Bùn ở sân trạm chưa từng khô. Nó nhão ra quanh gót Phong, ngấm qua lớp giẻ quấn chân, đặc quánh vì phân ngựa và xác ngựa bục ruột từ mấy ngày trước. Mùi ấy không bốc lên theo gió. Nó nằm lì ở đáy họng gã, mỗi lần hít vào lại dính thêm một lớp.
Cọc chông ken dày hai bên, đầu nhọn vót bằng dao cùn, vỏ tre còn ướt nhựa. Giữa các hàng cọc, thương binh nằm vắt ngang lối đi, kẻ gối đầu lên bao tải thóc rỗng, kẻ gối lên đùi người bên cạnh. Một người cụt chân nằm sát mũi giày Phong, dải vải buộc ngang đùi đã khô cứng thành tấm ván đen, và mỗi lần y thở ra, mùi máu đông lại xộc thẳng lên mũi gã.
Phong ngồi xổm giữa hai cọc, lưng tựa thân tre. Khúc cán búa dắt sau thắt lưng cấn bốn vạch tang vào xương cụt. Hai xương sườn bên phải chỉ chịu nổi những hơi thở nông, hít quá nửa là hai đầu xương gãy cọ vào nhau, buộc gã dừng lại. Trong hai tai gã, tiếng ù cũ vẫn kéo một sợi chỉ mảnh, chưa lúc nào đứt.
An Nhiên ngồi sát bên, chân trái duỗi thẳng cứng vì khớp gối sưng căng dưới lớp nẹp mây, vết rách ở môi dưới đóng vảy đen. Cô nhìn chằm chằm vào cái nồi đất đặt trên ba hòn gạch, cách hai người chừng năm sải chân.
Mụ góa phụ ngồi xổm sau nồi, lưng chất mấy bó củi ướt nhoi khói, thứ khói ngai ngái làm mùi bùn thêm đục. Bát sành mẻ miệng đặt dưới chân mụ, đựng cơm nhão. Mụ bốc cơm bằng cả năm ngón tay đen, nắn thành vắt, nhét vào giữa mỗi vắt một cục khoai môn sượng chưa nhừ, trắng xám lòi ra ở mép.
Một tên lính bồi chìa đồng tiền kẽm. Mụ giằng nó khỏi kẽ tay hắn, vần giữa hai ngón, cạo lớp rỉ xanh bằng móng cái rồi đưa lên mũi hít. Đồng thứ hai, đồng thứ ba cũng vậy. Mụ giằng từng đồng một, không cho kẻ nào kịp rụt tay lại. Đến tên kế tiếp thì hết tiền; hắn chìa ra cây trâm bạc xỉn màu, đầu trâm dẹt mòn, không còn nét hoa văn nào. Mụ cắn thử vào thân trâm. Răng mụ lún xuống lớp bạc mềm, để lại một vết lõm ố vàng. Mụ nhổ phẹt xuống bùn, cân cây trâm trong lòng bàn tay, và chỉ ném lại cho tên lính hai vắt cơm nhão.
Phong móc hai đồng kẽm cuối cùng trong dải thắt lưng. Mụ giằng cả hai mà không nhìn gã, ném sang một vắt cơm. Vắt cơm rơi xuống mặt bùn. Gã nhặt lên, phủi lớp bùn bám bằng cạnh bàn tay, bẻ đôi. Nửa kia gã đưa sang phía An Nhiên. Cô cầm lấy, không nói gì, và đưa cơm vào miệng bằng bên môi lành.
Khoai sượng còn nguyên lõi cứng, chát buốt dính lên lưỡi và vòm miệng, rút khô nước bọt. Gã nhai chậm, hai hàm ê dại, nuốt từng cục. Cục khoai tụt xuống nặng trĩu, đè lên lồng ngực đang vướng xương gãy. Vị đắng chát ấy không trôi đi sau mỗi lần nuốt mà đọng lại ở gốc lưỡi.
Quanh hai người, bọn lính bồi lùi lũi nhai trệu trạo, vắt cơm dính bùn trong lòng bàn tay run, hạt cơm lẫn đất lạo xạo dưới răng. Có kẻ đánh rơi nửa vắt xuống vũng, nhìn nó chìm đi, rồi cúi xuống mò lên, nhét cả bùn vào miệng.
Tên lính bồi ngồi bên trái Phong, mặt hóp lại, hơi thở phả mùi cơm thiu, nghiêng người sang, hạ giọng xuống sát vành tai gã.
“Thấy bọn Cấm vệ chết rục ở ải không? Kẻ nào mang cái ‘Mật đồ máu’ của Đinh Liễn trên người, Diêm Vương gạch tên kẻ đó...”
Hàm Phong dừng giữa một nhịp nhai. Cục khoai nằm nguyên trên lưỡi, chát xộc lên tận sống mũi. Tên lính bồi đã quay đi, cúi đầu nhai tiếp, hai vai hắn rung lên từng chặp mà miệng vẫn không ngừng nhai.
Mụ góa phụ không ngẩng lên. Đáy bát sành mẻ cào vào thành nồi, sột soạt, vét nốt những hạt cơm cháy dính ở đó.
“Ăn đi rồi làm ma no,” mụ nói với cái nồi. “Lên ải chỉ có nước nhai đất.”
Dưới chân Phong, người cụt chân thở ra thêm một hơi, và mùi máu đông lại xộc lên.
Trời sụp tối trước khi nồi cơm cạn. Lính canh lùa cả toán bồi vào dãy cọc dưới mái hiên, ấn cổ tay từng người ra sau lưng, kẹp vào ván cùm lim, móc xích từ vòng sắt giữa ván xuống chân cọc. Các cọc nối với nhau bằng một thanh gông lim đóng ngang, vừa tầm cổ người quỳ. Ván cùm hết ở người thứ mười bảy; An Nhiên bị khóa cổ chân vào vòng sắt, hai tay để trống. Cô và Phong bị buộc vào hai cọc kề nhau, cách nhau chừng hai sải tay.
Đêm đặc lại, đuốc ở đầu trạm tắt từ lúc nào, bóng tối rạp sát mặt, Phong không thấy cái cọc trước trán mình, chỉ ngửi thấy mùi nhựa tre và rỉ sắt.
Gió bấc từ phương Bắc thốc vào hẻm núi rồi chui tuột ra đầu trạm, dồn nén, mỗi đợt quất vào mặt gã nặng hơn đợt trước. Vạt áo rách dán chặt vào ngực gã, bị giật bung, rồi lại dán. Sau lưng mái hiên, vách đá tai mèo nhả hơi lạnh ra, sát đến mức gã nghe được gió cào lên mặt đá những tiếng rin rít nhỏ.
Ở trên cao, trong những đám mây đêm mắt người không với tới, tiếng sáo bắt đầu. Lúc đầu nó mỏng, chạy song song với sợi ù cũ trong tai gã, gần như trùng vào nhau. Rồi gió đổi hướng. Những cánh diều sáo khổng lồ của quân Tống cọ vào nhau, ống tre nghiến lên cao, cao thêm, từng đợt xoắn vào màng tai.
Hàm gã khóa cứng. Gân cổ căng lên dưới lớp da bẩn. Tiếng rít xé ngang đầu, không có chỗ nào để trốn, và hai vai gã bắt đầu giật.
Xích loảng xoảng theo từng cú giật. Lưng gã cong ngược, hai cổ tay trong ván cùm bị kéo ra sau đến khi khớp vai kêu lách tách. Xương sườn bên phải bật lên một nhát cứa, ép gã thở ra một hơi khan.
Sáo rít lần nữa, cao hơn. Đầu gã bổ về trước, trán nện vào cọc, nện lần nữa. Chan chát.
Giờ thì gã không còn tự cử động. Chân gã đạp loạn trong bùn. Xích căng bật lên. Ván cùm đập vào xương sống. Trán gã dập, nện, dập. Hơi thở gã đứt từng đoạn. Máu ấm chảy từ lỗ tai xuống cổ. Tiếng sáo cào vào sọ.
Xích cổ chân An Nhiên căng hết cỡ. Cô nhoài qua hai sải tay, vòng sắt cạo vào xương mắt cá, đầu gối tràn dịch đập xuống bùn, nẹp mây xiết vào khớp sưng. Cô quăng cả thân mình lên hai vai gã, dồn sức nặng xuống, ghìm gã úp vào thân cọc. Dưới ngực cô, lưng gã giật lên từng cơn, mỗi cơn đội cô lên một gang rồi bị cô đè xuống.
Cô bốc hai nắm bùn nhão ở chân cọc, lạnh toát, nặng mùi phân ngựa, rồi nhét chặt vào hai lỗ tai gã, ngón cái ấn sâu. Bùn ngấm máu, nhầy ra giữa các ngón tay cô. Cô túm đầu gã, úp mặt gã vào ngực mình, vào lớp áo tơi lá cọ khô đâm vào má gã, nồng mùi mồ hôi và khói.
“Thở bằng miệng. Cắn chặt mép áo.”
Cô nhét mép áo tơi vào giữa hai hàm gã. Răng gã cắn xuống, nghiến lá cọ khô, vị lá chát lẫn vị máu.
Bùn chặn đường vào tai, nhưng tiếng sáo đi đường khác: qua xương hàm, xuống tận chân răng, dội lên đỉnh đầu. Gã vẫn giật, thưa hơn, nặng hơn, mỗi đợt kéo hai đầu xương sườn gãy cọ vào nhau. Hơi thở gã rít vào lớp áo lá cọ, vào, ra, vào.
Bùn ở tai gã ngả sẫm. Máu tìm được lối thấm qua kẽ ngón tay cô, nhỏ xuống vạt áo tơi, vẫn chảy.
Mùi dầu đuốc khét lẹt tới trước tiếng chân. Nó trộn vào thứ mùi sẵn có dưới mái hiên, mùi rơm mục, mủ khô, cái ngọt lợm của thịt nằm quá lâu trong áo giáp, và tử khí dày tới mức mỗi hơi thở của An Nhiên đều có vị. Rồi tiếng chân lội bùn mới đến: nặng, đều, mỗi bước rút ủng khỏi vũng lại kéo theo một tiếng ộp.
Cô chưa kịp rời khỏi người Phong. Quầng sáng đục của ngọn đuốc lia qua từng khuôn mặt nằm sát mặt đất, dừng lại ở cô. Người cầm đuốc là một tên lính canh. Kẻ đi trước y, giáp trúc sơn đen bê bết bùn tới gối, là tỳ tướng Đỗ Hành.
Đỗ Hành không hỏi tên. Hắn lội tới, dừng cách cô một sải tay, và dùng mũi giáo, không dùng tay, lật vạt áo tơi của cô lên. Lá cọ khô sột soạt. Mũi giáo lướt dọc lớp áo lót ướt, tìm, rồi móc vào một sợi dây gai buộc kín trong vạt. Hắn giật cán giáo. Sợi dây trượt qua da thịt cô, kéo theo một bọc bùa vải sờn đen vì mồ hôi, và chiếc khánh sừng trâu tuột ra ngoài, đung đưa ở đầu mũi giáo, mặt sừng mòn bóng, đục lỗ, khắc những vạch ngắn, gõ vào cán giáo một tiếng cộc khô.
Hắn hất cằm ra hiệu, và tên lính canh đưa đuốc sát lại. Đỗ Hành không chạm ngón tay trần vào bọc bùa ướt sũng. Hắn chỉ khẽ nghiêng mũi giáo, nheo mắt nhìn những vạch khắc mòn vẹt. Hình dáng của thứ tín vật Mường đủ để hắn nhận diện.
Hắn hạ giáo xuống, sợi dây tuột khỏi mũi giáo, khánh rơi đập vào xương ức cô. Hắn cắm cán giáo xuống bùn. Bàn tay phải hắn vươn ra túm tóc An Nhiên, giật đầu cô ngửa ra. Da đầu cô căng đến rát. Cô cắn vào môi dưới, vảy rách toạc, vị máu mặn lẫn rỉ sắt tràn lên lưỡi.
Tay trái hắn nắm cổ tay phải cô, lật ngửa bàn tay, ngón cái miết qua từng khớp ngón, rồi dừng ở gốc ngón trỏ: chai cứng, nứt dọc, cùng một đường sẹo ngang lòng bàn tay, chỗ cán dao hái thuốc tì vào qua bao mùa.
“Dân Mường. Khớp tay hái thuốc. Lôi con ả vào đội Cổ Y Đạo, bắt nó thả độc xuống nguồn nước chặn quân Tống.”
Giọng hắn phẳng, không lên xuống, nói với lính canh chứ không nói với cô. Nói đoạn, hắn buông thõng cổ tay cô ra. Hắn xé một mảng khăn thô từ thắt lưng, gỡ từng vệt bùn vương trên ngón tay vừa chạm vào cô, chà xát một cách máy móc.
Tên lính canh cúi xuống tìm chốt xích nơi cổ chân cô. Đỗ Hành đạp thẳng vào vai y, hất y ngã văng ra bùn. Hắn tự nắm chốt sắt, rút thẳng khỏi chân cọc bằng một cú giật, rồi kéo tóc cô lôi tuột ra khỏi hàng.
Sau lưng cô vang lên một giọng khàn đặc, rặn qua cổ họng vỡ, to hơn mức cần:
“Đừng đụng vào cô ấy...”
Đỗ Hành không quay lại. Cô bị lôi đi, đầu gối tràn dịch kéo lê trên mặt bùn, nẹp mây cày thành một rãnh nông, xích cổ chân loảng xoảng theo sau. Khánh sừng trâu đập vào xương ức cô theo từng bước hắn kéo, cộc, cộc, cho đến khi mùi dầu đuốc khét mỏng dần và tan hẳn.
Bước chân Đỗ Hành lùng bùng xa dần trong hai tai bịt kín. Phong nghe chúng qua bùn và qua máu, nặng, dày, mỗi bước mỏng hơn bước trước. Còn lại tiếng gió rít ở góc lán lính bồi, lùa qua kẽ phên, cuốn theo mùi rơm mục và mùi rữa của những cái xác chưa ai khiêng.
Gã khuỵu hai gối xuống bùn, nhích sát vào thanh gông lim. Hai bàn tay gã, kẹp sau lưng trong ván cùm, dò từng thớ gỗ bằng đầu ngón. Ván dày hai đốt ngón tay, nứt dọc theo ba chiếc đinh sắt đầu mấu, rỉ đã ăn vào thớ gỗ, nhuộm nó thành màu nâu đỏ. Chiếc đinh ngoài cùng ở ngay sát xương bả vai gã, thò ra một đốt.
Gã xoay người cho đầu ván bên kia móc vào chân cọc, chỗ thân tre cắm sâu xuống bùn. Đầu ván kẹt lại, nghiến vào tre. Gã chống hai chân đạp bệt xuống bùn, gót lún tới mắt cá, tìm chỗ bám; bùn thụt xuống rồi đặc lại quanh mũi chân. Rồi gã ngẩng cằm, hạ yết hầu xuống mép thanh gông, tì vào đó.
Gỗ lim ép lên cổ họng. Hơi thở nghẹn lại, chỉ còn một khe nhỏ rít qua kẽ răng. Gã dồn cả sức nặng thân mình vào điểm tựa ấy, thả người ngả ra sau, và vặn. Vặn từ hông, rồi đến lưng, rồi đến vai. Xương sườn bên phải bật lên một nhát cứa, hai đầu xương cọ vào nhau, thứ gì nóng chảy dọc hông. Hàm gã nghiến lại. Máu từ lỗ tai chảy nhanh hơn, dày hơn, tràn qua lớp bùn, thấm xuống cổ áo.
Ván cùm kêu lên. Một tiếng rên trong thớ gỗ, rất thấp, rồi tiếng xé khô của sợi gỗ rách từ dưới lên, chạy dọc theo hàng đinh. Gã vặn thêm một vòng. Cơn đau trong xương sườn dội lên tận răng, răng gã va vào nhau lập cập.
Rắc.
Ván gãy làm hai. Chiếc đinh rỉ xé toạc một mảng da trên vai khi nửa ván văng ra, máu đầm đìa, nóng, dính. Gã trượt hai bàn tay ra khỏi lỗ cùm, cổ tay bị cạo trụi lớp da. Xích rơi xuống bùn, kéo theo mảnh ván vỡ. Gã thở dốc qua cổ họng còn hằn vệt gông, mỗi hơi xộc vào ngực một nhát.
Dưới bùn, sát đầu gối, mùi sắt nhầy và mùi xác lính nằm bên xộc lên mũi gã. Ngón tay gã mò đến một chuôi quấn dây gai mục. Gã kéo nó ra khỏi bùn và khỏi bàn tay cái xác: thanh đoản đao, lưỡi mẻ răng cưa, mũi gãy cụt. Gã vồ lấy nó.
Tiếng sáo vẫn rít trên không, lùa qua xương hàm, xuống chân răng, dội vào cả lớp bùn đã khô cứng ở hai tai. Áo rách dính vào vết xé ở vai, khúc cán búa cấn vào hông. Gã không đứng lên. Gã rạp xuống bùn, bóng lưng tơi tả rỉ máu, bàn tay chằng chịt sẹo lăm lăm thanh đoản đao mẻ, và lầm lũi bò theo rãnh nẹp mây cày trong bùn, về phía ngọn đuốc đã khuất.
[Chú giải từ vựng Chương 02]
Cấm vệ: Lính thuộc đội quân giữ cung điện và hộ tống vua; trong lời đồn của lính bồi, chỉ những kẻ từng được điều từ kinh đô ra ải.
Diêm Vương: Vua cõi âm theo quan niệm dân gian, giữ sổ sống chết; "gạch tên" nghĩa là định cho kẻ ấy phải chết.
Tỳ tướng: Chức tướng phụ tá dưới quyền chủ tướng, thường chỉ huy một toán quân riêng; ở đây là chức của Đỗ Hành.
Gông: Khí cụ bằng gỗ nặng dùng khóa cổ hoặc giữ tù nhân; ở trạm là thanh gỗ lim đóng ngang các cọc, vừa tầm cổ người quỳ.
* Cổ Y Đạo: Lối thuốc cổ dùng cây cỏ để chữa bệnh và hạ độc; "đội Cổ Y Đạo" trong lệnh của Đỗ Hành là toán quân lấy lối ấy làm vũ khí đánh quân địch.
