Phân tầng nhận thức về các dấu câu thông dụng
Việc sử dụng dấu câu chia tách rõ rệt giữa những ký hiệu quen thuộc và những ký hiệu mang tính kỹ thuật cao:
Các dấu như dấu phẩy (,), dấu chấm (.), dấu chấm hỏi (?) và dấu chấm than (!) đã đi sâu vào tiềm thức người viết, hầu như không ai dùng sai cách trong văn bản thường nhật.
Các dấu như dấu chấm phẩy (;) hay dấu hai chấm (:) do tần suất xuất hiện ít hơn nên thường làm khó người cầm bút, dẫn đến việc dùng sai chức năng cú pháp.
Sự rườm rà kỹ thuật của dấu ngoặc kép và dấu hai chấm
Việc kết hợp giữa dấu hai chấm và dấu ngoặc kép trong hội thoại thường làm nảy sinh những thao tác thừa thãi và phiền toái:
Các dấu thoại " " thông thường đòi hỏi phải dùng kèm theo dấu hai chấm (:) đứng trước nó.
Mở đầu lời thoại: Đặt dấu ngoặc kép mở (") ngay trước chữ cái đầu tiên của lời nói, thường đứng sau dấu hai chấm (:).
Kết thúc lời thoại: Đặt dấu ngoặc kép đóng (") ở ngay sau dấu câu kết thúc câu nói đó (dấu chấm, dấu phẩy, dấu chấm hỏi hoặc dấu chấm than).
Viết hoa chữ cái đầu: Chữ cái đầu tiên của lời thoại bên trong dấu ngoặc kép bắt buộc phải viết hoa.
Ví dụ:
Lời thoại đi kèm dấu hai chấm và dấu chấm:
Lan hỏi nhỏ: "Hôm nay bạn có đi học không?"
Lời thoại ngắt quãng bởi lời người dẫn truyện:
"Tôi có thể tự làm việc này," – Nam vừa nói vừa bước về phía trước.
Nhiều tác giả thường quên hoặc hiểu sai, cho rằng viết đối thoại giống như trích dẫn văn bản nên không cần dấu hai chấm đi kèm. Nhận định này tuy có thể châm chước và phát triển theo hướng linh hoạt, nhưng lại thiếu đi tính chính xác khoa học về mặt định dạng.
Vòng lặp thao tác khi gõ thủ công quá rườm rà: phải gõ tới ba nhịp (dấu hai chấm, rồi đến dấu mở ngoặc kép để mở câu, sau đó kết thúc bằng dấu đóng ngoặc kép). Hơn nữa, việc gõ các ký tự ngoặc kép thẳng hoặc cong rất dễ bị nhầm lẫn chiều trái phải nếu bàn phím tự động chuyển đổi sai lệch.*
Sự bất hợp lý của dấu gạch ngang ngoại lai —
Ký hiệu gạch dài của nước ngoài (—) bộc lộ rõ những điểm nghẽn khi ứng dụng vào thực tế viết lách bản địa:
Thao tác gõ ký tự này trên bàn phím thông thường không diễn ra nhanh chóng, gây cản trở mạch tư duy đang tuôn chảy.
Nhịp điệu và hình thức thể hiện của nó không thực sự hài hòa, phù hợp với cấu trúc ngữ pháp và thói quen thị giác của người Việt.
Sự vô nghĩa của dấu lạm dụng "..." theo văn phong mạng nước ngoài
Việc lạm dụng dấu chấm lửng trong sáng tác hiện đại thường phản ánh sự ngộ nhận về giá trị biểu đạt:
Dấu "..." không hề khiến cho một nhân vật im lặng trở nên sâu sắc hay có trọng lượng hơn - nó hoàn toàn trở nên vô nghĩa nếu lạm dụng.
Những người hay dùng kiểu "..." này thực chất là các tác giả đang lậm văn học mạng nước ngoài quá mức, thiếu đi sự tinh lọc để thuần Việt hóa nhịp điệu diễn đạt.
Với tôi, để một người im lặng, phải cho thấy từ ánh mắt, điệu bộ, tình huống, không thể dùng một dấu "..." là thay thế toàn bộ cả một đoạn văn, hoặc không cần thiết nhắc tới nếu nhân vật không có gì để nói. Có nghĩa là đã im thì để nhân vật im hoặc viết cả một đoạn dẫn dắt cho đỡ vụn vặt.
Khuyên dùng: Hãy dùng thành thạo toàn bộ các dấu câu và phát triển nó. Tôi không dùng không phải vì tôi không biết cách dùng, mà là tôi thấy không cần thiết phải dùng. Nó không phải do tôi ghét cái này thích cái kia, nó là quan điểm khi thực chiến viết văn và chế bản sách in giấy. Dấu câu rất phong phú, đa dạng, dùng đúng chức năng trước, sau đó mới thêm.
Dùng cấu trúc " " không sai, nhưng quá nhiều tác giả viết chưa đúng quy cách, nên nó trở nên yếu và "văn học trẻ". Tôi không bảo bạn "Bỏ đi, sai rồi!" nhưng để mà nói "Dùng đi!" thì nó không đáp ứng được các tiêu chí: Nhanh - gọn - dễ viết - dễ hiểu - đẹp.