Sự thay đổi đến trước cả khi có bất cứ dấu hiệu rõ ràng nào. Nhiệt độ trong tổ giảm dần theo từng nhịp. Độ ẩm dày lên, nặng nề hơn thường lệ, len vào từng đường hầm như một lớp áo mới. Các đoàn kiến thợ rút ngắn quãng đường ra ngoài kiếm lá, nhiều nhóm khác lặng lẽ chuyển sang gia cố những đoạn hầm vốn ít được chú ý tới, lấp bớt vài cửa phụ, đào sâu thêm những rãnh thoát nước cũ. Không có tín hiệu nào giải thích vì sao. Không cá thể nào cần một lời giải thích.
Aru đứng giữa dòng kiến đang di chuyển ngược xuôi, quan sát từng nhóm rẽ vào những lối hầm khác nhau mà không ai va vào ai, không ai dừng lại hỏi han.
Rồi mưa đến.
Với một sinh vật nhỏ bé như Aru, mỗi giọt nước rơi xuống không còn là một giọt nước nữa, mà giống như một khối nặng va đập liên hồi xuống mặt đất phía trên. Rung động truyền qua từng lớp đất, dội xuống tận những đường hầm sâu nhất. Đâu đó, những dòng nước nhỏ bắt đầu len qua các khe hở, tạo thành âm thanh ầm ào chưa từng có trong ký ức ngắn ngủi của Aru. Một giọt nước lớn rơi trúng ngay gần chỗ nó đứng, văng tung tóe lên đến tận phần bụng, lạnh buốt, khiến toàn thân nó co rúm lại trong một khoảnh khắc. Chân nó bám chặt hơn vào nền đất. Râu co lại sát đầu, rồi lại bung ra ngay khi một đợt rung khác truyền tới.
Khi nước bắt đầu tràn vào một nhánh hầm, phản ứng của tổ gần như tức thời. Một nhóm kiến lập tức đào những rãnh dẫn nước mới, đất văng ra hai bên theo từng nhát hàm. Một nhóm khác gia cố lại thành hầm bằng đất nén, dùng đầu ép chặt từng lớp cho đến khi bề mặt nhẵn lì. Một nhóm chuyển trứng sang buồng cao hơn, mỗi cá thể ngậm gọn một quả trứng giữa hàm, bước đi cẩn trọng hơn hẳn nhịp thường ngày. Một nhóm khác nữa nhanh chóng di dời từng mảng nấm khỏi khu vực có nguy cơ ngập, nâng chúng lên cao hơn mặt nước đang dâng từng chút một. Không một cá thể nào đứng yên.
Trong lúc gần như toàn bộ tổ dồn sức xuống các đường hầm bên dưới, Aru đứng gần cửa tổ, nơi mặt đất dốc lên và không khí loãng hơn hẳn phần tổ còn lại. Đôi mắt kép của nó, lớn hơn hẳn mắt của bất cứ kiến thợ nào đang cắm cúi phía dưới, bắt được thứ mà không râu hay lớp da nào ở tầng sâu có thể chạm tới: một dòng nước mỏng đang đổi hướng phía trên, chảy dồn về một cửa thông khí nhỏ còn bỏ ngỏ.
Aru quay đầu xuống. Bên dưới, những kiến thợ đang tất bật đào rãnh và chuyển đất, cúi sát mặt đất, hoàn toàn không hay biết về dòng nước đang len tới từ một hướng chúng không thể chạm bằng râu hay bằng chân.
Nó bước một bước về phía đường hầm dẫn xuống chỗ chúng, rồi khựng lại. Dòng nước phía trên vẫn đang chảy chậm, chưa đến mức tràn hẳn. Nó bước thêm một bước nữa, rồi một bước nữa, mỗi bước đều chậm hơn bước trước, như thân thể nó đang bị kéo về hai hướng cùng lúc bởi hai lực gần như ngang nhau. Dòng nước phía trên đổi hướng lần nữa, mạnh hơn, đổ thẳng vào miệng cửa thông khí.
Một nhánh hầm gần đó bắt đầu ngập. Vài kiến thợ đang gia cố nơi khác rời vị trí, chạy sang ứng cứu, để lại một đoạn thành hầm chưa kịp nén chặt. Aru đứng yên nhìn cảnh ấy diễn ra, chân vẫn giữ nguyên tư thế nửa bước dở dang, đầu hơi cúi xuống về phía đám kiến đang tất tả bên dưới.
Khi mưa dứt, tổ vẫn còn đó, vẫn sống, vẫn tiếp tục là chính nó. Một đoạn hầm nhỏ bị sập một phần, cần đắp lại trong vài ngày tới. Một góc buồng nấm ở rìa xa nhất hư hại nhẹ, phần còn lại của cánh đồng vẫn nguyên vẹn. Đến sáng hôm sau, dòng kiến thợ đã trở lại nhịp làm việc quen thuộc như chưa từng có gì xảy ra, chỉ còn vài vệt bùn khô bám lại ở những góc thấp nhất của đường hầm, nơi chưa kịp có ai dọn tới.
Không một cá thể nào trách móc Aru. Không cá thể nào biết nó đã đứng ở cửa tổ, đã nhìn thấy điều mà không ai khác nhìn thấy được. Nó đi qua chỗ đoạn hầm sập, nơi vài kiến thợ đang đắp lại từng lớp đất mới, dừng lại một lúc rồi bước tiếp, không con nào ngẩng lên nhìn nó.
Khi những vệt bùn cuối cùng đã khô lại trên nền đất, Aru trở lại chỗ đứng cũ gần cửa tổ, nơi cửa thông khí bị nước tràn qua giờ đã được lấp bằng một lớp đất mới, còn sẫm màu hơn phần đất cũ quanh nó.
Nó không nhìn xuống tổ nữa. Cũng không nhìn ra ngoài như những lần trước. Nó đứng thẳng người, chân bám chặt vào mô đất, và lần đầu tiên chủ động siết chặt toàn bộ phần cơ dưới cánh cùng một lúc. Không phải một cái rung nhẹ như đã từng có trong bóng tối vài hôm trước. Khung ngực nó căng cứng lại, hai lớp vỏ bọc cánh hơi tách ra khỏi lưng, run lên vì chính sức nặng của chúng, rồi từ từ khép lại khi Aru buông lỏng cơ.
Nó đứng lặng, thở dốc theo một nhịp mà không kiến thợ nào quanh đó từng cần đến, chân vẫn giữ nguyên vị trí trên mô đất cao, nơi có thể cảm nhận cùng lúc hơi ấm của đường hầm phía sau và luồng không khí lạnh hơn hẳn đang lùa vào từ khoảng sáng phía trước.