Tharn biết tất cả vào một đêm hai mặt trời cùng ở vị trí thấp nhất, mức gần-tối-nhất mà thế giới này cho phép, ánh đỏ sẫm mỏng như máu pha nước trên đá đen. Đêm ấy, cô không nghe thấy ông ta đến.
Không phải vì cô mất cảnh giác. Hai mươi ba năm, hai mươi ba năm nghe vọng Tharn mỗi ngày, mỗi đêm, mỗi giây, cô đã thuộc nhịp bố như thuộc nhịp thở mình: ù thấp là bình thường, ù cao là leo thang, ù bùng là chạy, im là sau. Hai mươi ba năm lập bản đồ, đo chu kỳ, dự đoán, hai mươi ba năm canh. Canh giỏi nhất vũ trụ.
Nhưng Tharn, đêm đó, không ù.
Không phải ù thấp, cái ù bình thường. Không phải ù cao, cái ù leo thang. Không phải ù bùng, cái ù đánh. Cũng không phải im, cái im sau. Vọng Tharn đêm đó, cô sẽ nhận ra sau, khi đã quá muộn, bằng cách nhìn lại như người nhìn lại một trận lũ và thấy: dấu hiệu đã có, mình đã bỏ lỡ. Vọng Tharn đêm đó là thứ cô chưa từng nghe ở bố.
Tĩnh.
Tĩnh của người đã quyết. Tĩnh của con dao mài xong, nằm trên bàn chờ tay cầm. Cô, bốn kiếp, đã gặp nhiều loại tĩnh: tĩnh Suddha, sâu, mở, ổn; tĩnh Māyā, lắng, trong, nghỉ; tĩnh Dāsa, kỷ luật, cứng, giữ. Tĩnh Tharn khác. Tĩnh của con thú trước khi vồ: mọi năng lượng dồn vào một hành động, và trước hành động đó, cơ thể phẳng. Phẳng như mặt nước trước bão, phẳng đến mức đáng sợ hơn sóng.
Cô không nghe vì cô đang ở ngoài.
Ở khe nước mới, khe thứ hai, khe mà bà già tìm, khe xa hơn khe cũ, khe mà Tharn không biết. Đêm ấy, khoảng tỉnh, cô ở đó với mẹ, hai mẹ con đào thêm: đào để mở rộng, khe rộng thì nước rỉ nhiều hơn, logic đơn giản, đã thử, đã biết. Phía trên, Mắt, con ghṛṇa lông xám mắt to, ngủ trên cành kāla-vṛkṣa, vọng an toàn nhẹ, đều.
Đêm bình thường.
Cho đến khi cô nghe tiếng Hoa khóc vọng qua lối rừng. Từ xa, cô không nhận ra từng lớp vọng; chỉ có một nỗi sợ sắc, bất thường, đủ để cô biết phải chạy về.
Hoa khóc.
Không phải khóc-bình-thường của Hoa mười chín tuổi, khóc vì nhiều lý do: mệt, đau, sợ. Khóc kiểu khác. Khóc mà cô, hai mươi ba năm nghe vọng, nhận ra ngay: vọng sợ cấp tính. Sợ đang xảy ra. Sợ bây giờ.
Về gần nhà, cô mới nghe rõ vọng giận Tharn chồng lên tiếng khóc Hoa. Không phải ù. Không phải bùng. Vọng giận lạnh, cái giận của đêm-Tharn-đánh-có-mục-đích. Giận kiểm soát. Giận biết mình đang làm gì.
Cô chạy.
Chạy, không phải đi, không phải bước nhanh. Chạy. Chân trần trên đất đen, rễ kāla-vṛkṣa cào da, cành quật vào mặt, chạy trong rừng tối, chạy bằng trí nhớ con đường: đã đi mỗi đêm, nhiều năm, chân biết mỗi gốc cây, mỗi hòn đá, mỗi khe. Chạy và nghe. Vọng Hoa tăng, sợ cấp tính rồi sợ bùng. Vọng Tharn tĩnh, cái tĩnh đã-quyết, cái tĩnh không dừng được.
Mẹ chạy cạnh. Mẹ, Nước, bốn mươi mốt tuổi, gầy, mòn, nhưng nhanh khi con khóc; nhanh bằng bản năng: cơ thể mẹ không cần não bảo chạy khi nghe con khóc như thế. Cơ thể tự chạy. Vọng mẹ, cô nghe, gần, da cạnh da: sợ bùng, thương bùng, không gì khác. Hai cảm xúc chiếm hết. Không còn chỗ cho nghĩ.
Về đến nhà, cô thấy: vải che cửa bị giật, rách một góc, treo lệch.
Tharn đứng giữa nhà.
Tay cầm một thứ, không phải cuốc; cuốc nặng, chậm, là vũ khí chiến tranh. Tay cầm sợi dây.
Sợi dây nhật ký của cô.
Trên sàn, rải, xé, tung: lá kāla-vṛkṣa mà Varen đã dùng để chép lại một phần bản đồ nước cổ. Varen, hai mươi lăm tuổi, đã đọc được phần lớn vách đá, đã ghi lại trên lá kāla vì muốn nhớ, vì muốn dạy thêm người, vì cô đã dạy anh: chữ cần được ghi để lan. Lá chép, chữ cổ trên lá đen, nét than trên mặt lá, rải trên sàn. Rách, dẫm nát.
Tharn biết.
Không biết tất cả (Tharn không đọc được chữ cổ, Tharn tầng 4, không biết chữ). Nhưng biết đủ. Sợi dây có nút không phải dây thường: Tharn trông giếng mười mấy năm, Tharn biết dây, biết dây buộc, dây thường, và một sợi dây có nút theo mẫu lặp thì lạ. Lá kāla có chữ không phải chữ bình thường: Tharn không đọc, nhưng thấy vết than trên lá đều, có hệ thống, có chủ đích, và lạ. Mà lạ, ở Tharn, ở kẻ kiểm soát, ở người mà bất kỳ thứ gì ngoài tầm kiểm soát cũng là nguy, thì là giận.
Nhưng lần này, không chỉ giận.
Cô nhìn Tharn đứng giữa nhà, sợi dây nhật ký trong tay, lá chép dưới chân, Hoa co ở góc, vọng sợ bùng, mắt to, run, im: mười chín tuổi vẫn phải im khi bố giận lạnh. Varen không ở nhà. Ở đâu? Cô không biết; Varen hai mươi lăm tuổi, đi nhiều, có thể đang ở rừng, có thể đang ở vách đá đọc chữ. Rồi cô nghe.
Nghe vọng Tharn kỹ nhất mà hai mươi ba năm cho phép.
Giận lạnh. Có, nền.
Dưới giận lạnh, sâu, sâu hơn mọi lần cô đã lắng: sợ.
Sợ lớn.
Sợ lớn hơn bất kỳ lúc nào cô đã nghe ở Tharn. Sợ đến mức cô phải dừng, phải thở, phải tách, bằng kỹ thuật Tapas: đau ở đó, ta không ở trong đau, áp dụng cho sợ của người khác, sợ Tharn ở đó, cô không ở trong sợ Tharn. Sợ như nền sụp. Như tất cả những gì Tharn tin đang vỡ.
Vì cô hiểu, hiểu bằng hai mươi ba năm bản đồ vọng Tharn, hiểu bằng thương, thứ cô đã cho phép mình có với Tharn, trước đó, mà thương thì nghe sâu: Tharn không giận vì sợi dây. Không giận vì lá chép. Tharn giận vì thứ mà sợi dây và lá chép đại diện:
Có thứ trong nhà này mà Tharn không biết.
Có bí mật. Có hệ thống: sợi dây có nút là hệ thống, dù Tharn không đọc được. Có chữ: lá có vết than là chữ, dù Tharn không hiểu. Có ai đó biết thứ mà Tharn không biết. Ai đó biết, trong nhà mà Tharn kiểm soát, trong gia đình mà Tharn là nguồn, nghĩa là mất kiểm soát.
Mất kiểm soát là sợ.
Sợ của đứa trẻ bị đánh khi nhỏ, đứa trẻ mà cô đã nghe ở đáy vọng Tharn, đứa trẻ sợ bị bỏ rơi, sợ không đủ, sợ không xứng đáng. Đứa trẻ đó, bốn mươi mấy tuổi bên ngoài, bốn tuổi bên trong, đang hoảng. Hoảng vì vợ con biết thứ mình không biết. Hoảng vì mất quyền. Hoảng vì, ở tầng sâu nhất, tầng Tharn không biết mình có, mình đang bị bỏ lại phía sau.
Hoảng, ở Tharn, ở kẻ mà hoảng là giận, vì giận che hoảng, giận cho cảm giác kiểm soát, thì thành đánh.
Nhưng đánh đêm nay khác.
Không phải cái đánh-bùng, mất kiểm soát, giận nổ, đánh bừa. Cũng không phải cái đánh-có-mục-đích như trước, đánh để khôi phục sợ, đánh giấu: bụng, lưng, chỗ vải che. Đánh đêm nay, cô thấy bằng mắt khi bước vào nhà, là đánh để phá. Phá như đêm phá khe nước, nhưng lần này không phá đất. Phá người.
Hoa, mười chín tuổi, co ở góc, mặt sưng. Má phải đỏ. Dấu tay năm ngón: Tharn tay to, dấu rõ trên má. Tharn đã tát Hoa. Tát, không phải đánh bằng nắm tay. Tát nhanh, sắc, nhục, như muốn nhắc: "mày biết chỗ của mày." Cô đoán Hoa đã nói gì đó về chữ, về nước, về tên. Mười bảy tuổi, Hoa biết nhiều và đã bắt đầu dám nói. Chính điều đó khiến Tharn sợ.
Hoa lộ.
Tharn, nghe Hoa nói thứ lạ, chữ, bản đồ hay cái tên, cô không biết cụ thể, vì Hoa mười chín tuổi, mà lần này không chịu giấu. Tharn hiểu ra: có thứ gì đó đang xảy ra trong nhà mà mình không biết. Rồi tìm. Tìm, Tharn tìm giỏi; Tharn biết nhà mình, biết mọi góc, và thấy. Sợi dây có nút, giấu trong đống dây mẹ, nhưng Tharn lục, lục kỹ, lục như kẻ hoảng đi tìm bằng chứng. Lá kāla có chữ, Varen giấu trong hốc tường, nhưng Tharn phá tường, phá như đào, như cuốc phá khe nước.
Bây giờ, Tharn đứng giữa nhà, sợi dây trong tay, lá dưới chân, Hoa co góc, vọng giận lạnh và sợ lớn. Và chờ.
Chờ mẹ về.
Chờ cô về.
Mẹ bước vào trước cô. Bước qua vải rách. Mẹ thấy: Hoa, má sưng, co góc. Sợi dây, lá chép, Tharn.
Vọng mẹ, cô nghe, gần nhất, rõ nhất: sợ bùng, cái sợ của người đã biết cái gì sắp đến. Mẹ đã sống với Tharn hai mươi lăm năm, mẹ biết: giận lạnh, bằng chứng, chờ, là đêm tệ nhất. Dưới sợ, thương. Thương Hoa, cái thương đau, thấy má con sưng mà đau thay. Dưới thương, gì đó. Cô lắng: quyết tâm. Vọng quyết tâm, vọng cô đã nghe ở mẹ lần đầu vào đêm mẹ nói "đêm mai, mẹ sẽ đào". Quyết tâm của người đã chọn: sẽ làm, biết nguy và vẫn làm.
Mẹ, Nước, bước đến giữa Tharn và Hoa.
Đứng giữa. Chắn.
Cô đứng ở cửa, nhìn mẹ đứng giữa, và dừng. Dừng vì thấy: mẹ đang đứng. Không phải đứng-kiểu-mọi-ngày, đứng nấu, đứng giặt, đứng phục vụ. Đứng để chắn. Đứng như tường, cô nhớ, nhớ bằng bốn kiếp. Mẹ đang làm cơ thể mình thành tường giữa bố và em.
Mẹ chưa bao giờ đứng như thế.
Hai mươi ba năm. Mẹ bị đánh, rồi mẹ co. Mẹ nghe bố bùng, rồi mẹ tránh. Mẹ thấy bố giận, rồi mẹ nhỏ lại. Đó là phản xạ, phản xạ hai mươi lăm năm, phản xạ sống sót: nhỏ thì ít bị thấy, ít bị thấy thì ít bị đánh. Luôn luôn nhỏ. Luôn luôn tránh.
Đêm nay, mẹ đứng.
Đứng cho to. Đứng giữa. Và vọng mẹ phát ra, không nhỏ. Vọng sợ vẫn có, sợ nền không tắt, sẽ không bao giờ tắt hoàn toàn. Nhưng bên trên sợ, lớn hơn sợ, to hơn sợ, là vọng bảo vệ. Thứ vọng cô chưa nghe ở mẹ bao giờ: vọng của thú mẹ đứng giữa con và kẻ săn. Vọng bản năng. Vọng không qua não. Vọng, mạnh nhất mà cơ thể sống có thể phát.
Và Tharn nghe vọng đó. Nghe mà giật. Giật vì lạ: hai mươi lăm năm, Tharn nghe vọng mẹ là sợ nền, đều, quen, nền. Bây giờ vọng khác, vọng to. Vọng Tharn chưa từng nghe ở vợ. Vọng mà, ở thế giới này, nơi mọi người nghe được nhau, Tharn không thể giả vờ không nghe.
Mẹ đứng. Tharn nhìn. Hai người, chồng và vợ, nguồn và dòng, kẻ đánh và người bị đánh, đứng đối diện. Giữa hai người, Hoa co góc, má sưng, vọng sợ bùng.
Im lặng. Nặng như không khí trước sét.
Rồi Tharn đánh.
Đánh mẹ. Không phải tát; tát là Hoa, tát là dạy. Đánh là nắm tay; mạnh. Vào mặt, không phải bụng, lưng, chỗ giấu. Vào mặt. Vì mẹ đứng đối diện. Vì mẹ chắn. Vì mẹ, lần đầu tiên, không nhỏ. Mà không nhỏ, ở vợ, ở dòng, ở người mà Tharn kiểm soát, là thách thức. Thách thức, ở Tharn, ở kẻ mà kiểm soát là sống, thì phải đánh mạnh hơn.
Mẹ ngã. Sàn đất đen. Máu từ mũi, từ miệng: môi nứt, môi đã nứt nhiều lần trước, nứt rồi lành rồi nứt lại, sẹo chồng sẹo. Tharn đứng trên, nắm tay vẫn nắm, vọng giận lạnh, sợ lớn, và gì đó mà cô nghe và không muốn nghe: khoái. Khoái nhẹ. Khoái như vừa kiểm soát lại được. Như no. Như, đánh vợ cho Tharn thứ không gì khác cho được: cảm giác mạnh. Cảm giác trên. Cảm giác là nguồn.
Mẹ nằm sàn, máu, đau, không co.
Không co.
Mẹ nằm, nhưng mắt mở. Mắt nhìn Tharn. Nhìn lên, từ dưới, từ sàn, từ đáy, nhìn Tharn đứng trên. Mắt mẹ, cô thấy, thấy bằng mắt hai mươi ba tuổi trong ánh đỏ sẫm mờ, không chết. Mắt đau, mắt sợ. Nhưng không chết. Ánh mắt mà cô đã thấy ngày đầu tiên, ngày sinh ra, ngày nhìn mặt mẹ lần đầu: lửa dưới tro.
Lửa vẫn.
Tharn nhìn xuống, nhìn mắt mẹ không chết, nhìn mắt không co, giận tăng. Tăng vì đánh không có hiệu quả. Đánh mẹ, rồi mẹ đáng lẽ phải co, phải sợ, phải quay lại nền. Đánh là cái nút đưa mọi thứ về chỗ cũ. Nhấn nút, vợ quay lại: sợ nền, im, thuộc về. Đêm nay mẹ không quay về như cũ. Mẹ nằm sàn, máu, đau, nhưng mắt không quay về như cũ. Mắt vẫn nhìn, vẫn sáng. Vẫn lửa.
Tharn đánh lần hai.
Mạnh hơn. Vào bụng. Mẹ gập người, tiếng ụ thoát ra, tiếng mà cô, bốn kiếp, sẽ mang theo: tiếng mẹ bị đánh vào bụng, tiếng không khí bị ép ra khỏi phổi, tiếng không ai nên phải nghe.
Cô đứng ở cửa, đông cứng, hết.
Hết: tường sập, giả vọng sập. Tất cả kiểm soát, tất cả chiến lược, tất cả ba kiếp xây dựng, sập. Sập vì mẹ đang bị đánh trước mắt cô. Sập vì Hoa đang khóc. Sập vì cô không làm được gì.
Vọng cô, vọng mà hai mươi ba năm cô đã kiểm soát, đã giả, đã đóng vai bình thường, vỡ.
Vọng đau thuần phát ra, mạnh, không kiểm soát. Giống đêm trước, đêm tường sập lần đầu, đêm vọng đau cô vang xuyên tường và bà già đến ngồi. Nhưng lần này mạnh hơn, mạnh hơn vì đau hơn. Đau hơn vì hai mươi ba năm xây, hai mươi ba năm gieo, hai mươi ba năm hy vọng, và đêm nay tất cả: sợi dây nhật ký bị tìm, lá chép bị xé, Hoa bị tát, mẹ bị đánh, còn cô đứng ở cửa không làm được gì.
Không làm được gì.
Bốn kiếp. Hàng trăm năm. Thư viện tâm trí chứa tri thức của cả một nền văn minh. Kinh nghiệm đã xây văn minh, đã gặp bậc giác ngộ, đã chết ba lần và giữ mình nguyên vẹn qua bóng tối. Thế mà cô, đứng ở cửa nhà, hai mươi ba tuổi, con gái không tên, không làm được gì.
Không phải cô không biết làm gì; biết, biết nhiều thứ: nhảy vào giữa, chắn mẹ, hét, gọi hàng xóm, chạy tìm Vāk-Dhara. Không phải cô không dám; dám, bốn kiếp, đã chết ba lần, sợ gì nữa. Mà là không có lựa chọn nào tốt. Mọi lựa chọn, mọi thứ mà thư viện tâm trí đưa ra, mọi chiến lược, mọi nước đi, đều tệ.
Cô muốn lao vào giữa, nhưng biết Tharn có thể đánh cả hai mẹ con. Gọi hàng xóm ư? Họ đã nghe tiếng đau quá lâu và học cách đóng cửa. Vāk-Dhara ở quá xa. Lửa đứng trong cửa, từng khả năng lóe lên rồi tắt, và không khả năng nào đưa mẹ ra khỏi bàn tay Tharn ngay lúc ấy.
Mọi lựa chọn đều tệ.
Không có lựa chọn tốt, ở đây, ở đáy hẻm, ở đáy xã hội, ở đáy mọi thứ, là thứ mà bốn kiếp tri thức, bốn kiếp chiến lược, bốn kiếp "ta biết cách", không chuẩn bị cho.
Cô đã luôn có cách. Ở Reth, Kael luôn có cách: đốt lửa, dạy chữ, xây hệ thống, giải quyết. Ở Āyata, Aṅku luôn có cách: nước ngầm, luân canh, giao thương, giải quyết. Ở đây, mười mấy năm cô đã có cách: kể chuyện, dạy đọc, tìm nước, xây mạng lưới, giải quyết. Luôn có cách. Luôn biết bước tiếp theo. Luôn, dù khó, dù chậm, dù đau, biết mình đang đi đúng hướng.
Đêm nay, không có hướng.
Đêm nay, mẹ nằm sàn, máu, đau. Hoa co góc, khóc, sưng. Tharn đứng trên, nắm tay, vọng giận lạnh. Sợi dây nhật ký, gần hai mươi năm dữ liệu, gần hai mươi năm sống, trong tay Tharn. Lá chép bản đồ nước, bản đồ cô đã mất bốn tháng leo vách đá ban đêm để giải mã, dưới chân Tharn. Còn cô, đứng ở cửa, vọng đau thuần vang ra không kiểm soát, không có bước tiếp theo.
Thất bại.
Từ đó, thất bại, cô chưa bao giờ dùng cho chính mình. Ở Reth, Kael thành công: lửa, chữ, bộ tộc đứng vững. Ở Āyata, Aṅku thành công: nước ngầm, kinh tế, Suddha. Ở Trái Đất, Minh thành công: xuyên qua cái chết, giữ ký ức, sống tiếp.
Bốn kiếp. Chưa thất bại.
Cho đến đêm nay.
Đêm nay, tất cả những gì cô đã xây trong mười mấy năm: sợi dây nhật ký bị tìm, lá chép bản đồ bị xé, bí mật gia đình bị lộ vì Hoa nói, kế hoạch ngầm mà Tharn biết là có, dù chưa biết gì. Tất cả vỡ. Vỡ trong một đêm. Vỡ vì một đứa trẻ sáu tuổi nói thứ không nên nói. Vỡ vì, và cô biết, biết bằng đau ở ngực: lỗi cô. Lỗi vì dạy Hoa biết quá nhiều mà không dạy Hoa biết giấu. Lỗi vì tưởng rằng trẻ con sáu tuổi có thể giữ bí mật. Lỗi vì chiến lược thiếu một mắt xích: đứa trẻ nhỏ nhất, đứa không biết giấu, đứa cô đã bảo vệ mà không dạy bảo vệ mình.
Lỗi ta.
Mẹ bị đánh vì lỗi ta.
Hoa bị tát vì lỗi ta.
Sợi dây bị tìm vì lỗi ta.
Lỗi đó, lỗi chiến lược, lỗi tính toán, lỗi mà ba kiếp đáng lẽ phải tránh được, nằm trên da mẹ. Trên má Hoa. Trên sàn nhà, máu mẹ trên đất đen.
Cô đứng ở cửa. Vọng đau thuần vang ra. Không làm gì.
Không phải vì không dám. Vì hết. Hết, và cô, bốn kiếp, nhận ra: có những lúc biết nhiều không giúp gì. Có những lúc thư viện tâm trí, bản đồ vọng, chiến lược bốn bước, vô dụng. Có những lúc thông minh không cứu được ai. Có những lúc trí tuệ, trí tuệ ba kiếp, trí tuệ xuyên kiếp, trí tuệ bất tử, thua. Thua nắm tay của một người đàn ông say. Thua sức mạnh thô. Thua bạo lực đơn giản nhất.
Trí tuệ không phải để thắng.
Câu đó, cô nghe nó trong đầu, nghe bằng giọng không phải giọng mình (giọng ai vậy: Suddha, Vīra, bà ngoại, hay tất cả?), và câu đó đúng. Đúng như đá: cứng, lạnh, không cãi được.
Trí tuệ không phải để thắng.
Trí tuệ, ba kiếp, bốn kiếp, ngàn kiếp, không đảm bảo thắng. Không đảm bảo mẹ không bị đánh. Không đảm bảo Hoa không bị tát. Không đảm bảo sợi dây không bị tìm. Không đảm bảo gì cả.
Tharn đánh lần ba. Mẹ nằm sàn, gập, máu, kêu. Lần đầu tiên trong bao nhiêu năm, mẹ kêu. Tiếng kêu không to, không gào, chỉ ụ, thoát ra từ miệng mẹ khi nắm tay Tharn chạm lưng. Tiếng đau. Tiếng không giấu nổi nữa.
Tiếng đó, tiếng mẹ kêu, phá cô.
Phá như cái vỡ cuối cùng. Phá, và tất cả tường, tất cả giả vọng, tất cả bốn kiếp xây dựng, sập. Sập hết. Dưới đống đổ nát, dưới chiến lược, bản đồ, kế hoạch, trí tuệ ba kiếp, chỉ còn một thứ.
Thương.
Thương mẹ. Thương thuần. Thương kiểu cơ thể phản ứng trước khi não kịp cho phép. Giữa lúc vỡ, cô nhận ra: thương này giống thương mẹ phát khi đứng chắn Hoa. Thương bản năng. Thương không qua não. Thương mạnh nhất mà cơ thể sống có thể phát.
Cô không biết mình đã bước, và đứng giữa Tharn và mẹ.
Đứng giữa. Chắn.
Giống mẹ, y hệt mẹ. Đứng như tường. Đứng như con thú đứng giữa mẹ và kẻ săn, ngược chiều mẹ, nhưng cùng một phản xạ.
Tharn, nắm tay giơ, đang xuống, dừng.
Dừng vì vọng.
Vọng cô, vọng đau thuần, thương bản năng, và gì đó mà Tharn chưa nghe, đánh vào Tharn. Đánh bằng giác quan thứ sáu. Đánh mạnh. Mạnh vì thuần: không giả, không kiểm soát, không bảng cảm xúc. Thuần như đá: không pha, không trộn, chỉ một thứ.
Vọng ấy, thương, đau và không sợ, là thứ Tharn chưa từng nghe.
Chưa từng. Hai mươi ba năm sống với vợ con, Tharn đã nghe: sợ, từ mẹ, nền, mọi lúc; giận, từ chính mình, nền, mọi lúc; sợ-giận, từ Varen, dao động, con lắc; sợ, từ Hoa, cấp tính khi bị quát. Còn lại là ít, nhỏ, trong khoảng tỉnh: thương, từ mẹ, nhưng nhẹ, giấu, chỉ khi Tharn ngủ.
Chưa bao giờ nghe: thương, đau và không sợ.
Không sợ. Cô không sợ Tharn.
Bốn kiếp. Đã chết ba lần. Đã xuyên qua bóng tối Trung Ấm ba lần. Đã giữ mình qua gió dụ buông ba lần. Đã, sợ gì nữa?
Không phải dũng cảm, vì dũng cảm là biết sợ mà vẫn làm. Đây là hết sợ: hết sợ là không còn gì để sợ. Cô đã mất, mất sợi dây nhật ký, mất lá chép, mất bí mật, mất kế hoạch, mất gần hết. Khi mất gần hết, không còn gì để sợ mất thêm. Trừ mẹ, trừ Hoa, trừ người. Người đang nằm sàn, máu, đau, không thể mất thêm nếu cô đứng đây.
Nên cô đứng. Và không sợ.
Tharn nghe vọng không sợ từ con gái, và dừng.
Dừng không phải vì hiểu. Dừng vì hoang mang. Hoang mang: bộ máy quen chạy theo mẫu lặp bỗng gặp một input không có trong chương trình. Chu kỳ của Tharn: đánh, rồi vợ sợ, rồi Tharn no, rồi dừng. Input đêm nay: đánh, rồi vợ không co, rồi con không sợ, rồi Tharn không no, rồi không biết bước tiếp.
Không biết bước tiếp là đứng yên.
Đứng yên, ở kẻ mà mọi hành động đều gây đau, là điều tốt nhất ông ta có thể làm.
Im lặng, nặng. Hai người đứng, Tharn và cô, đối diện. Nắm tay Tharn vẫn nắm. Nhưng không xuống. Vì cô đứng đây. Vì vọng cô không sợ. Vì ở thế giới này, nơi mọi người nghe được nhau, Tharn không đánh nổi người không sợ mình.
Không phải vì không muốn. Vì đánh người không sợ thì không có cảm giác kiểm soát. Đánh người sợ là no. Đánh người không sợ là trống. Trống, ở Tharn, ở kẻ đánh để no, là vô nghĩa. Đánh mà không no là phí sức. Tharn, rượu kāla mỗi ngày, cơ thể mòn, không phí sức cho thứ vô nghĩa.
Tharn hạ tay.
Không phải hạ tay để tha. Hạ tay để bỏ. Bỏ, vì không biết làm gì tiếp. Quay lưng, đi đến giường. Nằm xuống. Vài phút sau, ngáy.
Ngáy, như mọi đêm sau khi bùng: kiệt sức, reset, giận hạ, rượu đè, rồi ngủ.
Cô đứng, vẫn đứng, chân run, run vì adrenaline khi cơ thể hai mươi ba tuổi bắt kịp sự kiện: tim nhanh, tay run, mồ hôi lạnh. Cô nhìn Tharn ngáy, và thở.
Thở ra, dài, run.
Rồi quỳ. Quỳ cạnh mẹ. Tay chạm mẹ, nhẹ, chạm để ở đây, không phải chạm để kiểm tra vết thương; kiểm tra sau, bây giờ ở đây trước. Mẹ nằm sàn, máu khô trên mũi, miệng nứt, bụng đau, nắm tay cô.
Nắm chặt.
Vọng mẹ, cô nghe, gần nhất, rõ nhất: đau, đau nền, đau cơ thể, đau da, đau xương. Sợ, nhẹ hơn bình thường, nhẹ hơn vì cô đứng đây, vì Tharn ngủ, vì tạm an. Và sâu, dưới đau và sợ: lửa.
Lửa dưới tro.
Vẫn.
Hai mươi ba năm. Bị đánh mỗi ba ngày. Bị gọi "dòng-của-Tharn". Bị Lễ Khát. Bị phá khe nước. Bị phá đêm nay: sợi dây bị tìm, lá bị xé, Hoa bị tát, mẹ bị đánh nặng nhất. Mẹ, Nước, người phụ nữ mà cô đã đặt tên từ khi mẹ bị gọi "dòng-của-Tharn" lần đầu, vẫn cháy.
Vẫn lửa.
Cô nắm tay mẹ. Mẹ nắm tay cô. Hai bàn tay, tay mẹ gầy, chai, mòn, và tay cô nhỏ hơn, chai khác, chai-bốn-kiếp, nắm nhau trên sàn đất đen, trong ánh đỏ sẫm, cạnh máu khô.
Cô, Lửa, hai mươi ba tuổi, bốn kiếp, vừa thất bại, nằm cạnh mẹ. Ôm Hoa. Hoa đã đến, mười chín tuổi, sợ, nhưng vẫn tìm mẹ để ở cạnh. Ba người, mẹ, cô, Hoa, nằm trên sàn đất đen, trong nhà mà bố ngáy, trong đêm mà tất cả đã vỡ.
Cô nằm, đau, mệt, thất bại, nghĩ.
Không nghĩ chiến lược; chiến lược vỡ, sợi dây mất, lá mất, bí mật lộ. Không nghĩ bước tiếp; bước tiếp là không biết, lần đầu tiên trong bốn kiếp cô không biết bước tiếp. Nghĩ, nhẹ, mỏng, gần-không-phải-nghĩ, gần như chỉ là biết:
Trí tuệ không phải để thắng.
Ba kiếp tri thức không đưa mẹ ra khỏi căn phòng đêm ấy. Lửa đã tính đường nước, dạy chữ, dựng những mối liên hệ trong hẻm. Vậy mà khi Tharn giơ tay, cô vẫn phải chọn một việc nhỏ, ngay trước mắt: bước đến đứng cạnh mẹ.
Đêm nay, ta thua. Thua nắm tay. Thua sức mạnh thô. Thua bạo lực đơn giản nhất. Thua cái kiểu mà, dù bốn kiếp, dù ngàn kiếp, vẫn thua. Vì trí tuệ không đánh được nắm tay. Trí tuệ không chặn được nắm tay. Trí tuệ không, ở khoảnh khắc nắm tay đang xuống, thay đổi được gì.
Vậy trí tuệ để làm gì?
…
Trí tuệ là để không bỏ cuộc khi thua.
Câu đó, cô nghe nó trong đầu, bằng giọng mình, không phải Suddha, không phải Vīra, mà là mình, và câu đó đúng. Đúng như xương: nằm sâu, giữ tất cả, không thấy nhưng không sập nếu thiếu.
Trí tuệ là để không bỏ cuộc khi thua.
Vì đêm nay, nằm trên sàn, máu mẹ khô cạnh, Hoa co trong lòng, sợi dây mất, lá mất, tất cả mất, cô có thể bỏ cuộc. Có thể dừng. Có thể, lần đầu tiên trong bốn kiếp, nói: hết. Hết chiến lược, hết kế hoạch, hết cố. Hết tin rằng có thể khác. Chấp nhận rằng luôn luôn là vậy. Chấp nhận rằng Tharn sẽ đánh mãi. Chấp nhận rằng hẻm sẽ khát mãi. Chấp nhận rằng, bốn kiếp, hàng trăm năm, không đủ.
Có thể.
Nhưng không.
Không vì dũng cảm. Không vì hy vọng; hy vọng bị đè, đè nặng đêm nay, đè như đá đè khe nước. Không vì biết bước tiếp; không biết, thật sự không biết.
Không bỏ cuộc vì thương.
Vì mẹ vẫn cháy. Vì Hoa vẫn sống. Vì Varen, ở đâu đó, đêm nay, không biết chuyện xảy ra, vẫn đọc. Vì sáu bà mẹ vẫn gặp. Vì Kīra vẫn đi. Vì Āri ở hẻm đông vẫn dạy. Vì ở đâu đó, ngoài hẻm, ngoài tầm nhìn, ngoài tất cả mà cô có thể thấy từ sàn nhà đêm nay, chữ vẫn lan.
Tharn phá sợi dây. Tharn phá lá chép. Tharn phá mẹ.
Tharn xé những mảnh lá chép. Hoa nhìn chúng rơi xuống đất, rồi ngẩng lên đọc lại một ký hiệu đã thuộc. Ông có thể phá lá, nhưng không lấy lại được điều Hoa đã học.
Nhưng Tharn không phá được người. Sáu bà mẹ vẫn gặp. Mạng lưới vẫn có. "Tao cũng" vẫn vang. Kīra vẫn đi. Āri vẫn dạy. Hội Nước vẫn cãi.
Tharn phá được vật. Không phá được người.
Ta, nằm đây, đau, thua, thất bại, vẫn là người.
Vẫn biết. Vẫn nhớ. Vẫn, dù mất sợi dây, mất lá, mất bí mật, vẫn có thứ trong đầu mà không ai lấy được.
Bản đồ nước, trong đầu. Lịch sử thật, trong đầu. Chữ cổ, trong đầu. Tên, Lửa, Nước, Đá, Hoa, Mắt, trong đầu. Thư viện ba kiếp, trong đầu.
Tharn phá sợi dây, giấy. Tharn phá lá chép, lá. Tharn phá khe nước, đất.
Tharn không phá được đầu.
Đầu, đầu ta, đầu mẹ, đầu Varen, đầu Hoa, là nơi mà tất cả thứ quan trọng nhất nằm.
Không phải sợi dây. Không phải lá. Không phải khe nước.
Người.
Người, với thứ trong đầu, với thương trong ngực, với "tao cũng" trong miệng, không phá được.
Cô nằm, cạnh mẹ, cạnh Hoa. Trên sàn đất đen. Trong ánh đỏ sẫm mờ. Bố ngáy.
Cô, Lửa, hai mươi ba tuổi, bốn kiếp, vừa thua trận, không bỏ cuộc.
Không phải vì mạnh.
Vì thương.
Thương, thương mẹ nằm cạnh, thương Hoa co trong lòng, thương Varen ở đâu đó đêm nay, thương sáu bà mẹ, thương cả Tharn. Thương Tharn theo cách thấy được: Tharn cũng thua đêm nay, thua vì đánh mà không no, thua vì vợ không co, thua vì con không sợ, và thua như thế, ở Tharn, đau hơn thắng. Thương là thứ mà không thất bại nào tắt được.
Vì thương khác trí tuệ. Trí tuệ thua được. Trí tuệ sai được. Trí tuệ không đủ được. Nhưng thương, thương như nước chảy: không biết cách dừng. Không tắt được. Không hết được. Chảy dù thua, dù đau. Chảy dù mọi thứ vỡ.
Trí tuệ không phải để thắng.
Trí tuệ là để không bỏ cuộc khi thua.
Không bỏ cuộc, không phải vì biết sẽ thắng. Vì thương đủ để tiếp tục dù không biết.
Đêm nay, ta thua: sợi dây mất, lá mất, bí mật lộ, mẹ bị đánh, Hoa bị tát, kế hoạch vỡ.
Và sáng mai, ta sẽ thức dậy. Thức dậy, dù thua, dù vỡ, dù không biết bước tiếp, là không bỏ cuộc.
Không bỏ cuộc, ở đáy hẻm, ở đáy xã hội, ở đáy mọi thứ, là tất cả.
Cô nhắm mắt.
Ngủ.
Ngủ cạnh mẹ. Cạnh Hoa. Trên sàn đất đen. Trong nhà mà bố ngáy. Trong đêm mà tất cả đã vỡ.
Lửa ngủ cạnh mẹ và Hoa. Trên nền đất, những mảnh lá bị xé vẫn còn nằm sát chân giường Tharn. Sáng mai cô sẽ nhặt chúng; đêm nay, cô giữ tay trên vai Hoa cho đến khi em thôi run.