Nửa đầu năm Xương Phù thứ tư (Canh Thân 1380), thiên hạ Đại Việt nhìn bề ngoài vô cùng yên ổn. Sau nhiều năm binh đao liên miên với Chiêm Thành, cuối cùng dân chúng cũng được hưởng những ngày tháng thái bình an lạc.
Mùa xuân năm ấy mưa thuận gió hòa, đồng ruộng khắp nơi xanh tốt, lúa mới chưa gặt mà bông đã trĩu hạt. Những vùng đất hoang trước kia được triều đình khuyến khích khai khẩn nay đều biến thành ruộng tốt. Hàng ngàn trang trại lớn nhỏ ở các lộ, phủ liên tiếp thu hoạch, thóc lúa chất đầy kho, xe chở lương thực ngày đêm nối đuôi nhau trên đường quan đạo. Các mục trường do triều đình dựng lên cũng phát triển rất nhanh, trâu bò, dê ngựa sinh sôi thành đàn. Chỉ trong một mùa hè, số gia súc trong cả nước đã tăng thêm hàng vạn con.
Những năm trước, người dân nhiều nơi quanh năm chỉ thấy rau với cháo, đến ngày lễ tết mới dám mua vài lạng thịt về cúng tổ tiên. Thế nhưng năm ấy, ở không ít địa phương, ngay cả nông hộ bình thường đôi khi cũng có thể giết gà, mổ lợn cải thiện bữa ăn. Người dân bảo nhau:
- Nằm mơ cũng không nghĩ có lúc được như thế này.
Tiếng trẻ con cười đùa trong thôn xóm ngày một nhiều hơn, sắc mặt dân chúng cũng hồng hào hơn trước.
Các trang trại do Dương Trân, Phạm Kỳ cùng đám tâm phúc của Giản Hoàng đứng ra tổ chức càng thu được lợi nhuận khổng lồ. Tiền bạc như nước chảy về kho riêng của Giản Hoàng. Nhờ nguồn tài lực ấy, Yên Thái học đường ngày càng được đầu tư, Thần Cơ doanh có đủ ngân lượng nghiên cứu vũ khí mới, còn đội Phi Ưng binh vừa thành lập cũng được cấp dưỡng hậu hĩnh, ai nấy đều được ăn no mặc ấm, chuyên tâm luyện tập.
Song cổ nhân từng nói:
"Thiên hạ thái bình bên ngoài, chưa chắc trong lòng đã yên."
Vào lúc triều đình đang bận rộn với việc phát triển dân sinh thì tại lộ Bắc Giang lại âm thầm xuất hiện một mầm họa lớn. Người gây nên mầm họa ấy tên là Nguyễn Bồ.
Nguyễn Bồ vốn tự nhận mình là hậu duệ của Nguyễn Khoan, một trong mười hai sứ quân thời loạn trước(1). Từ khi Nguyễn Khoan bị Đinh Tiên Hoàng đánh bại, con cháu họ Nguyễn phiêu bạt khắp nơi, cuối cùng định cư ở Bắc Giang. Trải qua gần hai mươi đời, gia cảnh đã sa sút từ lâu, chỉ còn lưu lại vài gia phả cũ cùng những câu chuyện truyền miệng về thời tổ tiên từng hùng cứ một phương.
[1]. Loạn 12 sứ quân bắt đầu từ năm 944 sau khi Ngô Quyền mất. Gồm có Ngô Xương Xí ở Bình Kiều (Triệu Sơn, Thanh Hoá); Ngô Nhật Khánh ở Đường Lâm (Sơn Tây, Hà Nội); Đỗ Cảnh Thạc ở Đỗ Động Giang (Thanh Oai, Hà Nội); Phạm Bạch Hổ ở Đằng Châu (Hưng Yên); Kiều Công Hãn ở Phong Châu - Bạch Hạc (Phú Thọ); Kiều Thuận ở Hồi Hồ - Cẩm Khê (Phú Thọ); Nguyễn Khoan ở Tam Đái (Vĩnh Tường, Vĩnh Phúc); Nguyễn Siêu ở Tây Phù Liệt (Thanh Trì, Hà Nội); Nguyễn Thủ Tiệp ở Tiên Du (Bắc Ninh); Lý Khuê ở Siêu Loại (Thuận Thành, Bắc Ninh); Trần Lãm ở Bố Hải Khẩu - Kỳ Bố (Thái Bình); Lã Đường ở Tế Giang (Văn Giang, Hưng Yên). Đến năm 968, Đinh Bộ Lĩnh mới đánh dẹp được hết các sứ quân, thống nhất đất nước.
Cha của Nguyễn Bồ là một thầy đồ nổi tiếng nghiêm khắc trong vùng. Ông nhiều lần kể cho con trai nghe chuyện tổ tiên năm xưa từng cát cứ đất Tam Đái, binh hùng tướng mạnh, uy danh lẫy lừng. Những câu chuyện ấy theo năm tháng dần gieo vào đầu Nguyễn Bồ, thành một thứ tâm tư kỳ quái.
Thuở nhỏ, có lần hắn hỏi cha:
- Vì sao thiên hạ có trăm họ, họ Đinh được làm vua, còn tổ tiên chúng ta lại không?
Người cha quát:
- Đó là thiên mệnh! Kẻ hậu nhân chỉ nên thuận theo ý trời, tu nhân tích đức, không được nói bậy!
Nhưng càng bị ngăn cấm, Nguyễn Bồ càng suy nghĩ nhiều hơn. Lớn lên, hắn hai lần dự thi nhưng đều thất bại. Lần thứ hai bị đánh trượt, Nguyễn Bồ ôm giấy bút trở về làng, vừa bước vào cửa đã bị cha mắng một trận:
- Đồ vô dụng! Đọc sách mười mấy năm vẫn chẳng nên thân!
Những lời ấy giống như một nhát dao đâm vào lòng hắn. Đêm hôm đó, Nguyễn Bồ bỏ nhà ra đi. Người ta chỉ biết hắn theo một đạo sĩ thần bí vào sâu trong vùng núi Yên Tử, từ đó biệt tăm biệt tích suốt nhiều năm. Không ai ngờ rằng chuyến đi ấy đã làm thay đổi hoàn toàn cuộc đời hắn.
Vị đạo sĩ nọ tinh thông y thuật, hiểu biết thiên văn, đồng thời còn biết không ít trò ảo thuật dân gian. Nguyễn Bồ theo học nhiều năm, những thứ chân chính học được không ít, nhưng thứ hắn thích nhất lại là các trò mê hoặc lòng người.
Hắn học cách nuốt lửa phun khói, học cách dùng thuốc làm bốc lên những luồng khói đủ màu sắc, học cách đoán ý người khác qua nét mặt. Lại học cả những câu chú cổ quái chuyên dùng để hù dọa dân quê ít học.
Đến năm Long Khánh thứ năm (1377), khi Trần Duệ Tông tử trận tại Chiêm Thành, đất nước rơi vào cảnh rối ren, lòng người hoang mang, Nguyễn Bồ bỗng cảm thấy thời cơ đã tới.
Một đêm nọ, hắn cùng sư đệ là Tô Ninh ngồi trên đỉnh núi ngắm sao. Bỗng nhiên Nguyễn Bồ nhìn lên bầu trời đầy tinh tú rồi đưa tay chỉ mà nói với Tô Ninh rằng:
- Ta học sư phụ xem thiên tượng đã nhiều năm. Đệ nhìn thấy chòm sao đang mờ kia không? Khí số nhà Trần đang ngày càng suy yếu rồi đấy!
Tô Ninh giật mình:
- Sư huynh muốn nói gì?
Nguyễn Bồ cười nhạt:
- Hai mươi năm sau, ai làm chủ giang sơn này còn chưa biết được.
Đôi mắt hắn dần sáng lên:
- Nếu tổ tiên ta từng là một phương hào kiệt, cớ sao hậu nhân lại phải sống cả đời trong cảnh tầm thường?
Tô Ninh nghe tới đó thì tim đập thình thịch.
Nguyễn Bồ ghé sát tai hắn:
- Chúng ta xuống núi thôi. Trước lấy lòng dân, sau chiêu mộ tín đồ. Chờ khi thời cơ tới, biết đâu chẳng có ngày khoác long bào ngồi trên điện vàng.
Nghe những lời ấy, Tô Ninh như bị ma quỷ mê hoặc, lập tức gật đầu đồng ý.
Từ đó hai người xuống núi, đi khắp các làng xã trong lộ Bắc Giang hành nghề chữa bệnh.
Thực ra y thuật của bọn chúng không hoàn toàn là giả. Vốn dĩ, cả hai đều được vị đạo sĩ kia truyền dạy những phương thuốc rất cao minh. Nhưng mỗi khi cứu người, chúng lại cố tình bày ra đủ trò thần bí.
Có lần đang chữa bệnh, hắn đốt một lá bùa, miệng lẩm bẩm đọc chú. Có khi hắn lấy nước lã hòa thuốc rồi bảo đó là tiên thủy. Lại có lúc giấu sẵn bột màu trong tay áo, chỉ khẽ vung tay một cái liền xuất hiện làn khói xanh đỏ khiến dân quê kinh hãi.
Người bệnh uống thuốc, nếu khỏi thì cho rằng gặp được thần tiên. Người chưa khỏi bệnh cũng chỉ nghĩ rằng mình chưa đủ thành tâm.
Để thu phục lòng người, Nguyễn Bồ tự xưng là Đường Lang tử y, chuyên chữa bệnh cứu người. Nhà giàu mang vàng bạc tới tạ, hắn chỉ nhận một phần. Nhà nghèo không có tiền, hắn chẳng những không lấy một đồng mà còn móc tiền túi đưa cho họ đi mua thuốc.
Tiếng lành đồn xa. Chẳng bao lâu sau, khắp lộ Bắc Giang đều truyền tụng danh hiệu Đường Lang tử y. Nhiều kẻ ngu muội tin rằng Nguyễn Bồ là tiên nhân giáng thế. Mỗi khi hắn cưỡi lừa đi qua làng nào, dân chúng làng ấy đều kéo ra hai bên đường quỳ lạy. Có người còn dắt con nhỏ tới xin hắn xoa đầu ban phúc. Trong mắt vô số dân nghèo lúc bấy giờ, Nguyễn Bồ đã không còn là một thầy thuốc nữa, mà gần như trở thành một vị thần sống giữa nhân gian.
Tháng tám năm Xương Phù thứ ba (1379), tại huyện Tế Giang(2) xảy ra một chuyện chấn động cả vùng.
2. Nay là huyện Văn Giang, xưa thuộc Bắc Giang, nay thuộc tỉnh Hưng Yên.
Nguyên tri huyện Tế Giang là Ngô Uy vốn nổi tiếng tham tàn. Kẻ này nhậm chức chưa đầy ba năm mà đã vơ vét không biết bao nhiêu của cải. Hễ hộ dân nào nộp thuế chậm thì bị đánh đập, nhà nào có con gái xinh đẹp cũng phải nơm nớp lo sợ. Dưới quyền hắn lại có Lệnh úy Lê Khải là một tên võ biền hung hãn, thường xuyên cấu kết với nha lại trong huyện để hà hiếp lương dân. Bách tính Tế Giang oán than ngút trời nhưng không ai dám đứng ra chống đối.
Nguyễn Bồ từ lâu đã nghe danh hai tên ấy. Một hôm hắn cải trang thành người bán thuốc, đi khắp các thôn xóm dò xét tình hình. Thấy dân chúng quả thực bị áp bức đến đường cùng, trong lòng liền nảy ra ý định khởi sự. Hắn tụ tập đám hào khách giang hồ vốn thường giao du qua lại, bảo bọn chúng đêm ấy lôi kéo thêm mấy trăm trai tráng trong vùng tới một ngôi miếu hoang ngoài thành, đốt đuốc sáng rực rồi bảo:
- Ngô Uy và Lê Khải bóc lột dân chúng, trời đất đều không dung. Nay chúng ta thay trời hành đạo, giết trừ hai tên tham quan ấy, các vị có dám theo ta không?
Mấy trăm trai tráng vốn đã căm hận quan phủ từ lâu, nghe vậy đồng loạt đứng bật dậy, vung tay hô lớn:
- Nguyện theo Đường Lang tử!
Tiếng hô vang động cả khu rừng.
Ngay đêm hôm đó, hơn năm trăm người mang theo giáo mác, đao kiếm, gậy gộc lặng lẽ kéo về huyện thành Tế Giang.
Lúc ấy mới giờ Sửu, trời còn chưa sáng. Tri huyện Ngô Uy đang say ngủ trong tiểu viện phía sau huyện nha thì nghe tiếng trống, tiếng hò hét nổi lên như sấm. Một tên nha dịch thất kinh chạy vào báo:
- Đại nhân! Không xong rồi! Có phản tặc công thành!
Ngô Uy hoảng hốt bật dậy:
- Phản tặc ở đâu ra?
Hắn chưa kịp mặc xong y phục, bên ngoài đã nghe tiếng la hét dậy trời. Lệnh úy Lê Khải vội dẫn hơn trăm lính nha môn lao ra nghênh chiến. Chỉ thấy ngoài cổng huyện nha đuốc thắp sáng trưng, tráng dân tụ tập đông nghịt, trong đó có không ít hảo thủ giang hồ. Hai bên vừa giao chiến, quan binh đã bị đánh cho liên tiếp tháo chạy.
Lệnh úy Lê Khải cũng là người có chút võ nghệ, múa đại đao xông pha giữa đám đông, liên tiếp chém ngã mấy người. Đúng lúc ấy, Tô Ninh từ phía sau lao tới, trường kiếm lóe lên như tia chớp. Chỉ nghe "phập" một tiếng, đầu Lê Khải đã văng khỏi cổ, máu tươi phun cao hơn một trượng. Quan binh thấy chủ tướng bay đầu thì ai nấy đều kinh hãi, đội hình lập tức tan vỡ.
.
Muốn biết số phận Tri huyện Ngô Uy ra sao, quý vị xem chương sau sẽ rõ.