Ch.23: Chiếc xe đạp của bố

Chiếc xe đạp Thống Nhất theo gia đình Sơn xuống thành phố cùng những bao quần áo, chiếc tủ gỗ mít và mấy hòm sách. Hôm chuyển nhà, bố Toàn dành riêng một góc thùng xe cho nó, buộc bánh trước vào thành gỗ để khỏi va vào đồ đạc. Đến khu tập thể, việc dỡ nhà cuốn mọi người đi, chiếc xe được dựng dưới gầm cầu thang, phủ tạm tấm bạt cũ. Suốt mấy tuần, bố đi làm bằng chiếc xe ấy, sáng dắt ra, tối dắt về, còn cái tiếng xích lạch cạch thì ngày một rõ.

Một chiều cuối tháng Tám, bố về sớm. Vừa đặt cặp lên bàn, ông lấy hộp đồ nghề trong hòm gỗ ra, gọi Sơn:

“Sơn, xuống giúp bố sửa xe một lát.”

Sơn đang bọc sách chuẩn bị vào lớp Năm, nghe gọi liền đặt cuộn giấy báo xuống. Vết bầm ở sống mũi sau trận bóng hôm trước đã dịu, chỉ còn hơi ê mỗi lúc cúi đầu. Cậu xách hộp đồ nghề theo bố xuống sân. Dưới chân cầu thang có một khoảng nền xi măng vừa đủ để dựng xe mà vẫn chừa lối cho mọi người đi lại. Bố dắt xe ra đó, lót mảnh bao tải xuống đất rồi cúi xem bánh trước.

Khung xe xanh sẫm đã bạc thành màu rêu. Lớp sơn quanh mối hàn bong từng mảng, lộ ra những đốm gỉ. Yên da nứt một đường ở mép, cái giỏ sắt phía trước móp một bên. Sơn nhớ chiếc giỏ ấy từng đựng sách của mẹ, có lần còn đựng cả con gà mẹ mang biếu nhà bà Hợi. Về tới đầu làng, con gà đập cánh làm chiếc giỏ rung bần bật, hai bố con cười suốt quãng đường còn lại.

“Cầm ghi đông cho bố.”

Sơn giữ tay lái. Bố lật ngược xe lên, để yên và ghi đông tựa trên bao tải. Hai bánh chổng lên, quay chậm dưới ánh nắng xiên qua nhà xe. Bố dùng ngón tay gảy sợi xích. Nó chùng xuống một đoạn, các mắt xích dính đầy bụi đỏ từ con đường làng cũ.

“Xích khô quá rồi,” bố nói. “Đưa bố lọ dầu.”

Sơn mở hộp. Bên trong có cái cờ lê nhỏ, một tuốc nơ vít đầu đã mòn, mấy con ốc và chai dầu máy bọc trong túi ni lông. Cậu đưa lọ dầu. Bố rót một ít vào nắp chai, lấy đầu giẻ chấm rồi bôi dọc sợi xích, tay kia quay bàn đạp cho từng mắt xích chạy qua.

“Để con làm thử.”

Bố nhích sang một bên. Sơn chấm dầu, quay bàn đạp hơi mạnh tay. Sợi xích bỗng tuột khỏi đĩa, rơi xuống đánh cách một tiếng. Cậu đứng sững, nhìn bàn tay dính nhớt.

“Con làm tuột mất rồi.”

“Nhấc lên đây.” Bố đưa tay đỡ bánh sau, chỉ vào đĩa xích. “Cài vào một mắt trước, rồi quay từ từ.”

Sơn làm theo. Sợi xích bò dần lên những chiếc răng sắt, khớp trở lại. Bố bảo cậu quay thêm một vòng. Lần này tiếng lạch cạch dịu hẳn. Sơn lau tay vào giẻ, cười, để lộ hàm răng có một chiếc đang lung lay.

“Được rồi bố.”

“Còn bánh nữa. Xem hai cái lốp đi.”

Bố đưa bơm. Sơn ngồi xổm, gắn đầu bơm vào van bánh trước, ấn từng nhịp. Hơi nén xuống ống kêu phì phì. Bố sờ lốp, ra hiệu dừng khi lốp đã căng vừa tay. Sang bánh sau, Sơn tự làm, thỉnh thoảng lại đưa ngón cái ấn thử như bố vừa chỉ.

Một chiếc xe đạp chạy ngang sân. Người đàn ông đạp xe ngoái nhìn hai bố con, cười hỏi: “Anh Toàn còn giữ con Thống Nhất này à?”

“Còn chạy được thì giữ chứ anh,” bố đáp.

“Xe nhà tôi cũng một đời rồi. Hôm nào hỏng phanh, anh nhờ chú Bảy xem giúp.”

Người ấy đi khuất sau cổng. Bố cúi kiểm tra má phanh. Sơn nhìn chiếc xe rồi hỏi:

“Bố mua nó lâu chưa?”

“Lâu hơn tuổi con. Hồi bố mới đi làm, góp mấy tháng lương mới mua được.”

“Thế lúc chưa có xe bố đi làm bằng gì?”

“Đi bộ, có hôm mượn xe của bác ở cơ quan.” Bố cầm cờ lê siết lại con ốc giữ chắn bùn. “Có xe rồi, bố chở mẹ đi dạy. Đường lên trường hồi ấy còn khó đi hơn bây giờ.”

Sơn hình dung mẹ ngồi sau, ôm cặp giáo án, bố đạp qua những đoạn dốc đất đỏ. Cậu từng nghe chuyện này từ hồi còn bé, nhưng lúc ấy chỉ thích hỏi bố đạp nhanh đến đâu, có vượt được xe máy không. Bây giờ cậu nhìn vết hàn sần dưới ghi đông và hiểu vì sao bố luôn lau chỗ ấy rất kỹ.

Mẹ Dung đi từ bếp chung về, trên tay có rổ rau muống vừa nhặt. Thấy hai bố con ngồi dưới sân, mẹ dừng lại.

“Lại mang xe ra mổ xẻ à? Cái xe ấy còn quý hơn cả cái tủ nhà mình.”

“Mai còn đi làm,” bố nói. “Xích kêu suốt dọc đường.”

Mẹ cười, đặt rổ rau xuống bậc thềm, nhìn Sơn đang giữ bánh xe.

“Con biết hồi bé bố chở con bằng xe này đi bệnh xá chưa?”

Sơn lắc đầu.

“Con lên cơn sốt, trời mưa suốt. Bố lấy áo mưa quấn quanh con, chở đi giữa đêm. Lúc tới nơi, áo bố ướt hết mà lưng con vẫn khô.”

Bố Toàn khẽ ho một tiếng. “Chuyện lâu rồi.”

“Lâu thì lâu. Hồi đó bố con còn khỏe, đạp lên dốc cứ như đạp xuống dốc.” Mẹ xách rổ rau lên, vừa đi vừa nói thêm: “Làm xong thì rửa tay sạch rồi lên ăn cơm.”

Sơn nhìn theo mẹ, rồi quay sang bố. Ông đang lấy giẻ lau chỗ dầu vừa dính lên vành. Đầu ngón tay bố có vết chai ở chỗ cầm bút, ngón cái ám một vệt dầu đen. Cậu bỗng muốn hỏi đêm ấy bố có sợ không, nhưng bố đã dựng xe dậy, bóp thử phanh trước rồi phanh sau.

“Xong. Mai bố cho con tập đi ngoài đường.”

“Con biết đi rồi mà.”

“Đi ở làng khác. Mình ra đoạn đường vắng trước, tập nhìn xe qua lại cho quen.”

Sơn đưa tay lau thêm cái giỏ móp. Từ sân khu tập thể nhìn ra cổng, đường nhựa loang nắng và xe máy nối nhau chạy qua. Cậu đã quen đá bóng dưới sân, quen chạy lên chạy xuống cầu thang, còn ngồi trên xe đạp giữa dòng người ấy thì vẫn thấy lạ.

Sáng hôm sau, bố con dắt xe ra khi sân tập thể còn râm mát. Yến đứng ở cửa phòng 214 nhìn xuống, vừa vẫy tay vừa hét:

“Anh Sơn, nhớ mua kẹo về cho em!”

“Đi tập xe chứ có đi chợ đâu,” Sơn đáp vọng lên.

Con bé cười khanh khách. Mẹ ló đầu ra nhắc hai bố con mang theo chai nước, rồi quay vào gấp chăn. Bố Toàn kiểm tra lại phanh và lốp. Ông đạp thử một đoạn ngắn trong sân, vòng qua cây bàng nhỏ rồi dừng ở cổng.

“Dắt xe theo bố. Mình đi qua ngõ bên kia.”

Hai bố con men theo vỉa hè đến một con đường nhỏ chạy sau dãy cơ quan. Ở đây xe thưa hơn đường lớn. Một bên là hàng rào nhà máy, bên kia có mấy cửa hàng còn đóng, trước cửa dựng những thúng rau và xe đạp của người đi chợ sớm. Bố đứng gần lề, nhìn hai đầu đường rồi mới bảo Sơn lên xe.

Chiếc xe Thống Nhất to hơn xe đạp trẻ con. Sơn phải nghiêng xe một chút mới đưa được chân qua khung. Cậu đã biết đạp từ hồi ở quê, nhưng xe cao, vừa lên yên đã thấy hai đầu gối lúng túng. Bố nắm sau yên, đi theo mấy bước đầu.

“Nhìn phía trước. Đi sát bên phải, giữ tay lái đều. Thấy người qua đường thì giảm tốc từ xa.”

Sơn đạp. Bánh xe hơi lắc, rồi thẳng dần. Gió sớm lùa qua cổ áo, đem theo mùi bánh mì mới nướng từ một hàng quán phía đầu ngõ. Qua khỏi chỗ râm, cậu thấy bóng mình trượt nhanh trên mặt đường, cái giỏ móp vẽ thành một mảng đen nghiêng nghiêng trước bánh xe.

“Bố buông ra nhé.”

“Vâng.”

Bố thả tay. Sơn đi thêm một quãng, đến gần ngã rẽ thì nghe tiếng động cơ. Một chiếc xe máy chở hai sọt hàng từ ngõ nhỏ đi ra. Người lái vừa nhích tới đã nhìn thấy Sơn, giảm ga và bóp còi một tiếng ngắn. Sơn giật mình, bóp phanh gấp, tay lái nghiêng sang bên trái. Xe khựng lại, bàn đạp quệt vào ống chân làm cậu nhói đau. Cậu kịp chống chân, nhưng chiếc xe đổ nghiêng, cái giỏ va xuống mặt đường.

“Đứng lại đã!” bố gọi.

Người đi xe máy dừng hẳn, nhìn hai bố con: “Cho cháu tập thì anh để ý ngã rẽ chứ. May tôi đi chậm.”

“Vâng, xin lỗi anh.” Bố đỡ chiếc xe dậy, dắt sát vào lề. Người kia nhìn Sơn thêm một cái rồi đi tiếp, hai sọt hàng đong đưa sau yên.

Sơn cúi xuống xem chân. Một đường xước đỏ chạy ngang ống quyển. Vết ấy nhỏ, nhưng cậu thấy mặt mình nóng bừng. Tiếng còi vừa rồi vẫn còn ong ong bên tai.

“Có chóng mặt không con?” bố hỏi.

“Dạ không. Con bị cái bàn đạp quệt thôi.”

Bố đưa chai nước, bảo cậu ngồi lên bậc cửa một lúc. Sơn rửa sạch vết xước bằng nước trong chai. Bố xem lại phanh, nắn cái giỏ bị lệch rồi dắt xe tới bên cạnh.

“Lúc nãy con nghe còi thì nhìn vào cái bánh,” bố nói. “Nghe động phải nhìn phía trước, giảm tốc cho chắc rồi mới dừng. Giật tay lái giữa đường dễ ngã hơn.”

Sơn gật đầu, cầm chai nước uống một ngụm. Một bà bán hàng đẩy xe qua, bánh xe nghiến lạo xạo trên cát. Xa hơn, người đi làm đã bắt đầu đổ ra đường lớn. Sơn nhìn theo họ, ai cũng có vẻ biết sẵn mình phải đi về phía nào.

“Con tập nữa được chứ?” bố hỏi.

“Được ạ.”

Bố dắt xe trở lại đoạn đường thẳng, chờ một lúc thật vắng rồi mới trao tay lái cho con. Sơn lên xe. Lần này cậu đạp chậm, mắt nhìn xa, đến chỗ ngã rẽ thì tự giảm tốc và dừng lại. Bố đi bên cạnh, quan sát dòng xe cắt ngang rồi mới cho cậu quay đầu. Hai lượt sau cũng vậy. Sơn bắt đầu nhận ra cái tiếng lốp lăn trên nhựa đường khác với tiếng bánh nghiến qua đá sỏi ở quê: đều hơn, nhẹ hơn, chỉ thỉnh thoảng rung lên khi gặp mối nối trên mặt đường.

Đến khi nắng đã tràn qua hàng rào nhà máy, bố bảo nghỉ. Hai bố con dắt xe về, ghé quán đầu ngõ mua hai chiếc bánh mì nhỏ. Sơn được cầm cả hai chiếc trong túi giấy, một chiếc đã nóng tay qua lớp giấy mỏng. Cậu nghĩ tới Yến đang đợi ở nhà, bèn hỏi:

“Bố ơi, mua thêm cho em một chiếc được không?”

Bố nhìn cậu, bật cười. “Nó có đi tập đâu mà cũng được bánh?”

“Lúc sáng nó dặn mua kẹo.”

“Thế mang bánh về thay kẹo.” Bố quay lại quán, mua thêm một chiếc rồi buộc cả túi lên ghi đông. “Con dắt xe cho bố.”

Trên đường về, Sơn giữ chiếc xe đi sát lề. Bố bước cạnh, cái cặp da đeo chéo qua vai. Có lúc hai người đi song song mà chẳng cần nói câu gì. Sơn nhìn bàn tay bố đặt trên tay lái khi qua đoạn đường xấu, rồi nhìn bàn tay mình đang giữ mép yên. Chiếc xe đã cùng bố đi qua bao nhiêu con dốc. Hôm nay nó đưa cậu đi hết một con phố nhỏ, rồi cùng cậu quay về.

Buổi tối, sau bữa cơm, Sơn xuống chỗ để xe lấy giẻ lau qua khung và vành bánh. Bố đã đi tắm ở khu vệ sinh chung, mẹ đang cùng Yến xếp lại những quyển vở chuẩn bị cho năm học mới. Sân khu tập thể còn vài đứa trẻ đá bóng, tiếng chân chạy bộp bộp trên nền xi măng. Mỗi lần chúng sút mạnh, cô Lan lại gọi từ cửa sổ nhắc coi chừng xe đạp của các nhà dựng sát tường.

Sơn kéo chiếc Thống Nhất dịch vào sâu thêm một chút. Cậu lau cái giỏ sắt, gỡ sợi dây chuối mắc ở nan giỏ từ hôm dọn nhà. Đang cúi xuống xem một con ốc trên chắn bùn, cậu nghe tiếng dép kéo lẹt xẹt phía sau.

“Xe bố mày à?”

Chú Bảy Hùng đứng cạnh, tay cầm hộp cơm nhôm, vai đeo túi đồ nghề. Chú vừa ở chỗ trực về, vạt áo xanh dính một vệt bụi đen. Sơn chào chú rồi kể chuyện sáng nay tập đạp xe bị người ta bấm còi làm giật mình.

“Đường mới thì phải làm quen,” chú Bảy nói, cúi bóp thử hai bên má phanh. “Mà cái phanh sau này hơi sát vành. Mai bố cháu có rảnh, chú chỉnh lại cho.”

Chú chỉ vào cái đùm bánh trước, bảo Sơn thử quay bánh. Nó quay được một lúc rồi chậm lại, phát ra tiếng sột soạt rất nhỏ.

“Ở đây có chút cát. Lau ngoài thôi thì vẫn còn. Bữa nào rảnh chú tháo ra cho cháu xem.”

“Chú biết sửa cả xe đạp ạ?”

“Cả khu hỏng gì cứ gọi chú, chú phải biết chứ.” Chú cười, giọng khàn khàn. “Mà mai sửa xong, nhớ đưa bố kiểm tra lại trước khi đi.”

Sơn gật đầu. Chú Bảy vỗ nhẹ lên vai cậu rồi đi vào phòng tầng một. Sơn nghe tiếng cửa chú mở, sau đó là tiếng chiếc đài nhỏ bật lên, giọng người đọc bản tin lẫn trong tiếng bóng nảy ngoài sân. Cậu lau nốt cái yên, lấy tấm bạt đậy hờ lên xe.

“Ê, Sơn!”

Hưng chạy từ phía cầu thang tới, tóc dựng lên, áo phông ướt một mảng ở ngực. Nó nhìn chiếc xe một cái rồi nói:

“Mai chủ nhật, anh họ tao rảnh. Ổng bảo dẫn ra quán máy tính gần chợ, có Đế Chế đấy. Mày đi xem không?”

Sơn ngẩng lên. Chuyện cái trò Đế Chế Hưng nói từ hôm đầu gặp nhau đến giờ cậu vẫn nhớ. Trong đầu cậu chỉ hình dung được những người tí hon chạy trên màn hình giống phim hoạt hình. Hưng đã hẹn cho xem mấy lần, nhưng hôm thì anh họ bận, hôm hai đứa còn phải phụ mẹ lấy nước.

“Có phải trả tiền không?” Sơn hỏi.

“Có. Ba nghìn một giờ một máy. Hai đứa chơi chung thì chia đôi. Tao dành được ít tiền rồi.”

Sơn vuốt vết dầu trên ngón tay vào giẻ. Trưa nay bố vừa mua bánh mì cho hai anh em, còn buổi chiều mẹ ngồi tính tiền sách, tiền vở cho năm học mới. Cậu có mấy đồng để dành trong hộp bút, nhưng muốn lấy ra cũng phải tính.

“Để tao hỏi mẹ. Nếu mẹ cho thì mai đi.”

“Ừ, sáng tao xuống gọi. Đi xem trước cũng được.”

Hưng đá nhẹ mũi dép vào nền sân, định chạy về rồi lại quay lại:

“Xe này mày đạp được chưa?”

“Đạp được. Sáng nay suýt ngã.”

“Thế mai đạp chở tao ra quán.”

“Bố tao bảo tập thêm đã.”

Hưng phì cười. “Thôi đi bộ. Đường gần mà.”

Nó chạy về phía cổng, gặp Tú đang ôm quả bóng thì dừng lại nói chuyện. Sơn nhìn theo một lát, rồi quay lại chiếc xe. Dưới lớp bạt, chiếc giỏ sắt vẫn hơi lệch về một bên. Cậu nắm mép giỏ, nắn thử, nghe một tiếng kim loại khẽ kêu. Cái vết móp từ hồi ở quê vẫn còn nguyên.

Mẹ gọi từ hành lang tầng hai: “Sơn, lên đi con. Còn bọc mấy quyển sách nữa.”

“Vâng ạ.”

Sơn gấp giẻ, đặt vào hộp đồ nghề rồi rửa tay ở vòi chung. Khi đi lên, cậu dừng ở chiếu nghỉ nhìn xuống sân lần cuối. Chiếc xe nằm yên cạnh mấy chiếc xe khác, nhỏ bé giữa những khung sắt đủ màu. Sáng mai nó vẫn ở đó, còn cậu có thể đi cùng Hưng tới một nơi mới nữa, sau khi xin phép mẹ.

Trên phòng 214, Yến đã để sẵn cho anh một quyển sách và tờ giấy báo cắt vừa khổ. Sơn ngồi xuống cạnh em, kéo cuộn băng dính lại gần. Ngón tay cậu vẫn còn hơi mùi dầu máy. Yến nhăn mũi, bảo anh đi rửa tay lại đi, kẻo làm bẩn sách. Sơn nhìn những đầu ngón tay, cười rồi đứng dậy đi ra chỗ vòi nước.