Ch.7: Đêm trăng

Đầu hạ năm 2000, chuyện chuyển xuống thành phố không còn là chuyện bố mẹ Sơn nói nhỏ với nhau mỗi khi tưởng con đã ngủ. Mấy chiếc hòm gỗ được lôi ra lau bụi, giấy tờ đặt thành một xấp trên nóc tủ. Nhưng ngoài ngõ, bọn trẻ vẫn í ới gọi nhau đi chơi như mọi ngày. Đến cả Sơn, có lúc mải chạy theo chúng bạn, cũng quên mất rằng năm học tới mình sẽ không còn ngồi trong lớp học vách nứa ấy nữa.
Hôm rằm, mẹ Dung bảo Sơn kê chiếc chõng tre ngoài sân để bày mâm cúng. Cậu bưng đĩa xôi đỗ, mấy quả trứng luộc và chén muối vừng ra trước, rồi đứng đợi mẹ mang bát hương tới. Mẹ chỉnh lại mép lá chuối dưới đĩa xôi, dặn cậu lần sau bưng mâm phải giữ hai tay cho chắc. Sơn vâng một tiếng. Yến thì cứ quanh quẩn bên chõng, nhìn xôi rồi nhìn mẹ, hỏi bao giờ mới được ăn.
"Đợi thắp hương xong đã. Con vào rửa tay đi", mẹ bảo.
Con bé năm tuổi ôm con búp bê vải chạy vào nhà, một lát lại ló mặt ra. Bố Toàn ngồi ở thềm, bên cạnh là cuốn sổ công tác. Bố đã xem hết một lượt những tờ giấy kẹp trong đó mà vẫn chưa gấp sổ lại. Thỉnh thoảng bố ngẩng lên nhìn khoảng sân, như muốn ghi nhớ mọi thứ ở đây trước khi phải thu dọn chúng đi.
Khói hương bay ngang hiên, lẫn vào mùi bếp chiều. Ngoài đầu xóm, có tiếng ai gọi tên Sơn, rồi tiếng mấy đứa khác giục nhau đến gốc bàng. Sơn đứng không yên, cứ nhìn mẹ rồi nhìn ra cổng. Mẹ biết ý, bảo cúng xong thì đi, nhưng phải về ăn cơm đúng giờ.
Bà Hợi sang đúng lúc mẹ vừa thu mâm. Bà xách một chiếc túi vải, bên trong có mấy củ khoai lang vừa nướng dưới tro. Thấy Sơn, bà lấy ra hai củ, bảo mang chia cho Thơ, rồi hỏi mẹ Dung còn thiếu thứ gì để đóng hòm không. Mẹ bảo chỉ còn mấy bộ bát đĩa dễ vỡ, chắc mai sẽ xin ít rơm khô về lót. Bà Hợi gật đầu, nhận sẽ để dành một bó.
Sơn cầm khoai chạy ra đầu xóm. Gốc bàng già nằm cạnh hàng rào nhà bà Hợi, rễ trồi lên khỏi mặt đất, nhẵn bóng ở những chỗ bọn trẻ vẫn ngồi. Thơ đến từ trước, cùng ba đứa bạn đang lấy que vạch ô trên nền đất. Vừa thấy Sơn, nó ngẩng lên, giơ nửa củ khoai luộc đã nguội.
"Tao để phần mày đây này. Bà ngoại tao mới xuống bản, cho ít khoai."
"Tao cũng có." Sơn ngồi xuống, đặt hai củ khoai nướng giữa bọn. "Bà Hợi bảo chia cho mày."
Thơ bẻ phần khoai của mình làm đôi, đẩy về phía Sơn. Sơn lắc đầu, bảo nó cứ giữ, rồi bóc củ khoai còn nóng. Hai đứa ăn chậm, thỉnh thoảng phải phủi lớp tro dính ở vỏ. Trăng bắt đầu nhô lên sau rặng tre, sáng vừa đủ để nhìn thấy mặt nhau.
"Bố mày xuống phố thật à?" Thơ hỏi.
"Ừ."
"Bao giờ?"
"Chắc hết năm học. Bố tao còn lo giấy tờ."
Thơ lấy que khoét thêm một lỗ trên mặt đất. Nó đã nghe chuyện này từ lâu, vậy mà cứ thỉnh thoảng lại hỏi, như thể mỗi lần hỏi thì ngày Sơn đi sẽ còn xa thêm được một chút.
"Dưới đó có suối không?" nó hỏi tiếp.
"Tao chưa biết."
"Thế có chỗ đá bóng không?"
"Chắc có."
Thơ ngẩng lên nhìn bạn, nhăn mặt: "Cái gì mày cũng chắc với chưa biết."
Sơn bật cười. Tiếng cười vừa dứt, cả hai lại ngồi im. Ngoài sân nhà bà Hợi, một con chó sủa mấy tiếng rồi thôi. Tiếng ếch từ ruộng dưới chân dốc vọng lên. Sơn nhìn vệt trăng rơi trên mu bàn tay, nghĩ đến lời mẹ bảo sẽ phải mang theo sách vở, quần áo, còn những thứ không cần thì để lại.
Một đứa trong bọn rủ chơi rồng rắn. Đứa lớn nhất nhận làm thầy thuốc, những đứa còn lại túm vạt áo nhau thành một hàng dài. Thơ đứng ở cuối hàng, cứ thấy thầy thuốc lao sang phía nào là hét lên, thúc đứa phía trước chạy. Đám trẻ quặt qua gốc bàng, vòng ra lối đất trống rồi lại quay về. Có đứa trượt chân ngồi bệt xuống đất, thế là cả hàng đứt ra, đứa nào cũng cười đến không đứng thẳng nổi.
Sơn chạy cùng chúng, hai bàn chân dính đầy bụi. Từ nhà vọng ra tiếng mẹ gọi Yến. Con bé lúc nãy còn đứng ngoài cổng xem bọn trẻ, giờ đã bị mẹ đưa vào rửa mặt chuẩn bị ngủ. Sơn thấy bố đứng ở thềm nhìn ra, tay cầm chén nước chè. Bố không gọi cậu về ngay.
Đến lúc bọn trẻ mệt, cả đám tản ra ngồi quanh rễ bàng. Thơ nhặt một hòn sỏi, gạch những nét ngoằn ngoèo lên mặt đất. Nó bảo hôm nay cô Nguyệt khen bài tập chép của nó ít lỗi hơn tuần trước.
"Chữ mày tròn thật", Sơn nói, cúi xuống xem những nét Thơ vừa vẽ.
"Chữ mày thẳng hơn."
"Thẳng quá, nhìn cứ cứng cứng."
"Thì lúc nào xuống phố, nhớ viết thư bằng cái chữ cứng cứng ấy. Tao đọc được là được."
Sơn quay sang. Thơ nói xong vẫn cúi đầu nghịch hòn sỏi, làm ra vẻ chẳng có gì quan trọng. Cậu muốn đáp một câu cho ra chuyện, nhưng rốt cuộc chỉ bảo: "Ừ. Tao sẽ viết."
Thơ ngẩng lên: "Mà địa chỉ nhà mày ở đâu?"
"Chưa nhớ. Đợi bố ghi, tao đưa mày."
Hai đứa hẹn thế, rồi Thơ lại kéo Sơn chạy theo bọn trẻ đang gọi ở phía sân. Đêm ấy không có gì khác thường. Trăng vẫn sáng trên mái rạ, bà Hợi vẫn ngồi nhặt rau dưới hiên, có nhà còn đang giã gạo muộn. Chỉ khi mẹ gọi lần thứ hai, Sơn mới nhận ra mình đã chơi quá giờ.
Thơ đứng ở đầu ngõ, một tay xách chiếc dép đứt quai. Trước khi rẽ xuống lối nhà mình, nó còn ngoái lại: "Mai đi học, nhớ đợi tao đấy."
"Biết rồi."
Sơn nhìn bạn khuất sau khúc quanh mới đi vào. Mẹ đã để phần cơm trong nồi, bảo cậu rửa chân rồi ăn. Trên chõng, đĩa xôi cúng còn lại mấy miếng. Sơn vừa ăn vừa nghe bố mẹ nhắc đến việc tháo chiếc tủ gỗ lớn. Lúc mẹ hỏi có giữ cái chõng ngoài sân không, bố im một lúc rồi bảo cái ấy khó chở, để lại cho bà Hợi dùng cũng được. Sơn nghe thấy, ngẩng đầu nhìn ra khoảng sân tối, nơi cái chõng vẫn nằm chỗ cũ.
Mấy hôm sau, chú Bảy Hùng từ thành phố về giúp gia đình tính chuyện dọn nhà. Chú chạy chiếc xe máy cũ qua con đường đất đá, đến cổng thì xuống dắt bộ vì bánh sau sa vào một rãnh bùn đã khô. Sơn đang ngồi trước hiên gỡ đinh ở chiếc thùng gỗ liền chạy ra mở cổng.
"Bố cháu có nhà không?" chú hỏi, tháo chiếc mũ lưỡi trai bạc màu.
"Bố cháu còn ở cơ quan ạ."
Chú Bảy dựng xe rồi xách vào một chiếc túi vải và ít dây buộc hàng. Mẹ Dung nghe tiếng động đi ra, mừng vì chú đến sớm hơn dự tính. Chú nói ở khu tập thể cuối tuần không có việc nhiều, chú tranh thủ về xem món nào cần tháo lắp, món nào có thể nhờ xe cơ quan chở hộ.
Yến nép sau mẹ, nhìn người khách lạ. Chú Bảy mở túi lấy ra một gói ngô rang bọc trong giấy báo, đưa cho con bé. Yến được mẹ gật đầu mới đưa cả hai tay nhận, lí nhí cảm ơn. Chú cười, bảo cứ ăn từ từ, ngô để nguội rồi, không sợ bỏng.
Chú Bảy Hùng làm thợ điện ở khu tập thể nơi nhà Sơn sắp tới. Chú ở tầng một; căn phòng bố Toàn đang làm thủ tục nhận nằm trên tầng hai, số 214. Những cái tên, con số ấy Sơn đã nghe bố mẹ nhắc mãi, nhưng vẫn khó hình dung. Trong đầu cậu, thành phố là mấy con đường rộng, những dãy nhà cao và vô số người xa lạ đi ngược chiều nhau.
Thấy Sơn ngồi bên thùng gỗ, chú hỏi: "Có muốn biết nhà mới thế nào không?"
Sơn gật đầu. Chú lấy đầu que vạch xuống nền đất một hình chữ nhật, chia ra cầu thang, hành lang và mấy gian phòng. Chú chỉ căn số 214, rồi chỉ xuống gian tầng một nơi mình ở. Chú nói ở đấy chẳng có sân rộng như ngoài này, trẻ con muốn chơi thì xuống khoảng đất chung trước dãy nhà. Ngày mưa, phơi quần áo cũng là chuyện phải tính.
"Thế có cây bàng không chú?" Sơn hỏi.
"Có cây chứ. Phượng, xà cừ, cả bàng nữa. Nhưng muốn tìm một cây to như ngoài đầu xóm nhà cháu thì khó."
Sơn nhìn hình vẽ trên đất, lại nhìn gốc bàng ngoài xa. Cậu hỏi nhà mới có chỗ dựng xe đạp không. Chú Bảy chỉ xuống tầng dưới, bảo có chỗ để xe chung nhưng phải khóa cẩn thận. Chú nói thêm, sau này nếu bóng đèn hỏng hay cầu dao có chuyện thì cứ xuống gọi chú, đừng tự nghịch điện.
Bố Toàn về khi trời gần tối. Hai người đàn ông ngồi ở hiên, xem giấy tờ và tính đường chở tủ, giường, bàn học. Chiếc xe đạp Phượng Hoàng bố đã dùng bao năm được giữ lại, chú Bảy bảo đem theo vì dưới phố đi làm, đi chợ vẫn cần. Bố cũng nhất quyết mang bộ bàn ghế học của Sơn, dù một chân bàn phải kê thêm miếng gỗ mới đứng vững.
Mẹ Dung rót nước chè, hỏi nếu kê giường vào căn phòng trên tầng hai thì Yến có còn chỗ trải chiếu chơi không. Chú Bảy ngẫm nghĩ rồi bảo nên để bớt một cái hòm, chứ không thể mang cả căn nhà này xuống đó được. Mẹ cười, nhìn đống đồ đang bày giữa gian ngoài.
"Bỏ cái gì cũng tiếc anh ạ. Ở đây bao năm rồi."
Chú không đáp ngay. Chú đứng dậy, giúp bố Toàn nhấc chiếc tủ thử một lần để xem có tháo được cánh không. Tiếng bản lề rít lên. Sơn chạy tới giữ cánh tủ, nghe bố dặn phải cẩn thận kẻo kẹp tay.
Bữa tối hôm ấy có thêm chú Bảy, cả nhà phải dịch mâm ra giữa gian cho đủ chỗ. Yến ngồi cạnh mẹ, thỉnh thoảng lại hỏi khi nào được đi xem phòng 214. Chú Bảy bảo cứ đến nơi rồi sẽ biết, tầng hai leo cầu thang vài lần là quen. Sơn không hỏi nữa. Cậu vừa nghe người lớn bàn chuyện xe cộ vừa nhìn đôi dép chú để bên cửa, trên quai dép vẫn còn một lớp bụi đường.
Ra về, chú Bảy dặn bố những giấy tờ còn thiếu, rồi quay sang Sơn, xoa đầu cậu.
"Xuống đó có gì lạ thì cứ hỏi chú. Nhưng đi học nhớ tự tìm bạn, đừng ngồi im mãi."
Sơn cười. Chú thấy thế cũng cười, nổ máy chạy ra đầu ngõ. Tiếng xe nhỏ dần dưới chân dốc. Về đến hiên, Sơn thấy mẹ đã lấy sợi dây mới ra buộc một thùng sách, còn bố thử đặt chiếc bàn học nghiêng vào vách để mai tháo chân.
Những ngày cuối tháng Năm, trường làng bắt đầu tổng kết năm học. Sáng hôm ấy Sơn và Thơ vẫn đi cùng nhau, nhưng Thơ không chạy lên trước như mọi khi. Hai đứa qua bờ mương cạn, men theo hàng rào nứa vào sân trường. Lũ trẻ đang tụm lại so sánh giấy khen, có đứa khoe cuối hè được theo bố xuống huyện chơi. Sơn nghe mà không chen vào.
Lớp học có vách nứa, cửa sổ không lắp kính. Nắng tràn qua những khoảng hở, in vệt sáng lên nền đất. Cô Nguyệt viết xong mấy dòng cuối lên bảng rồi quay lại, nhìn cả lớp một lượt. Cô bảo sau hôm nay, Sơn sẽ theo gia đình xuống thành phố và sang năm học ở một ngôi trường khác.
Bọn trẻ đã nghe chuyện, nhưng đến lúc cô nói ra, cả lớp vẫn xôn xao. Có đứa quay xuống hỏi Sơn đi xa lắm không, có đứa bảo dưới phố cái gì cũng đắt. Thơ ngồi cạnh, mở sách ra rồi lại gấp vào, không đọc được chữ nào.
Cô Nguyệt gọi Sơn lên bàn giáo viên. Cậu bước qua mấy dãy bàn, vạt áo mắc vào một chiếc đinh nhô ra rồi mới gỡ được. Cô chờ Sơn đứng ngay ngắn, lấy trong ngăn bàn một tờ giấy khen và cuốn vở mỏng đặt lên tay cậu.
"Giấy khen của em. Còn vở này cô cho thêm, để sang trường mới có cái mà ghi bài."
Sơn nhận bằng hai tay, nói cảm ơn. Cô nhìn cuốn vở cũ cậu kẹp dưới nách, hỏi đã viết hết chưa. Cậu lắc đầu.
"Vậy giữ mà viết tiếp. Xuống đó học khó hơn thì chịu khó hỏi thầy cô. Đừng thấy mình ở quê lên mà ngại."
Sơn đáp dạ. Cô Nguyệt nắm nhẹ vai cậu rồi quay xuống lớp: "Các em có gì muốn nói với bạn không?"
Một đứa ở bàn trên hỏi thành phố có xe buýt thật không. Đứa khác hỏi Sơn đi rồi có về chơi Tết không. Có đứa còn hào hứng khoe sau này mình cũng sẽ xuống phố. Cả lớp cười ầm lên, không khí bỗng nhẹ hơn. Sơn đứng cạnh bàn giáo viên, lần lượt trả lời những gì mình biết. Đến câu hỏi về Tết, cậu nhìn Thơ rồi bảo chắc chắn sẽ về.
Cuối buổi, cô Nguyệt cho cả lớp hát bài về mái trường đã tập mấy hôm trước. Đầu tiên mấy đứa hát lệch nhau, người vào trước người vào sau, rồi mới theo được nhịp. Thơ hát to đến mức cô phải phì cười nhìn xuống. Sơn cũng hát, nhưng câu cuối cậu chẳng nhớ mình có phát ra tiếng hay không.
Tan học, Sơn cúi chào cô. Cô chỉ nhắc thêm: "Có học ở đâu, cũng giữ lấy chữ, nghe em." Lời ấy Sơn đã nghe nhiều lần, hôm nay cô nói vẫn bình thường như mỗi khi chữa bài. Có lẽ vì thế mà cậu nhớ lâu.
Thơ không đi ra cổng cùng cả lớp. Nó lục cặp, rút một cuốn vở bìa quăn đưa Sơn. Giữa những trang giấy có mấy bài hát hai đứa từng chép ở lớp, còn vài trang trắng ở cuối.
"Cho mày đấy. Tao viết hết mấy bài rồi. Mấy trang còn lại mày thích ghi gì thì ghi."
Sơn lật một trang. Chữ Thơ tròn trịa, có chỗ mực đậm hẳn vì ngòi bút dừng quá lâu. Ở trang cuối, nó đã ghi sẵn tên mình và tên làng, bên dưới để một khoảng trống.
"Sao để trống?" Sơn hỏi.
"Để mày ghi địa chỉ nhà mới. Lần sau tao mượn vở, tao chép. Không thì mày viết thư sao tới?"
Sơn gấp vở lại, cất vào cặp. Hai đứa cùng đi qua cổng trường xiêu vẹo. Ra đến lối bờ mương, Thơ bỗng chạy lên trước, quay đầu giục: "Đi nhanh, nắng chết mất!" Sơn chạy theo. Cả hai về đến gốc bàng đầu xóm thì đã thở dốc, không đứa nào nhắc thêm chuyện chia tay.
Đầu tháng Sáu, có một buổi chiều oi đến mức con chó vàng nhà bà Hợi phải chui xuống gầm chõng nằm thở. Mẹ Dung phơi nốt mấy chiếc áo cũ trước hiên, bố Toàn ngồi rà lại danh sách đồ đạc. Trong nhà, những khoảng trống bắt đầu lộ ra ở chân tường, nơi trước kia kê hòm, kê tủ. Sơn đi ngang qua đều thấy là lạ.
Trưa ấy, mẹ nói với hai anh em rằng nếu giấy tờ xong đúng hẹn, sang tháng cả nhà sẽ chuyển. Yến lập tức hỏi có được mang búp bê và cái ghế con không. Mẹ bảo búp bê thì được, ghế phải xem còn chỗ. Con bé phụng phịu, chạy đi ôm ngay chiếc ghế như sợ người lớn sẽ đem cho ai mất. Sơn ngồi ở cửa, nghe hết mà không hỏi thêm.
Đến tối, trời đổi gió. Bụi tre sau nhà nghiêng ngả, vài giọt nước rơi lộp bộp xuống mái trước khi mưa tới. Sơn ngồi ở bậc thềm, nhìn ra con đường đất đầu ngõ. Trong cặp cậu, cuốn vở Thơ cho đã được bọc lại bằng một tờ giấy báo, xếp dưới bộ sách sẽ mang xuống phố.
Ngoài hàng rào có tiếng bước chân quen. Thơ đứng đó, tay cầm chiếc dép vừa sửa quai. Nó không vào, chỉ hỏi vọng: "Mai có đi bắt cá không? Mương sắp có nước rồi."
"Đi. Nếu trời tạnh."
"Sáng tao qua gọi."
"Ừ."
Thơ vừa đi thì gió mạnh thêm. Mẹ gọi Sơn vào phụ khép cửa sổ. Cậu đứng dậy, giữ một bên cánh cửa để mẹ cài then. Chưa kịp buông tay, mưa đã đổ xuống, quất vào mặt sân thành từng vệt trắng. Nước từ mái hiên chảy thành dòng, cuốn theo mấy chiếc lá bàng khô mắc ở rãnh đất.
Yến đứng sau lưng anh, ôm búp bê, hỏi: "Xuống thành phố có mưa to thế này không?"
"Có chứ", Sơn đáp.
"Thế có được chạy ra sân nghịch nước không?"
Sơn nghĩ đến bản vẽ chú Bảy Hùng vạch trên đất, cái sân chung trước dãy nhà và những bậc cầu thang. Cậu bảo phải hỏi mẹ đã. Yến gật đầu, coi như đã có câu trả lời, rồi chạy vào bếp.
Bố Toàn từ gian ngoài mang chồng giấy tờ cất vào hòm, đậy nắp lại trước khi nước mưa tạt đến. Thấy Sơn vẫn đứng ở cửa, bố gọi cậu lại giữ hộ chiếc khóa. Hai bố con loay hoay một lúc mới cài được then hòm. Bố thử nhấc lên, hòm nặng quá, lại đặt xuống.
"Sách của con nhiều thật", bố nói.
"Con mang ít lại cũng được ạ."
"Cứ mang. Xuống dưới ấy còn dùng."
Bố nói rồi đi kiểm tra chỗ dột ở đầu mái. Sơn cúi xuống vuốt mép tờ giấy báo bọc cuốn vở Thơ cho, đặt nó vào giữa chồng sách để khỏi cong. Trong sân, mưa đã tràn qua rãnh thoát nước, chảy xuống con dốc đất đỏ. Từ phía đầu xóm, cây bàng hiện mờ trong màn mưa, vẫn đứng ở chỗ cũ.
Mẹ Dung bưng cơm ra, gọi cả nhà ngồi vào mâm. Yến vừa ăn vừa kể chuyện chiếc ghế con của mình, đòi bố hứa phải mang theo. Bố cười, bảo để mai đo lại chỗ trên xe rồi tính. Sơn nghe, gắp miếng rau mẹ đặt vào bát, tự nhiên nhớ đến lời Thơ hẹn sẽ sang gọi đi bắt cá sáng mai.
Cậu mong đêm nay mưa vừa đủ để nước đầy mương, sáng mai trời tạnh. Vậy là hai đứa vẫn có thể đi một chuyến nữa, như bao lần trước.