào.
Khi nào nên phòng thủ.
Khi nào nên hy sinh một Pokémon để giữ lợi thế cho cả đội.
Nói cách khác, Pokémon tách người chơi ra khỏi đơn vị chiến đấu.
Người chơi không còn là chiến binh.
Người chơi trở thành người chỉ huy.
Chính vì vậy, Pokémon cũng không xây dựng những vai trò cố định như nhiều trò chơi khác.
Trong một tựa game MOBA, mỗi người chỉ điều khiển một vị tướng. Nếu đội cần chống chịu, người chơi phải chọn một Tank. Nếu đội cần sát thương, họ phải chọn một Xạ thủ. Vai trò gần như được quyết định ngay từ lúc chọn nhân vật.
Pokémon không làm điều đó.
Game Freak chỉ trao cho người chơi sáu vị trí trong đội hình.
Còn việc biến sáu vị trí ấy thành một đội hình như thế nào hoàn toàn phụ thuộc vào người chơi.
Một Snorlax có thể trở thành bức tường phòng thủ.
Blissey có thể đóng vai trò hỗ trợ bằng khả năng hồi phục và hấp thụ sát thương đặc biệt.
Garchomp có thể trở thành chủ lực gây sát thương vật lý.
Rotom-Wash vừa có thể tấn công, vừa kiểm soát nhịp độ trận đấu.
Amoonguss chuyên gây trạng thái và bảo vệ đồng đội.
Whimsicott lại nổi tiếng với khả năng quấy rối bằng Prankster.
Không trò chơi nào ghi sẵn rằng Pokémon nào là Tank, Support hay Carry.
Chính cộng đồng, chiến thuật và cách xây dựng đội hình mới tạo ra những vai trò ấy.
Điều này càng rõ ràng hơn khi bước vào các trận đấu đôi.
Trong đấu đơn, người chơi chủ yếu suy nghĩ về sự đối đầu giữa hai Pokémon đang có mặt trên sân.
Đấu đôi lại thay đổi hoàn toàn góc nhìn.
Hai Pokémon của cùng một đội có thể hỗ trợ nhau bằng Tailwind, Helping Hand, Follow Me, Fake Out, Trick Room hay vô số tổ hợp khác. Một Pokémon không còn chỉ mạnh vì bản thân nó, mà còn vì nó giúp đồng đội phát huy sức mạnh như thế nào.
Đội hình lúc này không còn là sáu cá thể độc lập.
Nó trở thành một cỗ máy gồm nhiều bánh răng liên kết với nhau.
Chính vì thế, đấu đôi luôn được xem là hình thức thi đấu thể hiện rõ nhất triết lý thiết kế của Pokémon.
Chiến thắng không thuộc về Pokémon mạnh nhất.
Nó thuộc về người hiểu cách sáu Pokémon phối hợp với nhau.
Thậm chí ngay cả khi chỉ có một Pokémon đứng trên sân trong các trận đấu đơn, người chơi vẫn luôn phải suy nghĩ bằng góc nhìn của cả đội.
Có nên đổi Pokémon để giữ lợi thế hệ?
Có nên chấp nhận để một Pokémon bị hạ gục nhằm tạo cơ hội cho Pokémon khác vào sân an toàn?
Có nên giữ Pokémon này cho giai đoạn cuối trận?
Những quyết định ấy không còn là điều khiển một nhân vật.
Đó là quản lý tài nguyên.
Đó là xây dựng chiến thuật.
Đó là chỉ huy.
Có lẽ vì vậy mà Pokémon tạo ra một cảm giác rất khác so với phần lớn trò chơi nhập vai.
Trong nhiều trò chơi, người chơi hóa thân thành anh hùng.
Trong Pokémon, người chơi hóa thân thành người dẫn dắt những anh hùng của mình.
Pokémon mới là những người trực tiếp chiến đấu.
Còn Huấn luyện viên là người chịu trách nhiệm cho mọi quyết định phía sau.
Đó cũng là lý do Game Freak giới hạn đội hình ở sáu Pokémon.
Nếu chỉ có một Pokémon duy nhất, trò chơi sẽ trở thành một RPG truyền thống, nơi người chơi gắn bó với một nhân vật và phát triển sức mạnh của chính nhân vật ấy.
Nhưng khi có sáu Pokémon, trọng tâm không còn là từng cá thể riêng lẻ.
Trọng tâm chuyển sang cách những cá thể ấy bổ sung cho nhau.
Chính sự chuyển dịch này đã tạo nên bản sắc của Pokémon.
Đây không phải trò chơi về một chiến binh.
Cũng không phải trò chơi về một Pokémon.
Đây là trò chơi về nghệ thuật xây dựng, quản lý và chỉ huy một đội hình.
Có lẽ vì thế mà sau hàng nghìn trận đấu, điều người chơi nhớ nhất không phải là một cú Thunderbolt hay một lần dùng Earthquake.
Thứ còn lại trong ký ức thường là đội hình mà họ đã tự tay xây dựng.
Bởi sau tất cả, người chơi chưa bao giờ chỉ điều khiển một Pokémon.
Điều họ thật sự điều khiển là cả một tập thể.