Hai bàn tay thô túm lấy nách hắn. Chúng nhấc bổng hắn khỏi nền đá rồi kéo đi. Vòng cùm sắt rỉ ở cổ chân hắn lê theo sau, cọ vào cạnh bậc, bong ra từng vảy gỉ.
Cầu thang đá dốc đứng, rêu phủ dày, nhớp nháp dưới mu bàn chân và đầu gối trần. Mỗi bậc lên là một cú giật vào hai bên nách. Xương vai hắn kêu lên trong khớp. Đầu gối hắn đập vào cạnh đá, kêu khô, hết bậc này đến bậc khác, và hắn không kịp co chân lại.
Hắn nhắm tịt mắt. Dù vậy, sau lớp mí mỏng vẫn bừng lên một màu đỏ rực, mỗi lúc một gắt hơn. Đuốc đã đứng ở đầu cầu thang. Ánh sáng xuyên qua da mí, ghim vào hai con ngươi đã quen với bóng tối. Nước mắt trào ra, chảy xuống má, xuống cằm, hết dòng này đến dòng khác, hắn không ngăn được dòng nào. Một bàn tay bóp vào gáy, ấn đầu hắn cúi xuống thấp hơn.
Những người lính ở phía trên giơ đuốc nhựa thông sát mặt hắn. Hơi nóng táp vào má, mùi khói nhựa xộc vào mũi. Hắn hé mắt chừng một sợi chỉ, và cả thế giới hóa thành một khối trắng nhức nhối, không đường nét, không bóng người. Hắn khép mắt lại ngay. Mí mắt giật liên hồi, nước vẫn tuôn ra, và mỗi lần hắn chớp, vầng đỏ sau mí lại đậm thêm một tầng.
Sợi xích nối vòng cùm kéo lê xuống từng bậc, vòng sắt ép vào da cổ chân đã hằn một đường đỏ sẫm. Áo quan lại Đại Cồ Việt trên người hắn rách toạc ở vai, vạt buông thõng. Chỗ từng treo ngọc bội chỉ còn một đoạn chỉ đứt, chỗ đeo đai bài trống trơn. Da hắn bợt xám, dính đầy chất nhớt của rêu và nước ngục.
Hắn thở dốc. Lồng ngực lép xuống rồi phồng lên liên hồi, hơi hút vào rít trong cổ họng. Hắn co rúm người, hai vai kéo sát mang tai, cổ rụt, lưng gù, chờ một thứ gì đó giáng xuống gáy. Mỗi bậc thang qua đi, hắn nín thở, rồi nhả hơi ra khi chẳng có gì giáng xuống, rồi lại nín thở ở bậc kế tiếp.
Đến bậc cuối, hai người lính hất hắn qua ngưỡng. Hắn ngã sấp xuống mặt đá. Mưa rơi lên lưng áo rách của hắn, buốt đến tận xương sống, và hắn nằm nguyên như thế, hai tay ôm đầu, chờ đợi. Không có gì giáng xuống.
Nước mưa chảy qua mặt hắn, vào miệng, vào cổ áo. Mặt đá dưới má hắn lạnh và nhám. Hơi thở hắn phả ra làm ướt một vòng nhỏ trên mặt đá, rồi mưa xóa đi. Hắn mở mắt, từng chút một. Trắng hóa vàng, vàng vỡ ra thành những đốm, những đốm dồn lại thành hình. Trước mặt hắn là hai chiếc ủng nặng, đế dính bùn, nước chảy dọc theo từng nếp da. Phía trên ủng là những mảnh vảy giáp đen kịt, cái nọ chồng lên cái kia, ánh đèn lồng sau lưng chủ nhân của chúng chỉ làm sáng ở rìa từng mảnh một đường mảnh.
Lê Hoàn đứng ở mép hiên. Dải lụa nằm trong bàn tay trái của ông, đã phẳng. Ở rìa tầm mắt của hắn, cạnh một cột hiên, có một bóng áo nâu đứng im, không nhúc nhích, không lên tiếng.
Ông không nói gì. Tay phải ông rời khỏi đai lưng và hất nhẹ một cái. Một đốm bạc xoay tròn trong ánh đèn, rơi xuống thềm đá cách mặt hắn một sải tay.
Tiếng keng vang lên lanh lảnh, mỏng và cao, bật khỏi mặt đá, chạm vào cột, dội vào xà hiên. Nó ngân tiếp, nhỏ dần qua từng lớp, rồi tắt hẳn ở cuối thềm. Chiếc khóa lăn nửa vòng, nằm nghiêng, mép bạc sáng dưới ánh đèn.
Hắn giật nảy cả người. Hắn không nhớ mình đã đứng dậy, chỉ thấy mình đã nhào tới, hai đầu gối đập xuống đá, cùm sắt kéo lê sau lưng, hai bàn tay quắp xuống thềm vồ lấy miếng bạc. Lòng bàn tay hắn áp lên kim loại. Cái lạnh ghim vào da hắn, lạnh hơn cả mặt đá, lạnh hơn cả nước mưa, đi thẳng vào xương bàn tay.
Hắn nắm chặt. Chiếc khóa chỉ lớn bằng hai đốt ngón tay, mỏng, mép hơi cong. Ngón cái của hắn lần theo mặt trước, qua từng rãnh chạm: hai con cá, thân uốn ngược chiều nhau, đầu con này chạm đuôi con kia, vảy khắc bằng những nét nhỏ nông, mòn dần ở chỗ có người từng sờ vào hàng trăm lần. Ngón trỏ hắn móc vào rãnh vảy, cấu xuống, rồi cấu xuống thêm. Móng tay hắn bật khỏi thịt. Một giọt máu rỉ ra, rơi lên mặt bạc, nước mưa kéo nó thành một vệt nhạt chảy dọc theo mình cá. Một đoạn dây tết đã sờn lòng thòng dưới đầu khóa, quấn vào ngón út hắn.
Hắn không ngẩng lên. Hai bàn tay hắn gom lại quanh miếng bạc, che nó khỏi mưa. Dưới lòng bàn tay, kim loại vẫn lạnh, và máu từ móng tay hắn rịn ra thêm, tụ lại trong rãnh vảy cá nhỏ nhất.
Lê Hoàn gấp dải lụa lại, hai lần, nếp gấp mới trùng với nếp gấp cũ. Ông hất tay trái. Dải lụa bay thấp, rơi xuống thềm đá bên cạnh bàn chân hắn, mở bung một góc, màu nâu gỉ sắt nằm trên nền xám ướt.
“Mang thứ này trá hàng, dâng cho hạm đội của Hầu Nhân Bảo. Giữ mồm cho chặt, vợ con ngươi ở Hoa Lư sẽ sống.”
Giọng ông không cao lên, không trầm xuống. Nói xong ông đứng nguyên như trước, tay phải trở về đai lưng. Ngọn đèn lồng rung một lần.
Toàn thân hắn ngừng run cùng một lúc: vai buông xuống khỏi mang tai, lưng thẳng lên, hai bàn tay hết rung. Lồng ngực lên xuống đều đặn, mỗi nhịp dài bằng nhịp trước. Hắn đưa một tay nhặt dải lụa lên, gấp lại theo nếp, nhét vào lớp áo lót sũng mồ hôi. Lụa dán lên da ngực hắn, lạnh, nhám, màu nâu gỉ sắt thấm qua lớp vải thành một vệt mờ.
Tay kia hắn nắm chặt chiếc khóa bạc trong lòng bàn tay, cạnh mỏng của nó hằn vào da thành một đường đỏ.
Hắn quỳ thẳng dậy, hai đầu gối trên đá ướt, rồi cúi xuống, dập trán vào thềm đá một nhát. Tiếng đầu chạm đá nặng và đục. Hắn ngẩng lên một gang, rồi nện trán xuống lần nữa, đúng vào chỗ cũ. Máu tuôn từ trán xuống sống mũi, tách ra hai bên má, rơi xuống đá, hòa vào nước mưa chảy qua kẽ thềm. Vệt hồng loang dài theo rãnh đá, mỗi lúc một nhạt.
Hắn ở nguyên tư thế ấy, trán áp trên đá, tay nắm chặt khóa bạc, trong thời gian đủ để mưa rửa đi một phần máu.
“Đi. Người nhà ngươi sẽ có phần gạo vô danh hàng tháng.”
Hắn ngẩng đầu. Mặt hắn dính máu từ trán xuống cằm, nước mưa chảy qua không rửa sạch hết. Một người lính hầu bước tới, cúi xuống mở vòng cùm ở cổ chân hắn. Vòng sắt rỉ rơi xuống thềm, lăn một vòng rồi nằm yên. Hắn đứng dậy, đầu gối không run, bước qua vòng sắt, xuống bậc thềm, vào mưa. Bóng áo nâu ở cột hiên vẫn đứng im ở rìa tầm mắt hắn, cho đến khi hắn không còn nhìn thấy nó nữa.
Sương trắng đã nuốt trọn cửa sông Bạch Đằng.
Nó không có hình khối. Nó phủ lên mặt nước, lên bãi bùn, lên những cây sậy gãy, lên cả bầu trời, một màu trắng đục đồng đều, không có chỗ nào đậm hơn chỗ nào. Trong màu trắng ấy, nước sông hiện ra thành một dải xám đục, chảy chậm, không gợn. Âm thanh đã rút khỏi cửa sông.
Viên quan giám sát đứng ở mép bãi bùn. Hắn cầm một cán cờ bằng tre, đầu cán buộc một miếng vải thô màu trắng, ướt sũng, rũ xuống thành một dải nặng. Hắn nâng cán cờ lên cao quá đầu, và dải vải trắng rủ xuống hai bên vai hắn, gần như không đổi màu so với sương. Hắn nhét chiếc khóa bạc vào miệng và cắn chặt. Kim loại lạnh áp vào hai hàm răng, trượt lên đầu lưỡi, hai con cá chạm khắc ép vào chân răng hắn, rãnh vảy cộm vào lợi. Hai hàm hắn khép lại quanh miếng bạc. Răng hắn không còn va vào nhau. Hơi thở hắn qua mũi, đều, dài, từng nhịp một.
Hắn bước xuống bãi. Bùn nuốt bàn chân hắn đến mắt cá, rồi đến bắp chân, dính, lạnh, bám lấy da mỗi lần hắn nhấc chân lên. Hắn nhấc từng bước, không nhanh không chậm, tay vẫn giơ cao cán cờ tre. Nước sông tràn qua đầu gối hắn, đục ngầu, màu của đất sét hòa với tro, rồi lên đến đùi. Mép áo rách của hắn nổi lên rồi chìm xuống mặt nước, vạt áo xòe ra quanh người hắn rồi cụp lại theo mỗi bước.
Nước dâng đến thắt lưng, đục đến mức hắn không thấy nổi bàn tay mình khi thả xuống mặt nước. Cái lạnh bò lên bụng hắn, vào lớp áo lót, ép lên dải lụa nằm sát ngực. Hắn không dừng lại. Mặt sông không có sóng. Ở phía sau hắn, bờ đã mất hút sau màn sương, bãi bùn, sậy gãy, mọi thứ đã tan vào một màu trắng. Phía trước hắn cũng chỉ có trắng.
Hắn đi tiếp. Bàn chân hắn không còn tìm thấy đáy bùn nữa, chỉ còn lớp sệt nhão trôi qua kẽ ngón rồi tan vào nước. Cánh tay giơ cờ của hắn bắt đầu tê, vai nghiêng đi một chút, hắn đổi tay, rồi lại giơ cao như cũ. Một mảng sậy gãy trôi ngang trước ngực hắn, nổi lềnh bềnh, chạm vào áo rồi trượt qua. Dải vải trên đầu cờ, nặng nước, thỉnh thoảng đập nhẹ vào má hắn.
Rồi sương mù rẽ ra, chậm chạp, bắt đầu từ giữa mặt nước. Hai bức tường trắng lùi dần sang hai bên, để lộ một hành lang hẹp trên mặt sông, và hắn đứng ở đầu hành lang ấy, nước ngang thắt lưng, cán cờ giơ thẳng, miếng bạc giữa hai hàm. Ở cuối hành lang sương, hiện lên lờ mờ những mũi thuyền bịt sắt của đoàn thuyền chiến Tống.
[Chú giải từ vựng Chương 04]
Cùm: Vòng sắt khóa ở cổ chân tù nhân, nối với sợi xích. Viên quan bị cùm trong ngục, được mở ngay trên thềm đá.
Đai bài: Dải đai kèm thẻ bài đeo bên mình quan lại, dùng làm bằng chứng chức vụ. Viên quan bị tước đai bài và ngọc bội khi vào ngục.
Trá hàng: Giả vờ đầu hàng để lừa đối phương vào thế bất lợi. Lê Hoàn giao cho viên quan nhiệm vụ này.
Hầu Nhân Bảo: Tướng Tống cầm thủy quân sang đánh Đại Cồ Việt, người mà viên quan được lệnh đến dâng vật chứng.
* Bạch Đằng: Cửa sông ở vùng ven biển phía đông, nơi viên quan lội ra gặp thuyền chiến Tống.
