CHƯƠNG 018
GIỐNG NHAU KHÔNG CÓ NGHĨA LÀ MỘT
Sáng hôm sau, khoang hiệu chỉnh dưới khu chuyển thiết bị chỉ giữ lại những thứ cần cho bài thử: ba bệ thấp, hai khung kim loại gắn bánh xe, một dải đèn đỏ chạy giữa sàn và giá nhận có chấm xanh ở đầu kia. Trên bệ thứ nhất đặt một chiếc hộp xám to cỡ hộp giày. Keeper nhấc thử bằng tay trái. Chừng một ký rưỡi.
“Hộp kiểm chuẩn,” Tomas nói. Ông dựa vai vào cây cột cạnh cửa, hai tay khoanh. “Nó sinh ra để người ta mang đi mà không làm rơi. Cậu đừng gán cho nó ý nghĩa nào cao hơn thế.”
“Tôi chưa gán gì cả.”
“Mặt cậu đang gán.”
Iris đứng cạnh bệ thứ ba, máy ghi trong tay. Sáng sớm cô chỉ báo một việc: đơn tiếp cận kho phía đông đã nộp trước hạn, bên kỹ thuật đang xác nhận lịch. Rồi cô chuyển sang bài thử.
“Tối qua anh hỏi tôi liệu một động tác chưa từng học trong đời này có thể chứng minh con người cũ vẫn đang tiếp tục trong anh hay không. Tôi không thể trả lời thẳng câu đó, nhưng có thể thử một phần của nó.”
“Bằng một cái hộp.”
“Bằng một việc phải làm cho xong. Nếu thứ anh mang theo là một hệ kỹ năng hoàn chỉnh, đổi hoàn cảnh nó vẫn phải hiểu mục tiêu và tự thích nghi. Nếu chỉ là một bài đã neo, gặp dấu hiệu quen nó sẽ chạy rất đẹp; đổi dấu hiệu, nó sẽ cố đi đường cũ. Khi ấy người phải sửa sẽ là anh của bây giờ.”
“A và B,” Keeper nói.
“Bài này không chứng minh anh là ai. Nó chỉ xem dự đoán nào chịu được lúc hoàn cảnh đổi.”
“Còn tôi,” Tomas nói, đứng thẳng khỏi cây cột, “chỉ nhìn đèn. Hộp từ bệ này qua khe tới giá nhận. Không chạm vạch đỏ, không nghiêng đến mức đèn hổ phách. Tay phải không đỡ hộp. Đèn xanh sáng là xong.”
“Nghe như bài thi lấy bằng lái.”
“Bài thi lấy bằng lái có người chấm dễ tính hơn.”
Anh không kể với hai người rằng cả đêm qua anh nằm nhìn trần nhà, nghĩ về một bàn tay chạm vào khuỷu tay mình, nâng nó lên hoặc hạ nó xuống cho đúng, và về việc anh đã để người đó làm thế như một việc đã có từ lâu. Nếu bài thử cho ra A, bàn tay ấy sẽ không chỉ là chuyện đã qua. Anh biết mình đang mong điều đó. Anh không giấu nổi, và cũng không định giấu.
Anh nhấc hộp lên, ép vào hông trái. Tay phải trong nẹp treo hờ bên ngoài thành hộp, không chịu sức. Sườn phải nhói khi anh hít vào; anh chờ cơn đau dịu xuống rồi bước.
Chuỗi động tác ấy đến mà anh không phải gọi. Anh quay nghiêng người, hạ hộp xuống thấp bên hông và đi vào khe. Hai khung trượt qua hai bên vai anh, và anh không nhìn vạch đỏ dưới chân, vì không cần. Đến giữa khe, trọng lượng dồn về chân sau, gối hạ xuống. Ở đoạn thoát ra, chỗ anh chắc chắn mình chưa từng được ai dạy, chân sau không bước lên như người ta vẫn bước mà trượt vòng theo một cung ngắn, kéo hông đi theo, để cả thân quay trong khi hộp không đổi tay cũng không đổi độ cao. Gót chân trái làm trụ. Hộp lướt qua mép giá nhận từ bên trái người anh, nằm xuống, và chấm đèn xanh sáng lên.
Căn phòng lặng đi.
“Lượt này tính cho tôi chứ?” Keeper hỏi.
“Lượt này cái hộp tính cho cậu,” Tomas nói. Ông bước tới nhìn dải đèn đỏ, rồi nhìn xuống chân anh. “Cái chuyển chân lúc ra khỏi khe, tôi không biết ai dạy cậu. Nhưng người dạy cái đó biết việc. Tiết kiệm. Chẳng thừa một bước.”
“Đường đi tốt,” Iris nói. “Không ai ở đây định nói nó tệ.”
“Ghi cho tôi một điểm cho giả thuyết A.”
“Không ghi được. Lượt này cả A lẫn B đều dự đoán anh làm tốt. Hoàn cảnh đúng với những dấu hiệu quen, một bài đã neo cũng chạy trơn như thế. Nó chưa phân biệt được gì hết.”
“Cô định làm tôi mất vui à.”
“Tôi định làm cho lượt hai có ý nghĩa.”
Anh đặt hộp lại bệ một. Ngón tay trái vẫn còn cảm giác đường đi vừa rồi, trơn, gọn, chắc chắn. Anh để mình thích nó thêm một lúc. Một đường đi như thế không thể từ trên trời rơi xuống. Nó phải thuộc về ai đó, và nếu nó thuộc về anh thì mọi thứ anh đã xếp thành hàng suốt mấy ngày nay có chỗ để đứng. Anh nhìn hộp, rồi nhìn hai người.
“Lượt hai,” anh nói. “Cứ đổi gì thì đổi.”
“Việc cần làm vẫn thế,” Iris nói. “Hộp từ bệ một tới giá nhận, ổn định, không chạm vạch. Anh làm lại từ đầu.”
Không ai nói họ sẽ đổi gì. Tomas lùi ra sau khung gần cửa, nơi có một cần gạt thấp mà lúc nãy Keeper không để ý, và đứng đó với vẻ mặt của người đang chờ nước sôi.
Anh nhấc hộp lên, và lần này bài cũ đến nhanh hơn, như một con đường anh vừa đi qua nên chân tự tìm được. Quay nghiêng, hạ hộp, vào khe. Hai khung trượt qua vai. Chân sau dồn trọng lượng, gối hạ xuống.
Đúng lúc anh bắt đầu cung trượt vòng, Tomas gạt cần.
Khung bên trái anh đổi hướng. Nó xoay quanh một trục dưới sàn, bánh xe kêu một tiếng khô, và cái khe vốn mở ra phía trước giờ khép lại thành hình nêm ở bên trái, chỉ còn đường thoát bên phải. Trên giá nhận, chấm xanh tắt. Ở đầu kia của phòng, trên một giá thứ hai mà anh tưởng là đồ đạc dựa tường, một chấm xanh khác bật sáng. Nó nằm ở phía đối diện. Khe hở của giá ấy quay mặt về hướng anh không thể đặt hộp vào nếu cứ tiếp tục đường cũ.
Anh thấy tất cả những chuyện đó. Mắt anh đã thấy từ khi khung bắt đầu xoay.
Nhưng chân trái của anh đã làm trụ, hông đã bắt đầu kéo sang trái, hộp đã nằm trên đường mà lượt trước nó chạy qua, và mọi thứ đang diễn ra trơn tru như một câu anh đã thuộc. Anh nghĩ đoạn sau sẽ tự sửa. Bài này đã tìm ra lối cho anh ngay từ lượt đầu, chẳng có lý do gì nó dừng lại ở đây. Anh để nó chạy, và để nó chạy lâu hơn mức anh nên để.
Anh chỉ nhận ra khi mạn trái của mình chạm vào khung. Khung vẫn còn lăn nhẹ, ép phần thân anh sang bên, làm sườn phải nhói lên qua lớp áo. Hộp đã lệch về phía dải đỏ, góc hộp cách vạch chừng một bàn tay. Đèn trên nắp chuyển sang hổ phách. Anh đứng sai phía, hông kẹt giữa khung và bệ, người xoay về một hướng mà bài toán mới không còn cho phép.
Không ai nhắc anh. Tomas đứng bên cần gạt, Iris vẫn im lặng. Phần còn lại anh phải tự nhận ra.
Và rồi điều ấy hiện ra giản dị đến mức khó chịu: chuỗi động tác kia biết một cách làm, không biết bài toán. Nó chưa bao giờ biết hộp phải đi đâu. Nó chỉ biết, khi gặp những dấu hiệu nhất định, chân phải đặt chỗ nào, hông phải quay theo hướng nào; và lúc này nó vẫn đang làm mọi thứ rất đúng, hoàn hảo, về phía một cái giá đã tắt đèn.
Anh ngắt nó.
Không phải bằng một cú giật mạnh. Anh bỏ ý định đi tiếp, để cả thân người rời khỏi chuỗi quen, và lập tức mọi thứ trở nên thô: trọng lượng bị bỏ lại giữa hai chân, hông trái cứng đơ phản đối, chiếc hộp nặng hơn hẳn lên dù nó vẫn chỉ một ký rưỡi. Anh nhìn lại. Hộp ở hông trái, tay phải không được đỡ, bên phải là đường thoát duy nhất, giá nhận ở xa phía bên phải, và nơi cần đặt hộp vào đòi nó đi vào bằng cạnh ngắn, từ phía tay phải của anh. Phía mà vai phải và cổ tay phải không cho anh làm gì.
Anh lùi một bước ngắn để khung thôi ép vào sườn. Rồi anh hạ trọng tâm thấp hơn mức người ta thấy đẹp, đặt hộp lên bệ thứ hai bằng tay trái. Hai tay anh được rảnh, hay đúng hơn, tay trái rảnh; tay phải thì chẳng bao giờ được tính. Anh xoay cả thân sang phải bằng những bước ngắn, tránh mọi cú vặn bằng vai, để hông trái chỉ làm phần việc nó còn chịu được. Gối đi trước, chân kéo theo. Mất lâu. Anh thấy mình chậm một cách khó coi.
Anh nâng hộp lên lại. Lần này hộp nằm trên lòng bàn tay trái, ngón cái giữ một cạnh, cẳng tay phải chỉ chạm hờ vào thành hộp để dẫn hướng chứ không đỡ. Anh đi qua đường thoát bên phải, nghiêng người, thả hộp xuống giá bằng cạnh ngắn. Hộp trượt vào khe, khựng lại, rồi nằm yên.
Chấm đèn xanh bên kia sáng lên.
Anh đứng đó, mồ hôi lạnh chảy dọc sườn phải.
“Xấu,” Tomas nói.
“Tôi biết.”
“Xấu, chậm, và cậu đặt cái hộp lên bệ giữa như mang trứng qua sông.” Tomas bước tới nhìn đèn xanh rồi nhìn dải đỏ. “Nhưng đèn xanh thì xấu cũng được tính.”
Tomas không quay về chỗ cũ. Ông bước vào đúng quãng Keeper vừa mắc, đặt chân trái lên điểm anh đã trụ, xoay hông theo đường cũ rồi dừng trước lối thoát bên phải. Ông nhìn vệt giày trên sàn, nhìn khung đã đổi hướng; vẻ đùa cợt lúc nãy biến mất.
“Cậu không hụt động tác,” ông nói. “Cậu làm rất đúng một động tác đã hết đúng. Tôi quan tâm chỗ đó hơn cái đèn xanh.”
Iris xem lại bản ghi rồi ngẩng lên.
“Dự đoán A nói bài của anh sẽ tự hiểu việc cần làm,” Iris nói. “Nó không làm được. Khi giá nhận đổi phía, bài vẫn đi về phía cũ cho đến khi anh tự dừng. Chuyển chân ở lượt một thật sự tốt, nhưng điều chúng ta vừa thấy chỉ cho biết anh nắm một cách làm rất sâu. Nó không cho anh quyền dùng kỹ năng ấy làm bằng chứng rằng hai con người là một.”
“Tôi bị thương,” Keeper nói. Câu nói bật ra nhanh hơn anh dự định. “Sườn phải, vai, hông trái. Có thể bài chỉ vấp vì thế.”
“Tốt,” Iris nói. “Tôi định đợi anh tự hỏi câu đó.”
“Đó là lời giải thích rõ nhất.”
“Và là thứ cần loại ra trước, nếu không kết quả này vô nghĩa.” Cô gật đầu về phía Tomas. “Ông Tomas.”
Tomas đã đẩy khung về vị trí khác. Ông xếp lại hệ thống theo một cấu hình chưa xuất hiện ở hai lượt trước: ba bệ nằm thẳng hàng, chỉ còn một khung đứng nghiêng, giá nhận đặt thấp ở bên phải. Không có hình dạng nào gợi lại đường đi ban đầu.
“Mang cho tôi cái hộp tới đó,” ông nói. “Không cần đẹp. Cậu chọn cách, tôi chỉ quan tâm chuyện nó tới nơi.”
Keeper làm. Anh đặt hộp ở bệ giữa như lúc nãy, xoay cả thân sang phải, bước ngắn, hông trái cứng nhưng vẫn đi được. Chẳng bao lâu chấm xanh sáng. Chuỗi động tác cũ không chen vào, và anh cũng không chờ nó.
“Cậu vẫn sang phải được,” Tomas nói. “Hông vẫn chịu được hướng đó; vừa rồi cậu làm lại mà chẳng vướng ở đâu. Vết thương khiến cậu chậm, không khiến cậu chọn sai hướng. Lúc nãy cậu đi sai vì cậu để bài cũ chọn thay.”
Câu đó không có ác ý, nên càng khó nghe.
Iris khép máy ghi. “Kết luận chỉ đến đây. Bài anh mang theo phụ thuộc vào dấu hiệu nhiều hơn dự đoán A cho phép. Khi dấu hiệu đổi, người phải tự giải là anh đang đứng ở đây. Còn anh là ai, bài thử này không trả lời được.”
Cô dừng ở đó.
Keeper ngồi xuống mép bệ thứ ba. Hông trái phản đối, anh để nó phản đối. Anh nhìn đường đi lượt đầu trong đầu mình, vẫn còn nguyên: cái cung trượt của chân sau, hộp lướt qua giá, cái chuyển trụ gọn gàng. Nó không xấu đi vì lượt hai. Nó vẫn đẹp, vẫn hiệu quả, vẫn là một thứ anh có thể dùng. Chỉ có điều anh không còn được phép nhìn nó rồi nói: đây là tôi.
Anh nhận ra mình đã nói câu đó trong đầu từ lúc đứng ở bệ một, nhẹ nhàng như một lời hứa.
“Vậy tôi làm được giống người đó,” anh nói.
“Anh làm được một phần điều người đó từng làm,” Iris đáp.
“Khác nhau nhiều thật.”
“Đủ nhiều để tôi không ghi nó làm bằng chứng.”
“Tôi vẫn nhớ lời nhân chứng kể về bàn tay chỉnh khuỷu tay tôi. Chuyện đó vẫn thật.”
“Chi tiết ấy được nhân chứng xác nhận, tôi không rút lại,” Iris nói. “Nó cho thấy anh từng quen và tin người đó đủ để việc chỉnh tư thế trở thành bình thường. Chỉ vậy. Nó không nói hai người là một, cũng không nói quan hệ ấy là gì.”
Tomas chậc lưỡi, đi rót nước vào một cái cốc kim loại rồi đưa cho anh. “Cậu mang theo một bài hay,” ông nói. “Hay đến mức tôi muốn biết nó từ đâu ra. Nhưng nó chỉ biết đi một đường. Cậu thì biết xoay xở bằng cái chân què của cậu.”
“Cảm ơn. Nghe như lời khen.”
“Tôi không khen. Tôi đang đếm.”
Anh uống nước. Chiếc hộp xám nằm trên bệ giữa, lặng lẽ, vô tri, và anh bực nó một cách vô lý. Một cái hộp kiểm chuẩn vừa làm xong việc mà mười mấy ngày phân tích chưa làm xong, và nó chẳng cần cố gắng gì. Anh nghĩ về điều đó đủ lâu để thấy nực cười, rồi bật ra một tiếng thở gần như cười.
“Ghi lại giúp tôi,” anh nói. “Thua một cái hộp.”
“Anh không thua,” Iris nói. “Anh làm xong việc, kiểm tra cũng đi tới nơi. Cái anh mất là một chỗ dựa. Hai chuyện đó khác nhau.”
“Cô nói thế cho dễ chịu hơn.”
“Tôi nói thế vì nó đúng.”
Máy ghi trong tay cô rung lên.
Cô mở thông báo. Keeper thấy vai cô không đổi, mắt lướt hết màn hình rồi quay lại kiểm con dấu và số đăng ký, như cô vẫn làm với bất cứ thứ gì có chữ ký.
“Bên kỹ thuật vừa xác nhận,” cô nói. “Niêm phong ở tủ số bảy khớp với sổ đăng ký, chuỗi bảo quản không đứt. Kỹ thuật viên phục hồi đã được chỉ định. Cửa sổ kỹ thuật mở từ bảy giờ ba mươi sáng mai, ở kho phía đông. Chúng ta phải có mặt trước giờ đó.”
“Một lần đọc,” Keeper nói. Không phải câu hỏi.
“Một lần. Họ ghi rõ: nếu lần đọc đầu thất bại, vật lưu có thể không chịu được lần thứ hai.”
Tomas đặt cốc xuống. Ông không nói gì, nhưng đứng thẳng lên.
Keeper đứng dậy khỏi bệ. Anh với lấy chiếc túi dựa chân bệ, và lần đầu tiên từ sáng, anh thôi để quai túi vắt qua vai phải. Anh luồn quai sang vai trái, chỉnh lại, chờ sườn bên phải thôi nhói.
“Mấy giờ phải ra khỏi đây?”
“Năm giờ rưỡi,” Iris nói. “Đường tới kho xa hơn anh nghĩ.”
“Vậy đêm nay đừng ai bắt tôi cầm thứ gì bằng tay phải.”
“Cũng đừng ai để cậu bê gì,” Tomas nói. Ông liếc chiếc hộp xám trên bệ. “Kể cả cái kia. Nó cũng chẳng có tội gì.”
Keeper cầm hộp lên bằng tay trái, đặt nó trở lại bệ thứ nhất, đúng vị trí nó đã nằm từ đầu buổi thử. Rồi anh quay ra cửa, bước bằng chính dáng đi chậm, cứng và hơi lệch về bên hông trái của mình. Iris và Tomas không gọi anh lại.
