Có những ngày kẻ chủ mang một thứ khác về xưởng, và Vũ học được cách sợ những ngày ấy.
Anh nhận ra chúng trước cả khi hiểu chuyện gì sắp xảy đến, chỉ qua cái cách kẻ chủ thay đổi. Bình thường nó uể oải, cẩu thả, khinh khỉnh với lũ rối của mình. Nhưng vào những ngày ấy, nó khác. Nó cẩn thận. Nó chuẩn bị. Nó lau dọn một khoảng giữa xưởng, dựng lên một cái vật mà Vũ, trong nhiều tháng ở đây, chưa từng thấy nó động tới: một cái lò.
Không phải lò như lò rèn, lò nấu. Cái đầu kỹ sư của Vũ, quen phân loại mọi thứ, không xếp nổi vật này vào đâu. Nó thấp, tròn, làm bằng một thứ kim loại tối không phản chiếu ánh sáng, và khắp thân nó chằng chịt những đường trận nhỏ li ti, tinh vi gấp bội mọi đường trận anh từng thấy kẻ chủ khắc lên các cái khung rối. Chỉ nhìn nó thôi, cái phần hồn trong Vũ đã thấy một sự ghê rợn bản năng, cái ghê rợn của một sinh vật đứng trước công cụ được chế ra để làm hại chính loài của nó.
Lần này, cái khung của anh bị giật dây dựng dậy và đặt đứng hầu ngay bên cạnh cái lò. Kẻ chủ cần một con rối để bưng đồ, để đưa dụng cụ, và nó chọn anh. Vũ hiểu ngay mình sắp phải chứng kiến một điều mà anh không muốn chứng kiến, và anh không có cách nào để không nhìn. Rối không nhắm mắt. Rối không quay đi. Anh bị buộc phải đứng đó, mắt mở trừng trừng, và xem.
Kẻ chủ mang ra một cái hồn.
Không phải một mảnh vỡ như những thứ ngoài bãi bồi. Vũ nhận ra sự khác biệt ngay, bằng cái phần đồng loại trong mình. Cái hồn này còn nguyên. Còn là một người. Nó co rúm trong sự kìm kẹp của kẻ chủ, và nó phát ra một thứ mà không mảnh vỡ nào phát ra được: nó khiếp sợ một cách có ý thức. Nó hiểu. Nó biết chỗ này là đâu, biết cái lò kia là gì, biết điều sắp xảy đến với mình. Và cái sự hiểu ấy làm nỗi khiếp sợ của nó sâu hơn, người hơn, khủng khiếp hơn vạn lần tiếng rên vô thức của đám tàn hồn.
Vũ đứng chết trong cái vỏ của mình, và anh làm cái điều mà mọi bản năng gào lên bảo anh đừng làm: anh giữ mình tuyệt đối vô hồn. Không một rung động được phép rò ra. Vì nếu cái hồn kia phát hiện có một kẻ tỉnh táo đang đứng cạnh nó lúc này, nó sẽ cầu cứu, sẽ hướng về anh, và cái sự hướng về ấy sẽ tố cáo anh với kẻ chủ. Anh không cứu được nó. Anh biết mình không cứu được. Và cái biết ấy là thứ tàn nhẫn nhất mà thế giới này bắt anh phải mang: anh phải đứng yên nhìn một con người bị hủy diệt, và anh phải diễn cho tròn vai một khúc gỗ vô tri, để chính anh không bị hủy diệt theo.
Kẻ chủ đặt cái hồn vào lò.
Rồi nó kích hoạt những đường trận.
Vũ sẽ không bao giờ tìm được đủ chữ để tả lại cái mình chứng kiến, dù anh có sống thêm ngàn năm. Cái lò không đốt cái hồn. Đốt thì còn nhân từ. Nó xay. Nó tháo. Nó lấy cái sinh linh hoàn chỉnh kia và nó rút ra, từng lớp một, tất cả những gì làm nên một con người, và nó biến mỗi lớp ấy thành một thứ nhiên liệu, một thứ vật liệu, một thứ dùng được. Vũ, bằng cái nhìn không bao giờ tắt của mình, thấy hết. Anh thấy những ký ức của cái hồn ấy bị tuốt ra và đốt thành năng lượng. Anh thấy tình yêu của nó, nỗi sợ của nó, những gương mặt mà nó từng trân quý, tất cả bị nghiền thành một thứ bột sáng chảy vào các đường trận. Anh thấy cái tôi của một con người, cái thứ mà chính anh đang liều mạng để giữ cho mình, bị tháo tung ra như người ta tháo một cỗ máy để bán đồng nát.
Và cái hồn ấy cảm nhận được hết. Đó là chỗ khủng khiếp nhất. Cái lò không giết nó trước rồi mới xay. Nó xay trong khi cái hồn vẫn còn đó, vẫn còn đủ ý thức để biết mình đang bị tháo rời, để cảm thấy từng phần của mình bị lấy đi, cho tới tận cái phần cuối cùng. Vũ nghe thấy nó, không phải bằng tai, mà bằng cái phần sâu nhất trong mình. Một tiếng thét không có âm thanh, kéo dài, kéo mãi, cho tới khi cái phát ra tiếng thét ấy cũng bị xay nốt, và rồi im bặt.
Không phải im lặng của sự yên nghỉ. Im lặng của một chỗ trống. Của một cái gì đó vừa có ở đó, và giờ vĩnh viễn không còn.
Khi mọi thứ kết thúc, cái lò tỏa ra một thứ ánh sáng no nê, và kẻ chủ có vẻ hài lòng. Với nó, đây là một mẻ tốt. Một cái hồn nguyên vẹn cho ra nhiều nhiên liệu hơn hẳn đám vụn ngoài bãi. Nó lẩm bẩm một mình, cái giọng gằn đục mà giờ Vũ đã hiểu được kha khá, và những gì anh hiểu được càng làm anh lạnh: nó đang tính toán. Nó đang nhẩm xem mẻ này đủ dùng cho việc gì, đủ nuôi bao nhiêu đường trận, đủ chạy cái xưởng này bao lâu. Với nó, cái sinh linh vừa bị xay không phải một con người. Nó là một đơn vị nhiên liệu, được quy đổi ra công dụng, không hơn không kém.
Cái khung của Vũ bị giật dây dọn dẹp, và anh phải làm, phải bưng, phải lau, phải phục dịch cho cái cỗ máy vừa nghiền nát một con người. Anh làm tất, ngoan ngoãn, vô hồn, đúng vai. Nhưng bên trong cái vỏ ấy, ở cái điểm tối nơi con người thật của anh đang nấp, một điều gì đó đã thay đổi vĩnh viễn, và anh biết nó sẽ không bao giờ trở lại như cũ.
Không phải anh vỡ ra vì thương xót, dù anh có thương xót. Không phải anh gục xuống vì kinh hoàng, dù anh có kinh hoàng. Cái xảy ra trong anh nguội hơn thế, và bền hơn thế. Nó là một sự hiểu. Một sự hiểu trọn vẹn, không thể đảo ngược, về cái nơi mà anh đã rơi vào.
Anh hiểu rằng cả cái thế giới này được xây trên một mệnh đề duy nhất: rằng linh hồn là vật liệu. Rằng một con người, với tất cả những gì nó từng yêu, từng sợ, từng mơ, rốt cuộc chỉ là một mớ nhiên liệu chờ được đốt cho đúng cách. Bãi bồi ngoài kia, cái xưởng rối này, cái lò vừa rồi, tất cả chỉ là những mắt xích khác nhau của cùng một cỗ máy khổng lồ, một cỗ máy chạy bằng cách nghiền nát các linh hồn và không bao giờ tự hỏi liệu điều đó có đúng không, vì với nó câu hỏi ấy vô nghĩa như hỏi một cái búa xem nó có thấy áy náy khi đóng đinh.
Và ở giữa sự hiểu lạnh lẽo ấy, một cái gì khác nhóm lên. Nó không ồn ào. Nó không phải cơn giận bùng cháy mà anh sẽ nguôi đi sau vài ngày. Nó là một ngọn lửa nhỏ, xanh, cháy thẳng, cái loại lửa mà anh biết sẽ không bao giờ tắt, vì nó không cháy bằng cảm xúc nhất thời, mà cháy bằng một điều anh vừa quyết, tận đáy, và sẽ không rút lại:
Nếu một ngày ta có được cái quyền lực này, cái quyền cầm lấy một linh hồn và định đoạt số phận nó, thì ta thề ta sẽ không bao giờ, không một lần nào, dùng nó như thế này.
Anh chưa biết mình sẽ dùng nó ra sao. Anh chưa biết có ngày ấy hay không. Anh chỉ là một con rối cùi bị giam trong xác kẻ chết, chẳng có quyền lực gì hơn cái quyền được câm lặng. Nhưng cái đầu kỹ sư của anh, ngay cả trong khoảnh khắc này, vẫn không ngừng làm cái việc nó luôn làm. Nó nhìn cái lò, nhìn cái cách một con người bị quy đổi thành nhiên liệu, và nó không chỉ thấy sự tàn nhẫn. Nó thấy cả sự ngu dốt.
Vì cái lò kia đốt một con người để lấy một mẻ năng lượng, rồi hết. Một lần. Xong. Cái sinh linh ấy, nếu được sống, được nghĩ, được làm, đáng lẽ có thể sinh ra nhiều hơn thế gấp bội, đều đặn, mãi mãi. Chúng đang giết con gà để lấy một quả trứng cuối cùng, trong khi lẽ ra chỉ cần nuôi nó thì nó đẻ hoài. Cái thế giới này không chỉ tàn nhẫn. Nó tàn nhẫn một cách lãng phí, ngu ngốc, mù quáng. Và ở đâu có sự ngu ngốc lớn tới thế, ở đó có một khoảng trống khổng lồ chờ một kẻ đủ tỉnh táo bước vào.
Vũ không biết, lúc ấy, rằng anh vừa nhìn thấy, trong hình hài đảo ngược và ghê rợn nhất của nó, cái nguyên lý sẽ làm nên tất cả những gì anh xây về sau. Anh chỉ biết một điều, và anh giữ nó chặt trong bóng tối như giữ một hòn than ấm giữa mùa đông:
Có một cách khác. Phải có một cách khác. Và nếu không ai trên cái thế giới điên rồ này chịu đi tìm nó, thì anh sẽ tìm.
Cái khung của anh lau xong chỗ cuối cùng, rồi bị giật về góc quen thuộc, đặt xuống, bỏ mặc. Một con rối cùi trong bóng tối, vừa hoàn thành phận sự.
Nhưng trong nó, một lời thề vừa được khắc. Và ở một cái khung khác không xa, người bạn của anh, kẻ cũng vừa phải chứng kiến, khẽ động đậy, gửi sang anh một tín hiệu duy nhất, chậm rãi, nặng trĩu, như một bàn tay đặt lên vai:
Ta biết. Ta cũng đã thấy nó, lần đầu, y như ngươi bây giờ. Giữ lấy cái ngươi đang cảm thấy. Đừng để nó nguội. Đó là thứ quý nhất ngươi có.
Vũ giữ. Trong bóng tối tù đọng của sào huyệt, giữa mùi của cái lò còn chưa nguội, anh ôm lấy ngọn lửa nhỏ ấy và anh không để nó tắt.
Anh sẽ không bao giờ để nó tắt.