Q4·Ch.15: Can gián (2)

Nói đến đây, giọng Ma Du Đà càng lúc càng trở nên nặng nề.
- Nếu chỉ cần một đạo chiếu chỉ là có thể biến những người già yếu thành tráng đinh, biến những kho lương trống rỗng thành núi lương thực, biến những thanh gươm sứt mẻ thành binh khí sắc bén, thì hạ quan chẳng có gì để nói. Nhưng chiến tranh đâu phải chuyện hô vài câu khẩu hiệu là có thể thắng được! Quân sĩ không ăn khẩu hiệu mà sống, chiến mã không thể uống lời ca tụng để thay cho nước, còn đao kiếm thì không thể tự nhiên mọc ra từ những lời thề trung quân ái quốc.
Trà Bân ngồi bên cạnh khẽ gật đầu. Ông ta vốn là người ít kiên nhẫn với những lời lẽ quanh co, nhưng những điều Ma Du Đà vừa nói lại chính là nỗi bức xúc mà ông ta đã chất chứa bấy lâu.
Nô Nặc Ong cũng chắp tay, chậm rãi tiếp lời:
- Tướng gia, có lẽ ngài ít khi rời khỏi kinh thành, nên không thể tận mắt nhìn thấy tình cảnh ở các vùng thôn quê. Nhưng hạ quan thường xuyên phải xử lý công văn liên quan đến thuế khóa, sản xuất và thương mại, bởi vậy hiểu được phần nào nỗi khổ của dân chúng hiện nay.
Ông ta dừng lại, dường như đang lựa chọn từng từ ngữ sao cho thích hợp.
- Ngài có để ý không, bây giờ trên những cánh đồng, trong các ruộng muối, ở những lò gốm và xưởng thủ công, số lượng phụ nữ làm việc đã nhiều hơn trước rất nhiều. Thậm chí, trên những đoàn thuyền đánh cá ngoài biển, nơi mà trước đây phần lớn chỉ có nam nhân đảm nhiệm những công việc nặng nhọc, nay cũng xuất hiện không ít phụ nữ. Có người phải gồng mình chèo chống, có người phải kéo lưới, có người phải đảm đương cả những công việc vốn trước kia do chồng hoặc con trai họ phụ trách.
Nô Nặc Ong khẽ thở dài.
- Không phải phụ nữ Chiêm Thành bỗng nhiên trở nên siêng năng hơn, mà bởi trong nhà đã chẳng còn đủ đàn ông để làm việc nữa. Có những gia đình, người chồng đã chết trận, con trai lớn cũng không trở về, chỉ còn lại người vợ cùng mấy đứa con nhỏ phải gắng gượng duy trì cuộc sống. Có những làng chài, trước kia mỗi chuyến ra khơi đều có hàng chục nam nhân, nay số người có thể ra biển đã giảm đi quá nửa. Những cánh đồng thiếu người cày cấy, những ruộng muối thiếu người thu hoạch, những xưởng thủ công thiếu thợ lành nghề. Tất cả đều đang ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất và sinh kế của dân chúng.
Ông ta ngẩng đầu, ánh mắt nhìn thẳng Nhã Đam:
- Trong dân gian hiện nay, oán thán ngập trời. Tiếng khóc lóc, kêu la của những gia đình có người chết trận, những lời than thở của những người phải gánh vác cuộc sống thay cho chồng con, những lời nguyền rủa của những người bị vét sạch lương thực để cung cấp cho quân đội... tất cả đều không phải chuyện nhỏ. Nhưng chẳng hay, những tiếng ấy có đến được tai Thánh thượng chăng?
Câu cuối cùng được Nô Nặc Ong nói ra rất nhẹ, gần như chỉ là một lời cảm thán. Nhưng những người có mặt trong phòng đều hiểu ý nghĩa của nó.
Đó không đơn thuần là một câu hỏi về việc nhà vua có nghe được tiếng dân chúng hay không. Sâu xa hơn, Nô Nặc Ong đang muốn nói rằng giữa cung điện nguy nga và những làng quê tiêu điều đã xuất hiện một khoảng cách quá lớn. Những gì nhà vua nghe được chưa chắc đã là sự thật, còn những gì dân chúng đang phải chịu đựng chưa chắc đã có người dám tâu trình.
Một vị quân vương có thể không trực tiếp nhìn thấy cảnh dân đói, nhưng nếu những người có trách nhiệm báo cáo tình hình chỉ lựa chọn những điều dễ nghe để trình lên, thì sớm muộn gì nhà vua cũng sẽ đưa ra những quyết định dựa trên một thực tế không tồn tại.
Nhã Đam không đáp. Ông nhìn Nô Nặc Ong thêm một lát. Vị Thị lang này quả nhiên không giống hai viên võ tướng kia. Trà Bân và Ma Du Đà nói chuyện bằng những tổn thất trên chiến trường, còn Nô Nặc Ong lại nhìn thấy sự suy kiệt từ những cánh đồng, làng chài và xưởng thủ công. Một người nhìn thấy quân đội đang mất đi binh sĩ, người kia nhìn thấy quốc gia đang mất đi sức sản xuất.
Hai cách nhìn khác nhau, nhưng đều dẫn đến một kết luận: Chiêm Thành không còn đủ sức để tiến hành một cuộc chiến tranh quy mô lớn.
Lúc này, Nhã Thác Ni cũng không nhịn được nữa. Hắn ngồi thẳng người, như thể muốn chứng tỏ rằng mình cũng có điều quan trọng cần nói:
- Bẩm phụ thân, đâu chỉ có trong dân gian, trong quân doanh bây giờ cũng chẳng khá hơn là bao!
Hắn đưa mắt nhìn Trà Bân và Ma Du Đà, rồi tiếp tục:
- Con đã đến một số doanh trại, trực tiếp xem qua tình hình huấn luyện của binh sĩ. Lính mới thì run sợ, chưa nghe tiếng trống trận đã lo lắng bất an. Lính cũ thì than vãn, người bị thương chưa khỏi hẳn, người mất đồng đội vẫn chưa nguôi đau đớn. Có những đội ngũ vừa mới tập hợp đã xảy ra tranh cãi, thậm chí có người còn tìm cách trốn tránh việc điểm danh. Sĩ khí trong quân doanh hiện nay thấp đến mức khó có thể tưởng tượng!
Nhã Thác Ni nói một hơi, dường như muốn đem tất cả những gì mình biết ra trình bày trước mặt mọi người.
- Nếu lúc này triều đình lại điều động quân đội, e rằng ngay cả việc tập hợp đủ quân số cũng đã là một vấn đề. Chưa nói đến chuyện đánh trận, chỉ riêng việc đưa quân ra khỏi doanh trại, vận chuyển lương thực và tổ chức hành quân cũng đã vô cùng khó khăn rồi!
Hắn vừa dứt lời, trong căn phòng lập tức chìm vào im lặng.
Nhã Đam vốn đang ngồi yên, sắc mặt bỗng nhiên sa sầm. Ông không phải không biết những điều mà Trà Bân, Ma Du Đà và Nô Nặc Ong vừa trình bày. Trên thực tế, phần lớn những vấn đề ấy ông đã nghe qua, thậm chí còn nắm được nhiều chi tiết hơn những người đang ngồi trước mặt. Ông cũng không phủ nhận rằng những lo ngại của họ đều có cơ sở. Nhưng điều khiến ông tức giận chính là cách nói chuyện của con trai mình.
Trà Bân là võ tướng, Ma Du Đà là võ tướng, Nô Nặc Ong là quan văn. Mỗi người đều có chức phận, có kinh nghiệm và có cách nhìn nhận riêng. Họ đến đây với tư cách những đại thần muốn bàn bạc một việc hệ trọng của quốc gia. Dẫu lời lẽ có phần gay gắt, nhưng ít nhất họ vẫn biết giữ chừng mực, biết dùng danh nghĩa công sự để trình bày quan điểm.
Còn Nhã Thác Ni thì sao? Hắn là con trai Tể tướng, là người được ông đưa vào cuộc mật đàm này để học hỏi cách xử lý chính sự. Vậy mà chưa đợi người khác nói hết, hắn đã vội vàng chen lời, lại còn đem những chuyện trong quân doanh ra kể bằng một giọng điệu thiếu suy xét. Hắn có biết rằng những lời ấy nếu lọt ra ngoài, sẽ bị kẻ khác diễn giải như thế nào không?
Đặc biệt, đây là những lời liên quan trực tiếp đến tình trạng quân đội của Chiêm Thành.
Một viên Tướng quân mà công khai nói rằng binh sĩ run sợ, sĩ khí suy sụp, quân doanh bất ổn, chẳng khác nào tự tay phơi bày điểm yếu của quân đội mình trước những người khác. Dù những người ngồi đây đều đáng tin cậy, nhưng trong chính trường, sự cẩn trọng không bao giờ là thừa.
Nhã Đam bỗng vỗ mạnh bàn một cái.
- Hỗn láo!
Tiếng quát đanh thép vang lên khiến cả căn phòng giật mình.
Nhã Thác Ni mặt lập tức tái nhợt. Hắn không ngờ phụ thân lại nổi giận dữ dội đến vậy, nhất thời không biết nên nói gì, chỉ cúi gằm mặt xuống.
Trà Bân và Ma Du Đà cũng thoáng biến sắc. Nô Nặc Ong vội đặt chén trà xuống, hai tay chắp lại trước ngực. Cả ba người đều cúi đầu, không ai dám tiếp lời.
Nhã Đam chậm rãi đứng dậy.
Ông không nhìn riêng Nhã Thác Ni, mà đưa mắt quét qua tất cả những người đang ngồi quanh bàn. Sau đó, ông chắp hai tay ra sau lưng, giọng nói nghiêm nghị:
- Các ngươi đều là thần tử của Chiêm Thành, ăn lộc vua, hưởng bổng lộc của triều đình, giữ chức vụ trong triều, nắm quyền điều hành quân đội hoặc dân chính. Đã ở vị trí ấy thì phải biết gánh vác trách nhiệm của mình. Khi quốc thái dân an, chiến thắng liên tiếp, các ngươi hồ hởi ca tụng công đức của Bệ hạ, tung hô uy danh của quân đội. Đến khi đất nước gặp khó khăn, quân đội chịu tổn thất, các ngươi lại thi nhau than vãn, đùn đẩy trách nhiệm, chỉ biết nói rằng không thể đánh, không nên đánh. Làm như thế, các ngươi còn xứng đáng giữ chữ trung với quân vương, chữ hiếu với vạn dân hay không?
Ông nói đến đây, giọng càng thêm nghiêm khắc:
- Thân là thần tử, phải biết đồng tâm hiệp lực cùng quân vương lo việc lớn. Quốc gia gặp khó khăn, các ngươi càng phải nghĩ cách giải quyết, chứ không phải ngồi đây kể lể những điều bất lợi rồi chờ người khác gánh vác. Nếu chỉ biết nói rằng không đủ quân, không đủ lương, không đủ tiền, vậy thì triều đình cần các ngươi để làm gì?
Dứt lời, Nhã Đam rời khỏi ghế, chậm rãi đi dạo mấy bước trong phòng. Hai tay vẫn chắp sau lưng, dáng điệu ung dung nhưng toát lên vẻ uy nghiêm của một người đã quen đứng trên đầu các đại thần.
Ông ngẩng đầu nhìn bức thư họa treo trên vách.
Ánh nến chiếu lên những nét mực đen, khiến bức tranh sơn thủy như ẩn hiện giữa màn đêm. Một lúc sau, ông mới tiếp tục:
- Lũ trẻ tuổi các ngươi, hiểu biết thì nông cạn, nhưng chỉ cần gặp một chút chuyện trái ý đã vội mở miệng thị phi. Các ngươi tưởng rằng những điều mình nhìn thấy đã là toàn bộ sự thật hay sao? Tưởng rằng chỉ cần thống kê được vài con số thương vong, nhìn thấy vài cánh đồng thiếu người làm, nghe được mấy lời than vãn trong quân doanh, là đã có thể hiểu hết tình hình của một quốc gia?
Ông quay người lại, ánh mắt nghiêm nghị nhìn từng người.
- Ta hỏi các ngươi, có ai ở đây từng nghĩ rằng vì sao Chiêm Thành chúng ta có thể liên tiếp xuất binh phương Bắc trong suốt hơn mười năm, mà trước đây chưa từng phải đối mặt với tình cảnh khó khăn như hiện nay không?
Không ai trả lời. Nhã Đam chậm rãi nói:
- Các ngươi có biết, gần bốn mươi năm trước, khi ta mới vào triều làm thị thần cho Tiên đế, lúc bấy giờ Bệ hạ vẫn còn là một hoàng tử mới năm tuổi hay không?