Ngay từ ngày hai mươi ba tháng Chạp, khi những cơn gió cuối đông vẫn còn mang theo hơi lạnh từ phương bắc tràn xuống, kinh thành Thăng Long đã bắt đầu bước vào không khí lễ hội. Sau nghi thức tiễn Táo quân về trời, khắp hoàng cung treo đầy đèn lồng đỏ. Từ điện Thiên An đến điện Càn Nguyên, từ hành lang nội cung đến các cửa cung lớn nhỏ, đâu đâu cũng sáng rực ánh đèn như một dải ngân hà giữa nhân gian. Buổi tối hôm ấy, triều đình mở tiệc tất niên tại điện Càn Nguyên. Hai vị quân vương ngự trên long tọa, phía dưới là bá quan văn võ chỉnh tề phẩm phục. Những bộ triều phục màu tía, màu đỏ, màu xanh thẫm đan xen dưới ánh nến tạo nên một cảnh tượng huy hoàng khiến những người có vinh hạnh chứng kiến trong lòng không khỏi sinh ra một cảm giác choáng ngợp.
Theo tục lệ thời Trần, các đại thần khi dự đại yến đều cài hoa tươi trên mũ cánh chuồn. Hương hoa lan, hoa mai, hoa thủy tiên hòa cùng mùi trầm hương từ những lư đồng lớn đặt trong điện tạo nên một thứ hương thơm thanh nhã đặc trưng của cung đình Đại Việt. Tiếng nhạc Đại nhạc cất lên trầm hùng rồi chuyển sang những khúc Tiểu nhạc du dương. Những chiếc chén ngọc nâng lên hạ xuống giữa tiếng chúc tụng không ngớt.
Trong khoảnh khắc ấy, Giản Hoàng bất giác nghĩ tới những buổi liên hoan cuối năm của thời đại mình. Cũng là tiệc tất niên, cũng là lời chúc năm mới, nhưng khoảng cách giữa hai nền văn minh cách nhau hơn sáu thế kỷ khiến chàng có cảm giác như đang sống trong những thế giới hoàn toàn khác.
Từ ngày hai mươi bốn tháng Chạp trở đi, toàn bộ kinh thành gần như chìm trong không khí lễ hội. Các bộ, các viện, các nha môn trung ương thay nhau mở tiệc khoản đãi quan viên. Những phủ đệ quyền quý cũng rộng cửa đón khách. Trên các con phố lớn của Thăng Long, xe ngựa nối đuôi nhau không dứt. Các tửu lâu, trà quán đông nghịt văn nhân mặc khách. Khắp nơi đều vang lên tiếng ngâm thơ, tiếng đàn sáo, tiếng cười nói rộn rã. Người dân từ các lộ phủ xa xôi đổ về kinh thành xem hội khiến cả Thăng Long trở thành một biển người náo nhiệt chưa từng thấy.
Đến ngày hai mươi tám tháng Chạp, triều đình cử hành cuộc ngự giá ra đền Đế Thích - một trong những nghi lễ quan trọng nhất dịp cuối năm. Sáng sớm hôm ấy, tiếng trống lệnh vang lên từ hoàng thành. Cửa Đại Hưng từ từ mở rộng. Hai cỗ long xa dát vàng chạm rồng lộng lẫy chậm rãi lăn bánh giữa tiếng nhạc nghi trượng hùng tráng. Phía trước là cờ tiết mao, cờ ngũ hành, cờ long phụng phấp phới như rừng. Phía sau là hàng trăm voi chiến được trang trí giáp trụ và khăn phủ thêu chỉ vàng. Xa hơn nữa là hàng ngàn quân cấm vệ áo giáp sáng loáng, giáo mác dựng thẳng như rừng thép.
Dân chúng hai bên đường từ sớm đã chen kín các ngả phố. Người già, trẻ nhỏ, thương nhân, nho sinh, tăng lữ đều quỳ xuống hành lễ khi đoàn ngự giá đi qua. Tiếng hô “Vạn tuế” vang lên từng đợt như sóng biển. Trong mắt họ, đây không chỉ là một cuộc tuần du mà còn là biểu tượng cho sự hưng thịnh và uy nghi của triều đình Đại Việt sau nhiều năm biến động.
Khi đoàn ngự giá tới đền Đế Thích, hàng loạt nghi thức tế lễ cổ truyền được cử hành theo đúng lễ chế. Tiếng chuông đồng ngân vang giữa trời xuân. Khói hương nghi ngút bay lên hòa vào mây trắng. Các quan lễ đọc chúc văn cầu cho quốc thái dân an, phong điều vũ thuận, mùa màng bội thu, biên cương yên ổn. Những âm thanh trang nghiêm ấy vang vọng giữa không gian tĩnh lặng, khiến ngay cả Giản Hoàng cũng cảm nhận được chiều sâu văn hóa và niềm tin tâm linh đã ăn sâu vào tâm hồn người Đại Việt suốt bao thế hệ.
Đến đêm giao thừa, toàn bộ hoàng cung chìm trong thứ ánh sáng huyền ảo của hàng ngàn ngọn nến và đèn lồng. Khi giờ Tý dần tới, nghi lễ Khu Na bắt đầu được tiến hành dưới sự chủ trì của Mai quốc sư cùng các bậc cao tăng danh tiếng trong nước. Tiếng mõ, tiếng chuông và tiếng tụng kinh trầm hùng vang lên khắp các điện các cung. Trong quan niệm của người Đại Việt thời ấy, đây là nghi thức tiễn biệt mọi điều dữ của năm cũ, thanh tẩy uế khí và nghênh đón những điều lành cho năm mới.
Giản Hoàng đứng lặng dưới mái hiên điện Càn Nguyên, nhìn ánh nến lay động trong gió xuân và lắng nghe tiếng kinh kệ ngân vang giữa màn đêm. Trong khoảnh khắc ấy, chàng chợt hiểu rằng sức mạnh của một quốc gia không chỉ nằm ở binh mã hay kho tàng, mà còn nằm trong chiều sâu của những phong tục, tín ngưỡng văn hóa, trải qua hàng ngàn năm đã gắn kết triệu triệu con người thành một dân tộc suốt hàng trăm năm lịch sử.
Sáng mồng Một Tết năm ấy, khi màn đêm vẫn còn phủ kín kinh thành Thăng Long, những vì sao cuối cùng chưa kịp lặn khỏi bầu trời phương đông, Giản Hoàng đã được nội thị đánh thức. Trong cái lạnh se sắt của buổi sớm đầu xuân, chàng khoác triều phục chỉnh tề rồi cùng đoàn tùy tùng tiến về Thiên An đại điện. Lúc ấy, tiếng gà trong dân gian còn chưa gáy hết canh ba, nhưng bên trong hoàng thành đã đèn đuốc sáng trưng. Các vương hầu, thân vương, tôn thất cùng bá quan văn võ đều đã tề tựu đông đủ, ai nấy mặc phẩm phục ngày xuân rực rỡ, mũ áo chỉnh tề, đứng thành từng hàng ngay ngắn dưới mái điện nguy nga.
Khi tiếng chuông lớn vang lên giữa không gian tĩnh mịch của buổi sớm đầu năm, Thái Thượng hoàng và Hoàng đế đồng thời bước lên ngự tọa. Toàn thể quần thần lập tức quỳ xuống hành lễ. Tiếng hô "Vạn tuế" vang vọng khắp đại điện, hòa cùng tiếng nhạc lễ trầm hùng tạo nên một bầu không khí trang nghiêm mà long trọng. Theo nghi thức cổ truyền của triều Trần, các đại thần lần lượt tiến lên dâng biểu chúc mừng năm mới, cầu chúc xã tắc trường tồn, quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, thiên hạ thái bình. Những lời chúc tụng ấy tuy đã được dùng qua bao thế hệ nhưng dưới ánh bình minh đầu năm, giữa không gian linh thiêng của hoàng cung, vẫn khiến người nghe cảm nhận được tấm lòng trung thành và niềm hy vọng của cả triều đình đối với vận mệnh quốc gia.
Đến đầu giờ Mão, khi ánh dương đầu tiên bắt đầu xuất hiện nơi chân trời phía đông, lưỡng vị quân vương lại cùng quần thần di giá tới cung Trường Xuân. Đây là một nghi lễ đặc biệt mang đậm bản sắc của triều Trần. Tất cả đều quay mặt về hướng Đông Nam, nơi có phủ Thiên Trường - vùng đất phát tích của hoàng tộc, nơi an nghỉ của nhiều vị tiên đế và cũng là biểu tượng thiêng liêng của cơ nghiệp họ Trần. Trong làn sương xuân còn bảng lảng, mọi người đồng thời thực hiện lễ vọng bái, kính cáo trời đất, tổ tông và các bậc tiền nhân đã gây dựng nên giang sơn Đại Việt.
Đứng giữa hàng ngũ triều thần, Giản Hoàng bất giác cảm thấy rung động. Chàng hiểu rằng đối với người Đại Việt thời bấy giờ, tổ tiên không chỉ là những người đã khuất mà còn là cội nguồn tinh thần của quốc gia. Việc hướng về Thiên Trường trong buổi sớm đầu năm không đơn thuần là một nghi lễ, mà còn là lời nhắc nhở tất cả con cháu họ Trần phải ghi nhớ công lao dựng nước của các bậc tiên vương. Chính những truyền thống ấy đã tạo nên sự gắn kết bền chặt của hoàng tộc suốt hơn một thế kỷ qua.
Sau lễ vọng bái, đoàn người lại trở về Thiên An điện. Lúc này hai vị Hoàng thái hậu cùng đông đảo cung phi, cung nữ và các nội thần đã chờ sẵn. Trong tiếng đàn sáo réo rắt của nhạc công cung đình, các hoàng thân quốc thích cùng bá quan văn võ lần lượt tiến lên dâng rượu mừng xuân. Những chén quỳnh tương sóng sánh ánh vàng được nâng lên giữa tiếng chúc tụng rộn ràng. Tiệc đầu năm kéo dài tới tận giữa trưa. Trong đại điện, tiếng cười nói hòa cùng tiếng nhạc khiến bầu không khí bớt đi vẻ nghiêm nghị thường ngày. Ngay cả những vị lão thần vốn nổi tiếng khắc khổ cũng hiếm khi giữ được vẻ mặt nghiêm trang mà không bật cười trước những câu chuyện vui ngày xuân.
Ngày mồng Hai, nhịp điệu cung đình dần chậm lại. Sau những đại lễ mang tính quốc gia, đây là thời gian dành cho tình thân và gia tộc. Các nghi thức chính thức gần như tạm dừng. Hai vị quân vương cùng các thành viên hoàng thất quây quần bên những mâm cỗ đầu năm được chuẩn bị công phu. Bánh chưng xanh, thịt đông, nem chua, giò lụa, cá hấp cùng nhiều món ăn tinh tế của hoàng cung được dâng lên. Những câu chuyện về người thân, về các bậc tiên đế, về những kỷ niệm năm cũ được nhắc lại trong bầu không khí đầm ấm hiếm hoi nơi chốn cung đình vốn đầy lễ nghi và quy củ. Các vị đại thần cũng được nghỉ ngơi, trở về phủ đệ đoàn tụ cùng gia quyến, hưởng những ngày thư thái hiếm có trong năm.
Đến sáng mồng Ba, kinh thành Thăng Long lại trở nên náo nhiệt. Từ sáng sớm, khắp các quảng trường, sân điện và bãi đất rộng quanh thành đã vang lên tiếng trống hội. Các vương tôn công tử trẻ tuổi háo hức tham gia những trò chơi vốn rất được giới quý tộc nhà Trần ưa chuộng như đánh cầu, cưỡi ngựa bắn cung, đấu gậy, vật tay hay so tài võ nghệ. Tiếng hò reo cổ vũ vang dậy khắp nơi. Hai vua cùng bá quan nhiều lần thân hành tới xem, ban thưởng cho những người thể hiện xuất sắc. Tinh thần thượng võ vốn là truyền thống lâu đời của hoàng tộc họ Trần nên những cuộc tranh tài ấy không đơn thuần là trò vui ngày Tết mà còn là dịp khuyến khích lớp trẻ rèn luyện thể chất và võ nghệ.
Đến ngày mồng Năm, triều đình tổ chức lễ Khai hạ. Đây được xem là dấu mốc kết thúc những nghi thức chính của dịp Tết Nguyên Đán. Sau đại yến trong nội điện, nhiều quan viên cùng hoàng thân quốc thích kéo nhau tới các ngôi chùa nổi tiếng quanh kinh thành như chùa Tư Phúc, chùa Khai Quốc hay các đạo quán, đền miếu linh thiêng để dâng hương cầu phúc. Một số người lại thích thong dong du ngoạn trong vườn thượng uyển, ngắm hoa mai, hoa đào và thưởng thức tiết xuân dịu nhẹ.
Tuy nhiên, kết thúc lễ Khai hạ không có nghĩa là mùa lễ hội đã khép lại. Trái lại, đối với người Đại Việt thời Trần, mùa xuân dường như mới chỉ thực sự bắt đầu. Từ kinh thành cho tới các phủ lộ xa xôi, đâu đâu cũng rộn ràng tiếng trống hội. Các lễ hội dân gian nối tiếp nhau kéo dài gần hết tháng Hai âm lịch.
Trên những bãi đất rộng ven sông, thanh niên trai tráng tụ tập đấu vật, chọi gà, thi bơi thuyền. Trên các sân đình, những gánh chèo rong biểu diễn các tích truyện dân gian, thu hút hàng trăm người đứng xem. Các cụ già quây quần bên những chiếu tổ tôm hoặc cờ tướng, vừa chơi vừa đàm đạo chuyện làng chuyện nước.