Corvin rời đi khi chuông nhà thờ cảng vừa điểm hai tiếng trước nửa đêm, áo khoác da vẫn còn hơi ẩm nhưng đã đủ ấm để anh không phàn nàn, chỉ gật đầu chào Wren ở ngưỡng cửa rồi bước xuống con dốc về phía bến tàu, dáng đi hơi khập khiễng bên chân trái như mọi khi trời trở lạnh.
Wren đứng nhìn theo cho đến khi bóng anh khuất sau khúc quanh, rồi mới quay vào đóng cửa, cài then cẩn thận như thói quen mỗi tối.
Mưa đã tạnh hẳn từ lúc chạng vạng, chỉ còn để lại thứ không khí sạch sẽ, lành lạnh đặc trưng của một cơn bão vừa đi qua. Nước vẫn nhỏ tí tách đâu đó ngoài mái hiên, chậm rãi, không còn hối hả như buổi chiều. Wren đi một vòng quanh gian hàng, kiểm tra lại tấm bạt dầu Corvin đã cố định trên mái kho, thấy nó vẫn nằm nguyên vị trí, khô ráo bên dưới. Mấy hũ thuỷ tinh đựng bột đá cộng hưởng đã được xếp trở lại kệ, lần này cô đặt chúng lùi vào trong hơn, tránh xa hẳn góc từng bị dột.
Cô đứng một lúc trong kho, ngửi thấy mùi ẩm mốc nhàn nhạt còn vương lại trên gỗ, lẫn trong đó là mùi thảo dược khô quen thuộc. Ngày hôm nay đáng lẽ phải là một ngày tồi tệ, một mất mát nhỏ mà cô không đủ sức gánh thêm giữa lúc còn đang đếm từng ngày trong sáu mươi ngày của Trưởng làng Ostend. Nhưng nó lại không hẳn tồi tệ. Có một điều gì đó ấm áp còn sót lại trong ngực cô, thứ hơi ấm không đến từ bếp lò, mà từ việc cả buổi chiều, cô không phải đối diện với vấn đề đó một mình.
Cô quay ra gian hàng, dọn nốt vài việc lặt vặt trước khi có thể cho phép mình nghỉ: gấp lại tấm bạt che quầy, cất nốt vài túi thảo dược còn để ngoài từ ban chiều, kiểm tra lại chốt cửa sổ trước một lần nữa dù biết Corvin đã xem qua rồi. Tay cô làm việc theo quán tính, nhưng đầu óc cứ lơ lửng quay về buổi chiều: tiếng mưa, tiếng anh gõ ba lần lên cửa, cách anh nói "Tôi đang ở đây rồi" đơn giản đến mức cô không có cách nào tranh cãi lại. Cô nghĩ đến việc mình đã để một người khác nhìn thấy mình chới với, và thế giới đã không sụp đổ vì điều đó.
Có lẽ chính cảm giác ấy, cái cảm giác nhỏ nhoi rằng mình không nhất thiết phải tự xoay xở mọi thứ một mình, đã khiến tối nay khác những đêm trước đó.
Wren nghĩ đến Teo, đến việc ngày mai cần dặn cậu bé mang thêm một mẻ lá húng tây mới hái vì mẻ cũ đã dùng gần hết trong lúc dọn dẹp chiều nay. Cô nghĩ đến việc cần ghi chú lại khoản chi cho tấm bạt dầu vào sổ nợ. Những suy nghĩ vụn vặt ấy, cô biết, chỉ là một cách khác để trì hoãn điều cô thực sự đang nghĩ tới.
Cô mang theo cảm giác ấy vào phòng làm việc phía sau gian hàng, nơi cô vẫn ngồi cân đo dược liệu, ghi sổ nợ, và đôi khi chỉ đơn giản là ngồi thở giữa những giờ làm việc dài. Căn phòng nhỏ, một bàn gỗ cũ kê sát cửa sổ, vài chiếc ghế đẩu, và bức tường phía sau xếp đầy những chiếc lọ, hũ, túi vải đựng đủ loại rễ cây, lá khô, hoa ép. Trong góc phòng, chiếc kệ sách cao nhất vẫn đứng đó, im lìm, không ai động tới.
Wren thắp một ngọn nến nhỏ đặt lên bàn, ánh sáng vàng ấm lay động theo hơi gió lùa qua khe cửa sổ chưa đóng hẳn. Cô ngồi xuống ghế, định bắt đầu ghi nốt vài khoản chi tiêu trong ngày như thường lệ, nhưng tay cô cứ dừng lại giữa chừng, ánh mắt không ngừng lướt về phía chiếc kệ cao trong góc phòng.
Cô đứng dậy, bước đến kệ sách, và lần này, tay cô không dừng lại giữa chừng.
Cuốn sổ vẫn nặng như cô nhớ, bìa da nâu sờn cũ mềm dưới lòng bàn tay, gáy sổ bung chỉ ở vài chỗ vì đã được lật giở không biết bao nhiêu lần trước khi đến tay cô. Wren mang nó về bàn, đặt xuống cạnh ngọn nến, rồi đứng nhìn nó một lúc lâu như thể đang chờ nó tự mở ra, tự quyết định thay cô.
Nó không làm vậy. Tất nhiên là không.
Cô kéo ghế lại gần hơn, rót cho mình một tách trà bạc hà đã nguội từ lúc chiều, quen tay hơn là vì thực sự muốn uống, chỉ để có việc gì đó làm trước khi tay cô phải chạm vào bìa sổ. Rồi, không cho mình thêm thời gian để đổi ý, cô mở trang đầu tiên.
Nét chữ của bà hiện ra, nghiêng nghiêng, gọn gàng, mực đã ngả màu nâu sẫm theo năm tháng nhưng vẫn còn rõ từng đường nét. Siro ho cho trẻ nhỏ - công thức của mẹ, chỉnh lại năm hai mươi hai tuổi. Bên dưới là danh sách nguyên liệu, tỉ lệ chính xác đến từng nhúm nhỏ, và ở lề trang, một dòng chữ viết thêm bằng mực khác, có vẻ được thêm vào sau này: Trẻ dưới ba tuổi giảm còn một nửa. Đã thử trên con bé nhà Hollis, hiệu quả.
Wren mỉm cười, ngón tay lướt nhẹ trên dòng chữ viết thêm ấy. Cô có thể hình dung ra cảnh bà, nhiều năm về trước, cầm bút quay lại trang này sau khi thử nghiệm thành công một điều gì đó, viết thêm vào không phải vì sổ sách đòi hỏi, mà vì bà thực sự muốn nhớ, muốn giữ lại từng bài học nhỏ cho những người sẽ đọc nó sau này.
Cô lật tiếp.
Từng trang, từng trang, là cả một cuộc đời được ghi lại không phải bằng lời kể, mà bằng công thức. Có những trang nét chữ còn trẻ, mực đậm, chắc tay, có lẽ được viết khi bà chỉ mới hai mươi mấy tuổi, gần bằng tuổi Wren bây giờ. Có những trang khác, nét chữ đã run hơn, nghiêng ngả hơn, khoảng cách giữa các chữ không còn đều tăm tắp như trước, chắc chắn được viết trong những năm cuối đời, khi bàn tay bà không còn vững như những ngày trẻ.
Một vài trang có những vệt mực loang nhẹ ở góc, như thể có giọt nước nào đó từng rơi xuống và được lau vội. Cô không biết đó là nước mưa, nước trà, hay nước mắt, và cô nhận ra mình cũng không cần biết. Nó chỉ là bằng chứng cho việc cuốn sổ này đã sống một cuộc đời riêng, cùng với người đã viết ra nó.
Đến khoảng giữa cuốn sổ, cô tìm thấy công thức món súp muối cay bà vẫn nấu mỗi khi trời trở lạnh, thứ mùi vị Wren nhớ rõ đến mức chỉ cần nghĩ đến thôi cũng đủ khiến cổ họng cô nghẹn lại một chút. Cô đã tưởng công thức ấy mất đi cùng với bà, vì bà chưa bao giờ đo đếm khi nấu, chỉ nêm nếm bằng cảm giác, bằng kinh nghiệm của hàng chục năm đứng bếp. Nhưng ở đây, trên trang giấy ố vàng này, là toàn bộ công thức được viết ra tỉ mỉ đến bất ngờ: loại cá muối nào, ngâm bao lâu, tiêu rừng giã thô hay mịn, gừng bao nhiêu lát.
Ở cuối trang, một dòng chữ nhỏ hơn, như thể được viết thêm vào lúc rảnh rỗi:
Wren thích ăn khi còn nóng, đừng để nguội. Con bé sẽ không nói, nhưng nó thích.
Wren phải đặt cuốn sổ xuống một lúc, hai tay ôm lấy mặt, hít vào một hơi dài qua kẽ ngón tay. Không ai từng nói với cô rằng bà để ý đến những điều nhỏ nhặt như vậy, rằng đằng sau vẻ nghiêm khắc, ít lời khen ấy, bà vẫn âm thầm quan sát, âm thầm ghi nhớ cả những sở thích Wren chưa từng nói thành lời.
Cô ngồi lặng đi một lúc, để cơn xúc động lắng xuống trước khi lật tiếp.
Càng đọc, Wren càng nhận ra cuốn sổ này không chỉ là công thức. Nó là nhật ký, theo một cách rất riêng của bà, người không bao giờ viết ra cảm xúc của mình thành câu thành chữ, nhưng lại để nó len lỏi vào từng ghi chú bên lề, từng lần sửa đổi một công thức cũ để hợp với khẩu vị của một đứa cháu gái đang lớn lên từng ngày trong căn nhà này.
Có một trang ghi lại công thức thuốc đắp cho vết bỏng, và bên cạnh, một dòng nhỏ:
Ngày Wren làm đổ nồi nước sôi lên tay. Mười sáu tuổi. Nó khóc không phải vì đau, mà vì sợ làm hỏng mẻ thuốc.
Wren đưa tay chạm vào vết sẹo mờ trên cổ tay trái, ký ức năm mười sáu tuổi ùa về rõ ràng đến kỳ lạ: bà không hề mắng cô hôm đó, chỉ lặng lẽ băng vết bỏng, rồi bảo cô ngồi yên nhìn bà làm lại mẻ thuốc từ đầu, không một lời trách móc nào, dù khi ấy Wren đã chờ đợi điều đó.
Cô không nhớ mình từng biết bà đã viết lại chuyện đó vào sổ.
Vài trang sau, cô dừng lại lâu hơn ở một công thức trà an thần, loại trà dùng cho người mất ngủ vì đau buồn. Nét chữ ở trang này khác hẳn những trang xung quanh, run rẩy hơn nhiều so với tuổi của nó, các chữ nghiêng xiêu vẹo như được viết trong lúc tay bà không ngừng run. Bên lề, một dòng ghi chú ngắn:
Năm con bé mất mẹ. Pha cho cả hai bà cháu, đêm nào cũng vậy, suốt gần một mùa.
Wren không nhớ nhiều về khoảng thời gian đó, chỉ còn lại vài mảnh ký ức rời rạc: mùi trà đắng nhẹ, tiếng bà ngồi đan len bên giường mỗi tối, và cảm giác an toàn mơ hồ dù khi ấy cô còn quá nhỏ để hiểu vì sao mẹ không về nữa. Cô chưa từng nghĩ rằng chính bà, người luôn tỏ ra vững vàng, kiên cường ấy, cũng cần một thứ trà để dỗ giấc ngủ của chính mình trong suốt những đêm đó.
Hoá ra bà cũng từng đứng ở phía bên kia của mất mát, cũng từng phải học cách sống tiếp sau khi tiễn đưa một người mình yêu thương, đúng như cách Wren đang cố học lại bài học ấy lần thứ hai trong đời.
Gió đêm lùa qua khe cửa sổ khiến ngọn nến lay động mạnh hơn, và Wren kéo áo khoác len quanh vai chặt hơn, nhưng không đứng dậy đóng cửa sổ. Có gì đó trong cô muốn để không khí lạnh ấy ở lại, như một lời nhắc rằng đây không phải một giấc mơ ấm áp dễ chịu, mà là một điều có thật, đau và ấm áp cùng lúc, giống hệt cách bà từng yêu thương cô.
Cô lật gần đến những trang cuối cùng, nơi nét chữ run rẩy hơn hẳn, có những chỗ tẩy xoá rồi viết lại, một vài công thức bỏ dở giữa chừng như thể bà đã định quay lại hoàn thiện sau nhưng chưa kịp. Wren nhận ra một trong số đó chính là công thức siro ho bà đang thử nghiệm ngay trước khi mất, thứ thuốc cô từng nghĩ đến trong ngày đầu tiên một mình đứng sau quầy, tự hỏi liệu mình có kịp hoàn thành nó không.
Nhìn những dòng chữ dang dở ấy, một câu hỏi cũ trồi lên trong lòng cô, câu hỏi cô đã mang theo suốt chín ngày qua, suốt cả năm nay kể từ cái ngày định mệnh đó.
Tốt hơn cho ai, Wren?
Cô nghe rõ giọng bà trong đầu mình, không gay gắt, chỉ là câu hỏi thẳng thắn bà từng đặt ra khi Wren, khi ấy còn háo hức và bốc đồng, muốn thay đổi một công thức đã tồn tại ba mươi năm chỉ vì cô tin mình có thể làm tốt hơn. Bà không đồng ý, chỉ nói đúng một câu ấy rồi quay lại với nồi thuốc đang sôi trên bếp, như thể cuộc tranh luận đã kết thúc ngay từ đầu. Chính sự dứt khoát ấy, cái cảm giác bị gạt phăng đi mà không được giải thích thêm, mới là điều khiến Wren giận đến mức bỏ ra vườn, ngồi một mình giữa những luống húng tây cho đến khi trời tối hẳn, không quay vào ăn tối hôm đó dù bà có gọi vọng ra hai lần.
Cô đã nghĩ, tối hôm ấy, rằng ngày mai mình sẽ vào xin lỗi, sẽ giải thích lại cho rõ ràng hơn, sẽ hỏi bà tại sao lại phản đối nhanh đến vậy mà không chịu nghe hết ý tưởng của cô. Nhưng ngày mai ấy không bao giờ đến theo cách cô hình dung. Hai hôm sau, bà không dậy nổi khỏi giường nữa, và câu hỏi ấy, câu hỏi cuối cùng thực sự riêng tư giữa hai bà cháu, mãi mãi treo lơ lửng, không lời đáp, không cơ hội sửa lại.
Wren gấp cuốn sổ lại một lúc, áp nó vào ngực, để nước mắt rơi xuống bìa da đã cũ mà không cố ngăn lại nữa. Cô khóc không thành tiếng lớn, chỉ là những giọt nước mắt lặng lẽ nối tiếp nhau, vai cô run nhẹ theo từng nhịp thở đứt quãng. Đây không phải nỗi đau mới. Đó là nỗi đau cô đã mang từ ngày bà mất, chỉ là lần đầu tiên cô để nó thoát ra trọn vẹn, không phải giữa đám tang, không phải trước mặt Ostend hay dân làng, chỉ có cô, ngọn nến, và cuốn sổ của bà.
Cô không biết mình đã khóc bao lâu. Có lẽ chỉ vài phút, có lẽ lâu hơn. Khi cơn nức nở dịu lại, cô lau mặt bằng tay áo, hít một hơi dài, và mở cuốn sổ ra lần nữa, lần này đến hẳn trang cuối cùng.
Có một mảnh giấy rời kẹp giữa trang cuối và bìa sau, gấp làm đôi, không giống những ghi chú bên lề khác trong sổ. Wren cầm nó lên, tay hơi run, và mở ra.
Nét chữ trên đó run hơn cả những trang cuối trong sổ, nhưng vẫn là nét chữ bà, không lẫn vào đâu được.
*Gửi Wren,
Nếu cháu đang đọc dòng này, nghĩa là cháu đã đủ can đảm mở cuốn sổ ra, và bà mừng vì điều đó, dù bà không biết khi nào cháu mới làm được.
Bà biết cháu sẽ lo sợ mình làm sai. Cháu luôn vậy, từ hồi còn nhỏ xíu, sợ làm hỏng một mẻ thuốc còn hơn sợ bị mắng. Bà chưa bao giờ nói với cháu điều này đủ rõ, nên bà viết ra đây, để một ngày nào đó cháu tìm thấy nó.
Đừng sợ sai. Cháu làm tốt hơn bà tưởng.
Bà.*
Wren ngồi bất động một lúc lâu, mảnh giấy run nhẹ trong tay cô theo nhịp thở đang dần trở nên gấp gáp trở lại. Rồi cô oà khóc, lần này không còn cố kìm lại chút nào, tiếng nức nở vang lên trong căn phòng nhỏ, đủ lớn để nếu có ai đứng ngoài cửa sổ, họ sẽ nghe thấy.
Đó không phải câu trả lời trực tiếp cho câu hỏi “Tốt hơn cho ai?” mà bà từng hỏi cô đêm hôm ấy. Nhưng nó là một điều gần như thế, một sự thừa nhận muộn màng rằng bà đã nhìn thấy nhiều hơn Wren từng nghĩ, rằng đằng sau sự nghiêm khắc, bà luôn tin cô nhiều hơn cô tự tin vào chính mình.
Wren khóc cho đến khi không còn nước mắt để khóc nữa, cho đến khi tiếng nức nở dịu lại thành những hơi thở dài, run rẩy nhưng chậm rãi hơn. Cô ngồi đó, mảnh giấy áp vào ngực, nhìn ngọn nến cháy gần hết, và cảm nhận một điều gì đó trong lồng ngực mình khẽ dịch chuyển, không biến mất hoàn toàn, nhưng nhẹ đi một phần đáng kể, như một tảng đá lớn được ai đó giúp nhấc bớt một góc.
Cô không nghĩ nỗi day dứt sẽ biến mất chỉ sau một đêm. Có lẽ nó sẽ còn ở lại rất lâu, len lỏi trong những khoảnh khắc cô ít ngờ tới nhất. Nhưng đêm nay, lần đầu tiên kể từ ngày bà mất, cô cảm thấy mình có thể thở mà không cần gồng mình chống lại một điều gì đó.
Cô nghĩ đến trang sổ về loại trà an thần, đến việc bà đã từng ngồi bên giường cô mỗi đêm suốt gần một mùa sau khi mẹ mất, không nói nhiều, chỉ ở đó. Có lẽ đó là cách duy nhất bà biết để yêu thương: không phải bằng lời, mà bằng việc ở lại, bằng những công thức nhỏ âm thầm pha chế cho người khác dù chính mình cũng đang đau. Wren tự hỏi liệu bà có từng đọc lại trang sổ ấy sau khi Wren lớn lên, có từng nhớ về những đêm đó với cùng một nỗi day dứt Wren đang mang bây giờ hay không. Cô sẽ không bao giờ biết câu trả lời, nhưng lần đầu tiên, ý nghĩ đó không khiến cô đau nhói như mọi khi. Nó chỉ khiến cô thấy mình và bà, theo một cách nào đó, đã luôn cùng nhau đi qua những mất mát của cả hai, dù không phải lúc nào cũng nói ra thành lời.
Cô gấp mảnh giấy lại cẩn thận, đặt nó trở lại đúng chỗ cũ giữa trang cuối và bìa sau, rồi lật giở đến những trang trắng còn lại ở cuối cuốn sổ, những trang bà chưa kịp lấp đầy. Còn khá nhiều, đủ cho nhiều năm công thức mới, nhiều năm ghi chú bên lề mà một ngày nào đó chính Wren có thể sẽ viết, bằng nét chữ của riêng cô, cho một người nào đó đọc nó sau này.
Chưa phải đêm nay. Nhưng cô không còn thấy sợ ý nghĩ đó nữa.
Wren đứng dậy, bước đến cửa sổ để khép nốt tấm kính đang hé mở, và trong khoảnh khắc đó, ánh mắt cô vô tình dừng lại trên con phố dốc bên ngoài.
Ngọn đèn nhỏ nơi bậu cửa sổ phía trước gian hàng vẫn đang cháy đều, như mọi đêm kể từ khi thói quen ấy hình thành mà không ai thực sự đặt tên cho nó. Xa hơn một chút, gần phía bến cảng, cô nhận ra một bóng người quen thuộc đang đứng đó, dáng đứng thẳng, im lặng, mắt hướng ra biển đêm.
Corvin không nhìn về phía tiệm thuốc, không biết cô đang đứng nơi cửa sổ nhìn xuống, không biết cô vừa khóc đến sưng cả mắt vì một mảnh giấy cũ. Nhưng chỉ riêng việc anh ở đó, thực hiện đúng công việc thường nhật của mình giữa đêm lạnh, không đòi hỏi gì, không cần cô phải tỏ ra mạnh mẽ hay hữu ích để xứng đáng với sự hiện diện ấy, cũng đủ khiến Wren cảm thấy bớt cô đơn hơn nhiều so với những gì cô tưởng mình sẽ cảm thấy sau một buổi tối như thế này.
Cô nghĩ, có lẽ đó chính là điều bà muốn nói trong mảnh giấy kia, dù bà chưa từng biết đến sự tồn tại của Corvin trong đời cô theo cách này. Rằng cô không cần phải hoàn hảo, không cần phải luôn đúng, luôn hữu ích, để có người ở lại. Rằng đôi khi, chỉ cần cô là chính mình, với tất cả những sai sót và nỗi sợ chưa gọi tên được, cũng đã đủ.
Cô đứng nhìn bóng anh thêm một lúc, rồi khép hẳn cửa sổ, kéo rèm lại một nửa.
Trở về bàn, cô thổi tắt ngọn nến gần cạn, gấp cuốn sổ công thức của bà lại lần cuối trong đêm, ôm nó vào ngực một lúc như đã từng làm chín ngày trước, nhưng lần này, khi đặt nó trở lại kệ sách cao trong góc phòng, tay cô không còn run nữa.
Cô đứng nhìn nó một lúc trong bóng tối lờ mờ, chiếc bìa da nâu sờn cũ giờ đây không còn là một vật cô sợ chạm vào, mà là một điều gì đó ấm áp, một phần của bà mà cô có thể mang theo, không phải như một gánh nặng, mà như một lời nhắc rằng cô chưa từng, và sẽ không bao giờ, phải bước một mình.
Wren tắt đèn trong phòng làm việc, để lại duy nhất ngọn đèn nhỏ nơi cửa sổ phía trước tiếp tục cháy trong đêm, rồi bước lên gác, cảm thấy nhẹ nhõm hơn bất kỳ đêm nào kể từ mùa thu vừa qua.