Sau khi đã nói về mô tả đòn đánh, vũ khí, phép thuật, chỉ huy, nhân vật phụ, bối cảnh, sự trung lập, luật pháp và quy mô chiến trường, có thể nhìn lại một cách tổng quát hơn:

Rốt cuộc một tác giả thường viết sai giao tranh ở đâu?

Có những lỗi rất nhỏ, chỉ làm đoạn văn kém hay.

Nhưng cũng có những lỗi làm cả cuộc chiến mất logic.

Dưới đây là mười lăm lỗi phổ biến nhất.

Hai người đánh nhau không có nghĩa là người đọc đã biết họ đang chiến đấu vì cái gì.

Một người có thể muốn giết đối phương.

Người khác chỉ muốn cầm chân.

Người thứ ba muốn bảo vệ một người.

Người thứ tư muốn chiếm một vị trí.

Nếu tất cả chỉ có mục tiêu chung chung là “thắng”, trận chiến rất dễ biến thành một chuỗi đòn đánh kéo dài.

Giao tranh phải có mục tiêu.

Mục tiêu ấy quyết định hành động.

Người muốn chạy sẽ đánh khác người muốn g-iết.

Người muốn câu giờ sẽ đánh khác người muốn chiếm địa điểm.

Khi mục tiêu thay đổi, cách chiến đấu cũng phải thay đổi.

Đây là lỗi biến văn học thành bản hướng dẫn võ thuật.

Tác giả ghi lại từng chuyển động:

Chân trái bước lên.

Hông xoay.

Vai hạ xuống.

Cánh tay co lại.

Khuỷu tay mở.

Nắm đấm lao tới.

Nếu tất cả những chuyển động ấy đều không làm thay đổi tình hình thì chúng chỉ là chuyển động thừa.

Mô tả nhiều không đồng nghĩa với mô tả tốt.

Hãy mô tả những gì người đọc cần biết:

đòn đánh đến từ đâu, nó tác động thế nào, đối phương phản ứng ra sao và thế trận thay đổi như thế nào.

Lỗi đối lập với lỗi trên.

Tác giả sợ mô tả dài nên viết:

Hai người lao vào đánh nhau.

Một trận chiến dữ dội diễn ra.

Cuối cùng A đánh bại B.

Người đọc không biết:

Ai đánh ai?

Đánh bằng gì?

Đòn nào trúng?

Ai đang chiếm ưu thế?

Tại sao người này thắng?

Đây không phải là viết nhanh.

Đây là bỏ qua giao tranh.

Một cảnh đánh nhau phải cho người đọc đủ thông tin để hình dung được diễn biến.

Đây là một trong những lỗi nguy hiểm nhất.

A đánh.

B né.

A đánh tiếp.

B ngã.

Nhưng tại sao B ngã?

Nếu không có nguyên nhân, các động tác chỉ là những viên gạch đặt cạnh nhau.

Giao tranh phải có chuỗi:

hành động → phản ứng → hậu quả → hành động tiếp theo.

A đánh khiến B phải lùi.

B lùi khiến hắn mất vị trí.

Mất vị trí khiến hắn không thể bảo vệ đồng đội.

Đồng đội của hắn phải tiến lên.

Một hành động có thể tạo ra nhiều hậu quả.

Khi đó trận chiến bắt đầu tự vận động.

Nhân vật chính bị đánh bay vào tường.

Đứng dậy.

Bị chém.

Đứng dậy.

Bị nổ.

Đứng dậy.

Bị đâm.

Đứng dậy.

Sau đó chiến thắng như chưa từng có chuyện gì xảy ra.

Đây là lúc người đọc không còn cảm thấy nguy hiểm.

Nếu thương tích không tạo ra bất kỳ ảnh hưởng nào, thì thương tích chỉ là hiệu ứng âm thanh.

Đã bị thương thì phải trả giá.

Có thể là giảm tốc độ.

Giảm sức mạnh.

Mất khả năng sử dụng một tay.

Đau đớn.

Mất máu.

Hoặc ít nhất là ảnh hưởng đến quyết định tiếp theo.

Con người không phải máy.

Một nhân vật có thể rất mạnh, nhưng nếu không có lý do đặc biệt thì không thể chiến đấu ở cường độ cao mãi mãi.

Càng đánh lâu:

cơ thể càng mệt,

phản ứng càng chậm,

động tác càng kém chính xác,

khả năng phán đoán càng giảm.

Vũ khí cũng có giới hạn.

Đạn có thể hết.

Năng lượng có thể cạn.

Phép thuật có thể tiêu hao.

Cơ thể có thể không chịu nổi.

Nếu nhân vật có khả năng vượt qua những giới hạn đó thì phải có cơ sở trong thế giới truyện.

Một người chưa từng chiến đấu nhưng vừa gặp nguy hiểm đã lập tức:

né hoàn hảo,

phản đòn chính xác,

khóa khớp,

tước vũ khí,

hạ gục đối thủ.

Trong khi đó, nhân vật được xây dựng là một cao thủ lại đánh như người mới học.

Đây là lỗi năng lực biến đổi theo nhu cầu của tác giả.

Nhân vật phải chiến đấu bằng những gì họ thực sự có.

Người mới có thể hoảng loạn.

Người thiếu kinh nghiệm có thể đánh hụt.

Người từng trải có thể phản ứng nhanh hơn.

Nhưng tất cả phải phù hợp với quá trình xây dựng nhân vật.

Tác giả biết toàn bộ chiến trường.

Nhưng nhân vật thì không.

Đây là hai thứ khác nhau.

Một người lính không thể tự nhiên biết chỉ huy đối phương vừa thay đổi kế hoạch ở cách đó hàng cây số.

Một người đang quay lưng không thể biết chính xác kẻ địch đứng ở vị trí nào nếu không có thông tin.

Một người bị che tầm nhìn không thể biết đồng đội vừa bị đánh ở phía sau.

Kiến thức của tác giả không phải kiến thức của nhân vật.

Đặc biệt trong chiến tranh, thông tin là một loại tài nguyên.

Ai biết nhiều hơn có thể có lợi thế.

Ai hiểu sai tình hình có thể đưa ra quyết định sai.

Một trận đánh không phải lúc nào cũng phải:

đánh – đánh – đánh – đánh – đánh.

Nếu toàn bộ cảnh đều ở mức cao nhất, thì cuối cùng không còn cái gì gọi là cao trào.

Một trận chiến có thể:

im lặng,

thăm dò,

bùng nổ,

ngắt quãng,

quan sát,

đánh giá,

ra quyết định,

rồi lại bùng nổ.

Có lúc một giây phải được viết rất chậm.

Có lúc mười phút chỉ cần vài câu.

Nhịp độ của văn phải phục vụ nhịp độ của chiến trường.

Đây là lỗi đặc biệt dễ gặp khi viết chiến tranh.

Lý Ba đang chém.

Mã Nhị đang né.

Lão Ngũ đang dùng độc.

Quân địch đang tiến lên.

Phía xa một tòa thành đang nổ tung.

Trên trời một con rồng xuất hiện.

Chỉ huy vừa ra lệnh.

Tất cả đều được nhét vào cùng một đoạn.

Trong đầu tác giả, chúng diễn ra đồng thời.

Nhưng người đọc không thể tiếp nhận vô hạn thông tin cùng một lúc.

Chiến trường có thể đồng thời, nhưng văn chương phải tổ chức sự đồng thời ấy thành những đơn vị mà người đọc theo được.

Đó là lý do phải biết chuyển giữa cận cảnh, trung cảnh và toàn cảnh.

Địa hình không nên chỉ là hình nền.

Nếu đánh nhau trong:

rừng,

phòng kín,

hành lang,

thành phố,

trên tàu,

trên cầu,

trên núi,

dưới nước,

thì cách chiến đấu phải khác nhau.

Một thanh kiếm dài có thể trở thành bất lợi trong hành lang.

Một khẩu súng có thể bị ảnh hưởng bởi vật cản.

Một phép thuật diện rộng có thể gây thương vong cho đồng đội.

Một nền đất trơn có thể khiến nhân vật mất thăng bằng.

Môi trường phải tham gia vào cuộc chiến.

Nếu chuyển trận chiến từ căn phòng sang cánh đồng mà mọi thứ vẫn diễn ra y hệt, bối cảnh chưa thực sự tồn tại.

Một cuộc chiến mà từ đầu đến cuối chỉ có một chiều sẽ rất dễ đoán.

Nhưng chuyển thế không nhất thiết phải là:

Nhân vật chính sắp chết → thức tỉnh sức mạnh → thắng.

Có thể là:

một vị trí bị mất,

một người bị thương,

viện quân xuất hiện,

chỉ huy thay đổi kế hoạch,

một vũ khí mới xuất hiện,

một bí mật bị phát hiện,

một tuyến phòng thủ bị phá,

hoặc một bên nhận ra mục tiêu thực sự của đối phương.

Cuộc chiến phải có khả năng thay đổi.

Nếu mọi thứ đã được quyết định từ đầu thì phần giao tranh còn lại chỉ là thủ tục.

Đây là một lỗi rất đáng chú ý.

Hai nhân vật khác nhau nhưng đánh nhau giống hệt nhau.

Cùng cách tiếp cận.

Cùng cách né.

Cùng cách lựa chọn.

Cùng mức độ liều lĩnh.

Cùng phản ứng khi bị thương.

Trong khi tính cách phải ảnh hưởng đến cách họ chiến đấu.

Người cẩn thận sẽ khác người liều mạng.

Người coi trọng đồng đội sẽ khác kẻ chỉ quan tâm đến mạng mình.

Người sợ chết sẽ khác người muốn trả thù.

Người có kinh nghiệm sẽ khác người lần đầu g-iết người.

Một người có thể nhìn thấy cơ hội và lập tức tấn công.

Người khác có thể do dự vì sợ mắc bẫy.

Vì vậy:

Cách chiến đấu cũng là một phương thức xây dựng nhân vật.

Đừng để nhân vật bỏ tính cách xuống đất trước khi bước vào trận đánh.

Một trong những lỗi làm thế giới truyện trở nên giả tạo là:

Đánh nhau xong.

Địch chết.

Nhân vật chính đứng dậy.

Chuyển sang cảnh tiếp theo.

Như thể vừa rồi không có chuyện gì xảy ra.

Nhưng một cuộc giao tranh luôn để lại thứ gì đó.

Người chết.

Người bị thương.

Vũ khí hỏng.

Nhà cửa bị phá.

Đường đi bị chặn.

Tinh thần quân đội thay đổi.

Tin tức lan truyền.

Gia đình nạn nhân phản ứng.

Chính quyền can thiệp.

Kẻ thù mới xuất hiện.

Quan hệ giữa các nhân vật thay đổi.

Với chiến tranh lớn, hậu quả còn có thể là:

thiếu quân,

thiếu lương thực,

mất lãnh thổ,

khủng hoảng chính trị,

thay đổi chiến lược.

Trận đánh kết thúc không có nghĩa là hậu quả kết thúc.

Đây là lỗi tổng hợp và cũng là lỗi nổi tiếng nhất.

Nhân vật chính quá giỏi.

Còn tất cả nhân vật xung quanh chỉ tồn tại để:

đứng nhìn,

la hét,

bị đánh,

chạy vào chỗ chết,

hoặc chết để nhân vật chính nổi giận.

Một cao thủ đứng cạnh nhân vật chính nhưng không làm được gì.

Một người lính có kinh nghiệm tự nhiên lao thẳng vào chỗ chết.

Một chỉ huy không nhìn thấy điều hiển nhiên.

Một nhân vật có năng lực nhưng quên mất mình có năng lực ấy.

Đây thường không phải vì tác giả ghét nhân vật phụ.

Nguyên nhân thường là tác giả chưa kiểm soát được cuộc chiến.

Tác giả nóng vội muốn qua chương.

Muốn nhân vật chính tiến tới cảnh tiếp theo.

Muốn boss xuất hiện.

Muốn một nhân vật chết.

Và vì vậy, những người còn lại bị biến thành công cụ.

Muốn sửa lỗi này, phải quay lại toàn bộ nguyên tắc đã nói:

Nhân vật phụ phải có vị trí.

Phải có mục tiêu.

Phải có thông tin.

Phải có năng lực.

Phải có giới hạn.

Phải có lựa chọn.

Phải phản ứng với những gì đang xảy ra.

Nếu một nhân vật phụ chết, người đọc phải hiểu:

Tại sao người đó ở đó?

Tại sao người đó gặp nguy hiểm?

Tại sao người đó không thể thoát?

Người đó đã làm gì để tự cứu mình?

Đối phương đã làm gì?

Tình hình chiến trường đã dẫn đến cái chết ấy như thế nào?

Nếu câu trả lời chỉ là:

“Vì tác giả cần nhân vật đó chết.”

thì nhân vật phụ đã mất não.

Mười lăm lỗi trên thực ra có thể quy về một vấn đề lớn:

Tác giả không coi giao tranh là một hệ thống đang vận động.

Họ coi nó là một chuỗi hiệu ứng để đưa nhân vật từ cảnh A sang cảnh B.

Vì vậy mới xuất hiện:

đòn đánh không có nhân quả,

thương tích không có hậu quả,

nhân vật không có giới hạn,

đối thủ không có năng lực,

nhân vật phụ không có trí óc,

chiến trường không có không gian,

thông tin không có giới hạn,

và cuộc chiến không có mục tiêu.

Một giao tranh tốt phải khiến người đọc có cảm giác:

Mọi người ở đây đều đang cố đạt được điều gì đó.

Mọi người đều đang dựa trên những gì mình biết để hành động.

Mọi hành động đều làm thay đổi tình hình.

Và không ai được phép thắng chỉ vì tác giả muốn họ thắng.

Khi làm được điều đó, cảnh giao tranh không còn là:

“A đánh B.”

Nó trở thành một hệ thống sống:

con người → mục tiêu → vị trí → thông tin → quyết định → hành động → phản ứng → hậu quả → thế trận mới.

Đó mới là giao tranh.