Chương 47: Giới Hạn Của Trí Nhớ Một Người Lính
Vào một buổi chiều rảnh rỗi hiếm hoi Harmund đang bận với việc dạy Tuck một kỹ thuật hàn mới, Nyra đang cắm cúi với sổ sách tình báo, và phần lớn nhóm còn lại đang nghỉ ngơi sau ca cải tạo hành lang Blavko quyết định lang thang một mình vào sâu hơn trong khu vực kho vũ khí cổ, nơi những khẩu pháo đồng vẫn còn nằm im lìm từ lần đầu tiên họ phát hiện ra chúng.
Anh dừng lại trước một khẩu pháo cỡ nhỏ, bánh xe gỗ đã mục nhưng thân pháo bằng đồng vẫn giữ được lớp ánh xanh rêu kỳ lạ dưới ánh đuốc. Anh ngồi xổm xuống, chạm vào nòng pháo, cảm nhận độ dày của kim loại, và một ý nghĩ nảy ra trong đầu anh một ý nghĩ đã âm ỉ từ lâu nhưng chưa từng có dịp thử nghiệm thực sự.
"Nếu mình có thể cải tiến được cái này," anh lẩm bẩm với chính mình, "giống như đã làm với súng trường..."
Anh dành cả buổi chiều ngồi bên khẩu pháo, cố moi ra từ ký ức của mình những gì anh còn nhớ được về pháo binh không phải vì anh từng là một pháo thủ chuyên nghiệp, chỉ là một binh nhì bộ binh, nhưng chiến trường có cách dạy người ta nhớ những thứ không thuộc chuyên môn của mình, chỉ đơn giản vì sự sống còn phụ thuộc vào việc hiểu rõ mọi thứ diễn ra quanh mình.
Anh nhớ tới hình ảnh những khẩu pháo dã chiến anh từng thấy, nòng dài, thon, được kéo bởi xe tải hoặc ngựa, bắn ra những quả đạn hình trụ thon dài với đuôi có gờ xoắn để ổn định đường bay khi xuyên qua nòng có rãnh xoắn bên trong nguyên lý tương tự như khẩu súng trường của chính anh, chỉ ở quy mô lớn hơn nhiều.
Nhưng khẩu pháo trước mặt anh đây, sản phẩm của một nền văn minh đã chết bốn trăm năm trước, hoàn toàn khác biệt. Nòng của nó trơn tuột, không có rãnh xoắn nào cả, và những viên đạn pháo còn sót lại trong kho, anh nhặt một viên lên, cảm nhận trọng lượng của nó đơn giản là những khối cầu bằng sắt đặc, tròn trịa, không có hình dáng khí động học nào cả.
"Được rồi," anh nói to, như thể đang thuyết trình cho chính mình nghe, cầm một mẩu than và bắt đầu vẽ nguệch ngoạc lên một tấm đá phẳng gần đó. "Nếu mình khoan rãnh xoắn vào nòng, giống như đã làm với súng trường, và đổi đạn tròn sang đạn hình trụ có gờ dẫn hướng..."
Anh vẽ ra một bản phác thảo thô sơ nòng pháo với các đường xoắn tưởng tượng chạy dọc bên trong, một viên đạn pháo hình dạng khác hẳn, thon dài, có đai đồng ở đuôi để ăn khớp với rãnh xoắn khi bắn ra. Trên lý thuyết, nó nghe có vẻ đơn giản chỉ là phóng to nguyên lý của một khẩu súng trường lên quy mô lớn hơn.
Nhưng khi anh cố ngồi tính toán chi tiết hơn, cầm một cây gậy nhỏ chọc vào nòng pháo, gõ gõ lên thành đồng để cảm nhận độ dày, mọi thứ bắt đầu rối tung lên trong đầu anh.
"Khoan rãnh xoắn cho một nòng pháo cỡ này," anh lẩm bẩm, "cần một cỗ máy hoàn toàn khác so với cái máy khoan nhỏ của Harmund. Đường kính lớn hơn nhiều, độ dài nòng cũng lớn hơn, lực cần thiết để khoan xuyên chính xác chắc chắn vượt xa những gì cỗ máy hiện tại có thể tạo ra."
Anh cố nhớ lại cơ chế nạp đạn của pháo binh hiện đại cách viên đạn được đẩy đi bằng một lượng thuốc phóng riêng biệt, cách kíp nổ hoạt động, cách điều chỉnh góc bắn và tầm xa dựa trên bảng tính đạn đạo nhưng càng cố nhớ, anh càng nhận ra một sự thật khó chịu, anh chưa bao giờ thực sự học những điều này một cách bài bản. Anh chỉ là một người lính bộ binh, đã nhìn thấy pháo binh hoạt động từ xa, đã nghe những câu chuyện, đã có một sự hiểu biết mơ hồ về nguyên lý chung nhưng không có đủ kiến thức kỹ thuật chi tiết để thực sự tái tạo nó từ số không.
"Chết tiệt," anh nói, ném cây gậy xuống đất trong một khoảnh khắc bực bội hiếm hoi. "Mình biết nó hoạt động như thế nào ở mức tổng quát, nhưng mình không biết đủ chi tiết để thực sự làm ra nó."
Anh ngồi tựa lưng vào thân khẩu pháo cũ, nhìn lên trần hang đá tối tăm, để cho sự thất vọng lắng xuống trước khi anh có thể suy nghĩ rõ ràng hơn. Đây là lần đầu tiên kể từ khi bắt đầu hành trình chế tạo vũ khí, anh vấp phải một giới hạn thực sự không thể vượt qua chỉ bằng ý chí và sự kiên nhẫn giới hạn của chính trí nhớ và kiến thức của mình.
"Với khẩu súng trường," anh nói, vẫn tiếp tục độc thoại một mình trong sự tĩnh lặng của hang đá, "mình biết đủ chi tiết vì mình đã từng tự tay tháo lắp nó hàng trăm lần, đã bảo dưỡng nó, đã sửa nó khi hỏng hóc ngoài chiến trường. Nhưng pháo binh... mình chưa bao giờ chạm tay vào một khẩu pháo thực sự. Mình chỉ nhìn thấy nó từ xa, nghe tiếng nổ, thấy kết quả. Không đủ để tái tạo nó."
Anh nhìn lại bản phác thảo dở dang của mình trên tấm đá nòng pháo có rãnh xoắn, viên đạn thon dài và nhận ra, dù ý tưởng về mặt lý thuyết có vẻ hợp lý, khoảng cách giữa việc biết một nguyên lý tồn tại và việc thực sự biết cách chế tạo nó là một vực thẳm mà chỉ riêng anh, với vốn kiến thức hạn hẹp của một binh nhì bộ binh, không thể tự mình vượt qua.
Khi Harmund tìm thấy anh vài giờ sau đó, vẫn ngồi bên khẩu pháo cũ với vẻ mặt trầm ngâm, ông không khỏi bật cười trước cảnh tượng ấy.
"Cậu định biến khẩu pháo cổ này thành thứ gì vậy?" ông hỏi, nhìn vào bản phác thảo nguệch ngoạc trên tấm đá.
"Tôi đã cố," Blavko thừa nhận, giọng anh mang một sự khiêm tốn hiếm hoi. "Tôi nghĩ mình có thể áp dụng cùng nguyên lý như với súng trường rãnh xoắn, đạn có hình dạng khí động học tốt hơn. Nhưng tôi nhận ra mình không đủ hiểu biết chi tiết để thực sự làm được điều đó. Tôi biết nó nên trông như thế nào ở kết quả cuối cùng, nhưng tôi không biết đủ về quá trình để tới được đó."
Harmund ngồi xuống cạnh anh, xem xét khẩu pháo với con mắt của một người thợ thực thụ. "Đừng tự trách mình quá, cậu bé ạ. Cậu đã cho tôi biết cách một khẩu súng trường nên hoạt động, và tôi, với kỹ năng của một thợ rèn, đã tìm ra cách biến nó thành hiện thực. Nhưng pháo binh là một cấp độ phức tạp hoàn toàn khác không chỉ về kích thước, mà về toàn bộ khoa học đằng sau nó: đạn đạo học, áp suất khí, độ bền vật liệu ở quy mô lớn hơn nhiều."
"Vậy chúng ta bỏ ý tưởng này?" Blavko hỏi, dù trong lòng anh không thực sự muốn từ bỏ hoàn toàn.
"Không," Harmund nói, dứt khoát. "Chúng ta chỉ đặt nó sang một bên, giống như chúng ta đã làm với nhiều thứ khác vấn đề lương thực, vấn đề đất đai. Không phải mọi thứ đều phải giải quyết ngay lập tức. Có lẽ, một ngày nào đó, chúng ta sẽ tìm ra ai đó hiểu biết sâu hơn về pháo binh một cựu pháo thủ, một kỹ sư từng làm việc trong xưởng chế tạo pháo của Đế Quốc. Cho tới lúc đó, những khẩu pháo cũ này," ông vỗ nhẹ lên thân đồng, "vẫn có thể dùng được theo đúng thiết kế nguyên bản của chúng thô sơ hơn, kém chính xác hơn, nhưng vẫn là pháo binh thực sự, tốt hơn nhiều so với không có gì cả."
Blavko gật đầu, chấp nhận giới hạn ấy với một sự thực dụng anh đã học được qua nhiều tháng chuẩn bị chậm rãi. "Đúng vậy," anh nói. "Chậm rãi. Chúng ta thêm nó vào danh sách những gì cần tìm không chỉ vũ khí, không chỉ nhân lực, mà cả kiến thức chuyên môn chúng ta còn thiếu."
Anh đứng dậy, nhìn lại khẩu pháo cổ một lần cuối trước khi rời đi, cất bản phác thảo dang dở vào hộp ghi chép cùng những vấn đề khác vẫn còn chờ lời giải — không phải một thất bại, anh tự nhắc mình, chỉ là một mảnh ghép khác của bức tranh lớn, đang chờ đợi đúng người, đúng thời điểm, để được hoàn thiện.