Cấu trúc định danh của người Việt Nam không chỉ là một chuỗi ký tự dùng để phân biệt cá nhân trong xã hội, mà còn là một thiết chế văn hóa mang đậm dấu ấn gia tộc, dòng dõi và lịch sử văn hóa tộc người. Theo truyền thống và pháp lý hiện hành, một tên gọi đầy đủ của người Việt cơ bản được cấu thành từ ba bộ phận chính: Họ, Tên đệm (tên lót) và Tên (tên gọi).
1. Họ (Tông tộc / Danh tính dòng họ)
Định nghĩa: Họ là thành tố đầu tiên trong cấu trúc tên gọi của người Việt, dùng để chỉ định dòng tộc, gia tộc hoặc chi phái mà cá nhân đó thuộc về.
Bản chất văn hóa: Họ thể hiện tính kế thừa huyết thống theo dòng cha (phụ hệ) theo truyền thống truyền thống Á Đông lâu đời. Việc mang một họ cụ thể gắn kết cá nhân với tổ tiên, nguồn cội, đồng thời xác định mối quan hệ ràng buộc về mặt huyết thống và thế hệ trong cộng đồng tộc hoạ (nhà thờ họ, giỗ chạp). Các họ phổ biến tại Việt Nam có thể kể đến như Nguyễn, Trần, Lê, Hoàng/Huỳnh, Ngô, Phạm, Vũ/Võ,...
2. Tên đệm (Tên lót)
Định nghĩa: Tên đệm (hoặc tên lót) là thành tố nằm ở vị trí trung gian, đứng giữa phần Họ và phần Tên chính.
Bản chất văn hóa:
Tên đệm đóng vai trò là yếu tố kết nối, làm mềm mại cấu trúc tên gọi, tránh việc họ và tên chính trực tiếp ghép lại gây cảm giác cụt lủn hoặc trùng lặp quá lớn.
Về mặt ngữ nghĩa, tên đệm thường mang theo kỳ vọng của cha mẹ về giới tính (ví dụ: Văn cho nam, Thị cho nữ), thứ bậc trong gia đình (ví dụ: Cả, Hai, Ba, Út), hoặc gửi gắm những gửi gắm, ước nguyện về phẩm chất, đạo đức, bình an (ví dụ: Công, Đức, Minh, Ngọc, Thanh).
3. Tên (Tên chính)
Định nghĩa: Tên chính (thường gọi đơn giản là "tên") là thành tố cuối cùng trong cấu trúc đầy đủ, là từ ngữ cốt lõi dùng để gọi và phân biệt trực tiếp cá nhân này với cá nhân khác trong cùng một cộng đồng.
Bản chất văn hóa:
Nếu như "Họ" đại diện cho tập thể, dòng tộc và quá khứ, thì "Tên" đại diện cho cá tính, bản ngã độc lập và tương lai của chính cá nhân đó.
Tên chính thường mang ý nghĩa biểu đạt cao nhất về mặt tư tưởng, thẩm mỹ hoặc kỳ vọng của gia đình. Đó có thể là hình ảnh thiên nhiên tươi đẹp (Hà, Sơn, Vân, Mai), phẩm chất cao quý (Trung, Hiếu, Nhân, Trí), hoặc những khát vọng sống phóng khoáng, kiên cường.