Nhưng điều khó khăn nhất lại nằm ở chỗ, không ai có thể công khai nói ra những điều ấy trước mặt nhà vua.
Trong triều hội, kẻ nào dám lên tiếng phản đối việc bắc phạt, tức thì có thể bị Bệ hạ quy kết là nhu nhược, thiếu chí khí, thậm chí là có lòng phản nghịch. Một khi đã bị gắn cho những tội danh ấy, dù trước đây lập được bao nhiêu chiến công cũng khó lòng tự bảo vệ mình.
Ngược lại, kẻ nào đứng lên hô vang khẩu hiệu xuất chinh, ca ngợi uy danh của quân vương, khẳng định rằng quân Chiêm Thành chỉ cần một trận chiến là có thể rửa sạch mối nhục trước Đại Việt, thì trước mặt nhà vua sẽ được ngợi khen là trung liệt, dũng cảm, có lòng vì nước.
Nhưng sau lưng, thiên hạ lại chẳng tiếc lời nguyền rủa.
Bởi những người phải bỏ mạng trên chiến trường không phải là những kẻ ngồi trong cung điện, cũng chẳng phải những đại thần ngày ngày đứng trước long án dâng tấu. Đó là con trai của những người nông dân, là chồng của những người đàn bà góa bụa, là cha của những đứa trẻ còn chưa trưởng thành.
Thử bước ra đường mà xem!
Bây giờ, nếu tùy tiện lấy ra một trăm người ở bất cứ bản làng nào, phố thị nào, liệu có được mấy người là đàn ông trong độ tuổi từ mười sáu đến sáu mươi?
Những ngôi làng trước kia tràn ngập tiếng cười nói của trai tráng, nay chỉ còn lại người già, đàn bà và trẻ nhỏ. Có những gia đình, tất cả đàn ông trưởng thành đều đã bị đưa ra chiến trường. Có những người mẹ tiễn cả chồng cùng sáu, bảy con trai đi lính, cuối cùng chỉ nhận được một mảnh vải hoặc một lời báo tử lạnh lùng. Cũng có những người vợ chờ đợi năm này qua năm khác, dù trong lòng đã hiểu rằng người thân của mình có lẽ chẳng bao giờ trở về.
Đó không phải là những con số vô tri trong sổ sách quân vụ. Đó là sinh mạng của cả một thế hệ.
Nhã Đam chậm rãi đưa mắt nhìn từng người ngồi quanh bàn.
Ông biết rõ, sự phẫn nộ của Trà Bân và Ma Du Đà không phải giả tạo. Hai người họ đều từng trực tiếp chỉ huy binh mã, tận mắt chứng kiến cảnh quân sĩ thương vong, cũng hiểu rõ tình trạng thực tế của quân đội hơn nhiều đại thần chỉ biết ngồi trong triều nghe báo cáo.
Nhưng ông cũng hiểu rằng, những người có mặt ở đây không chỉ đơn thuần đến để than thở.
Trà Bân và Ma Du Đà là những tướng lĩnh có thực quyền. Họ cần có người đứng ra bảo vệ lợi ích của quân đội, ngăn cản một cuộc chiến tranh mà họ cho là không thể giành thắng lợi. Nô Nặc Ong lại có những tính toán khác. Với chức trách của mình, ông ta hiểu rõ hơn ai hết rằng quốc khố hiện nay không đủ sức gánh thêm một chiến dịch quy mô lớn. Còn Nhã Thác Ni...
Nhã Đam hơi liếc mắt về phía con trai.
Hắn đang ngồi im lặng, đôi mắt đảo qua đảo lại giữa những người đối diện. Có lẽ hắn cũng cảm nhận được không khí nặng nề trong căn phòng, nhưng chưa chắc đã hiểu hết những điều ẩn sau cuộc gặp gỡ này.
Nhã Đam không nói gì. Ông muốn xem con trai có thể tự mình nhận ra vấn đề hay không.
Sau đó, ông mới chậm rãi lên tiếng:
- Các vị đều là những người đã nhiều năm cầm quân, chắc hẳn không cần ta phải nhắc lại tình hình quân đội hiện nay. Nhưng ta muốn hỏi một điều: các vị có biết, từ năm Đinh Tị đến nay, tổng số tướng sĩ Chiêm Thành thương vong hoặc mất tích trong những cuộc chiến với Đại Việt là bao nhiêu không?
Trà Bân nhìn ông, không trả lời ngay.
Ma Du Đà nghiến răng:
- Mười tám vạn!
Nhã Đam khẽ gật đầu.
- Đúng. Mười tám vạn.
Ông dừng lại một lát rồi nói tiếp:
- Năm Đinh Tị, Thái tử Chế Ma Nô Đà Nan dẫn năm vạn thủy quân tiến đánh Đại Việt, kết quả thất bại. Sau đó là chiến dịch năm Mậu Ngọ, rồi đến trận chiến năm Nhâm Tuất vừa qua. Ba lần xuất quân, quân đội Chiêm Thành tổn thất liên tiếp. Nếu chỉ nhìn vào báo cáo của các tướng lĩnh, có lẽ con số ấy vẫn chưa thể hiện hết mức độ nghiêm trọng. Bởi trong đó còn có những người mất tích, những người bị bắt, những người bị thương nặng rồi chết trên đường trở về, và cả những người đã đào ngũ vì không còn đủ sức tiếp tục chiến đấu.
Nô Nặc Ong khẽ đặt chén trà xuống.
- Tướng gia nói không sai. Sổ sách quân vụ hiện nay chưa chắc đã thống kê đầy đủ. Có những đơn vị sau khi giải tán mới phát hiện số người thực tế trở về thấp hơn rất nhiều so với danh sách ban đầu.
Nhã Đam nhìn ông ta:
- Ngươi cũng biết chuyện ấy?
- Bẩm, hạ quan từng xem qua một số báo cáo. Có những doanh trại khi kiểm kê lại quân số, số người còn sống chỉ bằng một nửa lúc xuất phát. Một số đơn vị thậm chí không còn đủ quân số để duy trì cơ cấu chỉ huy ban đầu.
Ma Du Đà nghe vậy, lập tức đập tay xuống bàn:
- Đấy! Đến Thị lang còn biết rõ như vậy, tại sao trong triều vẫn có người ngày ngày hô hào bắc phạt? Bọn họ có biết những người phải chết là ai không?
Trà Bân cũng tiếp lời:
- Nếu triều đình thực sự muốn đánh, ít nhất cũng phải cho quân đội thời gian khôi phục. Không có đủ quân, không có đủ lương, không có tướng lĩnh giỏi, thì lấy gì mà đánh? Chẳng lẽ chỉ dựa vào lòng dũng cảm là có thể thắng được quân Đại Việt?
Nhã Đam không đáp ngay. Ông đưa mắt nhìn ngọn nến trước mặt. Ánh lửa nhỏ bé lay động trong gió, thỉnh thoảng phát ra tiếng tí tách.
Một lát sau, ông mới nói:
- Các ngươi chỉ biết một mà không biết hai. Ở đây, có trả lời được cho ta câu hỏi, mười tám vạn người ấy chiếm bao nhiêu trong tổng dân số Chiêm Thành không?
Không ai trả lời. Nhã Đam chậm rãi nói:
- Dân số toàn quốc hiện nay ước tính chỉ hơn một triệu người. Mười tám vạn người đã tương đương gần một phần sáu tổng dân số. Mà trong số những người chết trận hoặc mất tích ấy, phần lớn là nam nhân trong độ tuổi trưởng thành, những người đáng lẽ phải là trụ cột của gia đình, là lực lượng lao động chính trong các làng xã, là nguồn bổ sung quan trọng nhất cho quân đội.
Ông hơi nghiêng người về phía trước, giọng nói trầm xuống:
- Các ngươi thử nghĩ xem, nếu tiếp tục mở thêm một chiến dịch nữa, sẽ còn bao nhiêu người phải bỏ mạng? Mười vạn? Hai mươi vạn? Hay nhiều hơn nữa?
Căn phòng bỗng trở nên im lặng. Bên ngoài, tiếng mưa vẫn rơi đều đều trên mái ngói. Nhã Đam nhìn từng người, chậm rãi nói tiếp:
- Ta thừa biết một điều... Một đội quân có thể được bổ sung bằng cách tuyển thêm binh sĩ. Một kho lương thực có thể được lấp đầy bằng cách tăng cường sản xuất. Vũ khí có thể rèn lại, thành trì có thể xây lại. Nhưng những nam nhân đã chết thì không thể sống lại. Những đứa trẻ mất cha, những người đàn bà mất chồng, những gia đình mất đi trụ cột, phải mất bao nhiêu năm mới có thể hồi phục?
Ông ngừng lại, ánh mắt thoáng trở nên lạnh lẽo:
- Chiến tranh không chỉ lấy đi sinh mạng của những người đang cầm vũ khí. Nó còn lấy đi sức lao động, nguồn thuế khóa, khả năng sản xuất và tương lai của cả một quốc gia. Nếu cứ tiếp tục như thế, đến một ngày, dù Bệ hạ có muốn xuất binh cũng chẳng còn đủ người để tuyển quân nữa.
Không ai nói gì. Nhã Thác Ni ngồi bên cạnh, lần đầu tiên trong buổi tối ấy cảm thấy cuộc mật đàm không giống những buổi nghị sự mà hắn từng tham dự. Những người đàn ông trước mặt không chỉ đang bàn về một cuộc chiến tranh sắp tới. Họ đang nói về vận mệnh của Chiêm Thành, về sự tồn vong của quân đội, về những quyết định có thể khiến cả một triều đại phải trả giá.
Còn Nhã Đam, sau khi nói xong, lại trở về vẻ bình thản thường ngày. Ông không tuyên bố phản đối nhà vua. Cũng không nói rằng mình sẽ tìm cách ngăn cản cuộc bắc phạt. Ông chỉ đưa ra những con số, những sự thật và những hậu quả mà bất cứ người có đầu óc tỉnh táo nào cũng phải suy xét. Đó chính là cách hành xử của một chính trị gia lão luyện.
Bởi đôi khi, muốn khiến người khác thay đổi quyết định, không nhất thiết phải trực tiếp nói rằng họ sai. Chỉ cần đặt những sự thật không thể chối cãi trước mặt họ, để chính họ tự nhận ra con đường mình đang đi nguy hiểm đến mức nào.
Nhưng Nhã Đam cũng hiểu, trong cung đình Chiêm Thành lúc này, biết được điều đúng chưa chắc đã có thể làm được điều đúng. Và một khi đã bước vào cuộc đấu tranh quyền lực với nhà vua, chỉ có lý lẽ thôi thì chưa bao giờ là đủ.
Tướng quân Ma Du Đà chắp tay, hơi cúi người về phía Nhã Đam, nghiêm giọng nói:
- Bẩm Tướng gia, trong Binh thư có câu: “Dụng binh tác chiến là khi phải huy động chiến xa nghìn chiếc, xe tải nặng nghìn chiếc, quân đội mười vạn, vận lương đi xa nghìn dặm, thì tình huống đó, chi phí ở tiền phương và hậu phương, chi phí đãi khách khứa sứ thần, bảo dưỡng và bổ sung tiêu phí nghìn vàng mới có thể cho mười vạn quân xuất chinh được”.
Đó là lời dạy trong binh pháp của Tôn Tử, một trong những bộ binh thư mà các tướng lĩnh Chiêm Thành đều phải nghiên cứu. Ma Du Đà tuy không phải người giỏi văn chương, cũng chẳng có thói quen dẫn kinh viện nghĩa như các quan văn, nhưng đối với những nguyên tắc căn bản của việc dụng binh, ông ta lại thuộc nằm lòng.
Ông ta ngừng lại một chút, đưa mắt nhìn những người xung quanh rồi tiếp tục:
- Tôn Tử còn nói, chiến tranh là việc lớn của quốc gia, liên quan đến sự sống chết của dân chúng, sự tồn vong của đất nước, không thể không suy xét cẩn trọng. Những lời ấy, hẳn Tướng gia cũng đã quá quen thuộc. Nay Chiêm Thành chúng ta binh ít, người thưa, quốc khố trống rỗng, dân tình đói khổ. Sau vụ cống nạp cho Đại Việt năm Kỷ Mùi (1379), rồi lại đến trận thảm bại năm Nhâm Tuất (1382) vừa qua, sức dân, sức nước đều đã cạn kiệt. Chỉ riêng việc khôi phục những tổn thất ấy cũng không biết phải mất bao nhiêu năm. Vậy mà Bệ hạ lại muốn phát động một cuộc bắc phạt nữa. Hạ quan thực sự không hiểu, triều đình định lấy đâu ra nhân lực, tài vật, lương thảo và vũ khí để khởi binh?
