Tôi đã lệch pha. Những hiện tượng ấy không phải là sự u mê đáng cười, cũng chẳng phải chuyện đúng sai để đứng ngoài phán xét. Chúng là những tiếng gầm rú, là cơn co giật bản năng của một giống loài đang bị ép vào đường cùng trước khi cỗ máy sinh học sập nguồn hoàn toàn.
Giữa cái thời đại mà 200 năm văn minh "vàng đen" đang đè bẹp con người bằng rác công nghiệp, hóa chất và những mâm cơm dối trá ở nhà hàng sang chảnh, xã hội bắt đầu phân rã thành những luồng phản kháng dữ dội. Họ vùng lên bằng đủ mọi cách thức, dù cực đoan, dị biệt hay thô mộc đến mức nào đi chăng nữa.
= 1. Sài Gòn Xanh và hành động vớt rác bằng da thịt trần trụi
Khi hệ thống xử lý rác thải của đô thị ngập ngụa trong sự vô cảm, những nhóm bạn trẻ như Sài Gòn Xanh không đứng nhìn.
Họ lội thẳng xuống dòng nước đặc quánh bùn đen và rác thải nhựa của những con kênh chết. Không đao to búa lớn, không chờ ngân sách, họ dùng chính đôi tay trần, mồ hôi và sức trẻ để móc từng chiếc túi ni-lông, từng khối xốp ra khỏi lòng sông.
Đó là một phản ứng vật lý cực đoan của cơ thể sống khi thấy môi trường xung quanh đang bị bóp nghẹt. Họ không giảng đạo đức, họ trực tiếp xắn tay áo dọn dẹp lại cái bãi rác mà nền văn minh đã phóng uế ra.
= 2. Hội chứng "Thế Thay Thận" và cực đoan phản kháng
Ở một thái cực khác, những hiện tượng như "Thế Thay Thận" hay các trào lưu cực đoan bài bác y học hiện đại, chống lại hệ thống y dược công nghiệp mọc lên như nấm sau mưa.
Dù đứng dưới lăng kính nào đi nữa, đây không đơn thuần là sự u mê hay trò hề mạng xã hội. Đó là sự từ chối triệt để đối với một hệ thống đã đầu độc con người bằng thuốc men, hóa chất và những phác đồ lạnh ngắt.
Khi người ta không còn tin vào bệnh viện, vào những tờ giấy kiểm định "đủ sạch" giả tạo hay những viên thuốc dập tắt triệu chứng nhưng tàn phá nội tạng, họ bám lấy bất kỳ cọng rơm nào, dù là phản khoa học nhất, để tìm kiếm sự cứu rỗi cho cỗ máy sinh học của mình. Đó là tiếng kêu cứu bất lực nhưng sòng phẳng của bản năng sinh tồn.
= 3. Những người tiên phong toàn cầu: Bẻ lái hệ thống từ gốc rễ
Và giữa bão táp ấy, những người tiên phong không chỉ đơn thuần quay về gieo trồng ở một góc vườn nhỏ. Trên khắp thế giới, có những cá nhân cộm cán, những cái tên mang tầm vóc toàn cầu đã đứng mũi chịu sào, dựng lên những thành lũy sừng sững để chống lại cả một cỗ máy công nghiệp thực phẩm đang nhồi sọ nhân loại.
Michael Pollan và tuyên ngôn về thực phẩm thật: Không chỉ là một nhà báo, ông là người gióng lên hồi chuông cảnh tỉnh đanh thép nhất qua những cuốn sách mổ xẻ tận gốc ngành công nghiệp thực phẩm. Câu nói kinh điển của ông – “Đừng ăn bất cứ thứ gì mà cụ cố của bạn không nhận ra là đồ ăn” – chính là nhát dao cắt đứt mọi ma trận nhãn mác, trả con người về với tư duy ăn uống nguyên thủy, sòng phẳng.
Alice Waters và phong trào Farm-to-Table: Người đàn bà đứng sau nhà hàng Chez Panisse đã khước từ toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm công nghiệp từ hàng chục năm trước. Bà lôi kéo cả thế giới quay về với nông trại địa phương, phục hưng vị giác bằng nguyên liệu theo mùa, chứng minh rằng sự sang trọng thực sự nằm ở nguồn cội mộc mạc chứ không phải trên những đờ-mi-gờ giả tạo.
* Những người tiên phong thầm lặng khác: Từ các bậc thầy canh tác thuận tự nhiên (như trường phái Fukuoka ở Nhật Bản) cho đến những nhà hoạt động bền bỉ mở lớp hướng dẫn cách tự chủ nguồn lương thực, họ không chống lại thế giới bằng sự cuồng nộ vô định. Họ dùng kỷ luật của dạ dày và huyết quản, biến từng gian bếp thành pháo đài kiên cố, nơi không một giọt hóa chất hay sự dối trá thương mại nào có thể lọt qua lớp cửa miệng.
> Thế giới đang phản ứng. Từ những dòng kênh ngập rác đến những trào lưu cực đoan dở khóc dở cười, hay những mâm cơm quê đẫm vị muối nguyên thủy – tất cả đều là những nhát chém tuyệt vọng hoặc tỉnh táo nhằm chống lại cái đà tự hủy của 200 năm văn minh công nghiệp. Con người đang tự cứu lấy mình bằng bất cứ thứ vũ khí nào còn sót lại trong huyết quản.