Lại vài tuần nữa đã trôi qua. Kiệu son rời khỏi Chính Tẩm, lắc nhẹ theo từng bước chân phu kiệu đều đặn.
Trịnh Khải trong bộ triều phục đỏ tía quen thuộc đang ngồi tựa lưng, một tay đặt lên đùi, ngón tay khẽ chạm vào chuôi kiếm đeo bên hông.
Thanh kiếm này anh đã mang từ những ngày Tuyên Vũ Môn còn vang tiếng đổ sập, khi anh cưỡi Thiên Lý xông giữa loạn quân. Khi ấy chỉ là một thanh gươm trận, cán gỗ quấn dây da đã sờn. Mấy ngày trước, anh sai thợ bạc trong phủ tân trang lại, nạm ngọc lên chuôi, mạ vàng dọc theo sống kiếm.
Hôm nay là lần đầu anh đeo nó vào buổi chầu.
Trịnh Khải đưa tay vuốt nhẹ lên phần chuôi kiếm.
“Cầm thứ này rồi, xem ai còn dám khuyên thận trọng nữa.”
Ý nghĩ ấy thoáng qua, nửa đùa nửa thật. Sau vụ hầm khí bị cả loạt quan viên quỳ xuống phản đối, anh không muốn để ai nghĩ rằng chỉ cần vài lời tranh biện là có thể lay chuyển được ý mình mãi mãi.
Kiệu đi ngang qua sân trong, Trịnh Khải nghe thấy vài tiếng người ồn ào. Anh vén nhẹ rèm, đưa mắt ngắm nghía.
Khắp phủ Chúa, người hầu qua lại tất bật hơn hẳn ngày thường. Vài dãy đèn lồng đỏ đã được treo lên dọc hành lang, còn cuộn tròn chưa mở hết. Từng súc lụa đỏ được khiêng qua sân, chuẩn bị may màn trướng mới. Ở một góc sân, mấy chậu đào đã được khiêng ra phơi nắng, những nụ hồng phấn còn e ấp chưa chịu bung.
Không khí cuối năm len khắp nơi, nhưng lòng Trịnh Khải lại không trọn vẹn nhẹ nhõm theo.
"Gia Thọ. Nhị đệ vẫn chưa có tin gì mới à?"
Anh hỏi, mắt vẫn nhìn ra ngoài rèm.
Gia Thọ đi bên cạnh kiệu, cúi đầu đáp.
"Bẩm Chúa thượng, tình trạng Công tử vẫn như cũ, chưa thấy chuyển biến gì rõ."
"Còn Lê Hữu Trác?"
"Người đi dò tin vẫn chưa quay về. Cáo thị cầu danh y cũng đã dán được nửa tháng, nhưng đến giờ chưa có ai đến ứng."
Anh im lặng một lúc. Thế rồi Trịnh Khải quay qua nhìn y, nói sang chuyện khác.
“Chuyện hôm qua ta dặn, đã chuẩn bị xong chưa?”
“Dạ bẩm, mọi thứ đều đã sẵn sàng.”
Trịnh Khải không nói thêm, buông rèm xuống.
Tuy Phủ Chúa đang rộn ràng chuẩn bị đón một năm mới, nhưng em trai anh vẫn nằm đó, chưa có lấy một tia hy vọng cụ thể nào.
…
Đại Điện hôm nay đông đủ hơn ngày thường. Trịnh Khải thẳng người, từ từ bước lên bệ cao. Tiếng hô quen thuộc vang lên khắp điện.
“Chúa thượng thiên tuế, thiên tuế, thiên thiên tuế!”
Anh xoay người, đưa mắt nhìn xuống hàng bá quan đang cúi đầu.
Hàng quan văn hôm nay không còn bóng dáng quen thuộc của Nguyễn Khản. Ông vẫn đang ở Sơn Tây, dù danh nghĩa là dưỡng bệnh. Ở vị trí đầu hàng thay ông hôm nay là Bùi Huy Bích, dáng vẻ vẫn điềm tĩnh như mọi lần.
“Đứng lên cả đi.”
Trịnh Khải ngồi xuống, trong đầu lướt qua vài việc còn dang dở gần đây.
Xà phòng ngày một bán chạy, gần như đã trở thành một thứ hàng cho giới thượng lưu và quý tộc.
Hầm khí đã coi như xong phần thân, đường ống cũng đã nối trọn vẹn sau đợt sửa vết nứt bằng hồ vôi và dầu trẩu. Giờ chỉ còn đợi uế vật ủ đủ ngày để có khí mà thử.
Còn than tổ ong, sau khi giao công thức cho Gia Thọ tìm thợ làm tiếp, chính mấy người thợ ấy lại nghĩ ra một điều anh chưa từng tính tới. Vì không muốn dùng hồ gạo nếp, họ thử trộn thêm đất sét vào hỗn hợp than.
Đất sét không cháy, phần khối lượng ấy coi như vô ích khi đốt, nhiệt tỏa ra vì thế cũng giảm đi phần nào so với dùng thuần hồ nếp. Nhưng đổi lại, không còn phải tranh phần lương thực của dân, nguyên liệu lại rẻ và sẵn có khắp nơi.
“Được cái này thì mất cái kia thôi. Nhưng cái được lần này đáng giá hơn nhiều.”
Anh gật đầu một mình, coi như đã quyết.
“Than tổ ong. Cứ gọi vậy.”
Thế rồi anh chỉnh lại tư thế sao cho thật nghiêm chỉnh.
"Hôm nay," Trịnh Khải lên tiếng, "Quả nhân có một việc muốn cho các khanh xem."
Anh phất tay. Gia Thọ hiểu ý, cúi đầu đi ra ngoài. Lát sau, y trở lại cùng với hai tên lính hầu khiêng vào một chiếc bàn nhỏ. Trên đó đặt vài viên than tổ ong xếp ngay ngắn, cùng một đống than củi vụn thường thấy trong bếp dân gian.
Bá quan nhìn nhau, chưa hiểu chuyện gì.
"Than củi dân gian thường đốt thế nào, các khanh đều biết."
Trịnh Khải chỉ tay vào đống than vụn. Anh ra hiệu cho lính hầu châm lửa.
Ngọn lửa bén vào đống than vụn, cháy bùng lên rồi lụi dần không đều, lúc mạnh lúc yếu. Chưa được bao lâu, vài mảnh nhỏ đã cháy hết, để lại tro xám.
"Cháy nhanh, lại phải liên tục thêm than."
Anh chỉ sang phía viên than tổ ong.
"Giờ đốt thứ này."
Một viên than tổ ong được đặt vào bếp lửa nhỏ bên cạnh. Lúc mới bén, khói bốc lên đôi chút, nhưng chỉ một lúc sau đã cháy đều. Viên than dần hồng lên, toả ra hơi nóng ổn định.
Nhìn viên than cháy một lúc, Trịnh Khải mới hài lòng nói tiếp.
"Than này dùng chính than vụn ép lại thành khối, trộn thêm đất sét cho kết dính."
Giọng anh không vội vã.
"Thứ than vụn vốn hay bị bỏ đi, giờ cũng dùng được."
Anh để mọi người quan sát thêm một lúc.
"So với than củi rời, nó giữ lửa lâu hơn hẳn. Lửa cũng đều, không phải cứ chốc chốc lại thêm than."
Anh chỉ vào những lỗ nhỏ trên thân than.
"Mấy lỗ này để khí lưu thông, nhờ vậy than cháy đều từ trong ra ngoài. Khói cũng ít hơn than củi thường."
Nói xong Trịnh Khải im lặng, đưa mắt nhìn xuống hàng quan lại bên dưới. Anh thoáng nghĩ đến thanh kiếm đeo bên hông.
Vài người nhìn nhau, có người gật gù, có kẻ ánh mắt đã đổi khác nhưng phần lớn vẫn còn dò xét.
Anh liếc mắt, tìm những gương mặt quen thuộc. Bùi Huy Bích đứng đầu hàng vẫn luôn giữ vẻ trầm ổn, dù ban nãy có lúc đã gật đầu vài nhịp. Hồ Sĩ Đống thì lẫn vào hàng quan lại, làm anh không thấy sắc mặt ông. Còn Phan Lê Phiên đang cúi đầu trầm ngâm.
Nhân lúc chưa ai lên tiếng, anh tiếp tục.
"Một viên có thể không đáng bao nhiêu. Nhưng nếu làm được hàng vạn, hàng triệu viên, lại dùng được thứ than vụn vốn khó để đun nấu, thì mùa rét của bách tính sẽ khác."
Anh nhìn xuống viên than đang cháy.
"Bởi vậy, Quả nhân gọi nó là than tổ ong."
Trịnh Khải dừng lại khi anh bắt gặp ánh nhìn của Lê Quý Đôn dành cho mình. Ánh mắt ấy như dường như lại đổi khác lần nữa.
"Dĩnh Quận công."
Trịnh Khải gọi.
Lê Quý Đôn bước ra, quỳ xuống.
"Từ nay, khanh phụ trách việc thử sản xuất than tổ ong với số lượng lớn hơn. Trước tiên triển khai tại phủ Phụng Thiên. Tạm thời triều đình sẽ bán với giá thấp, để có nguồn cung lâu dài, bền vững. Chất lượng phải kiểm soát chặt, không để hàng kém trà trộn."
"Thần lĩnh mệnh."
"Phan khanh."
Trịnh Khải quay sang phía Phan Lê Phiên.
"Việc chi tiêu cho than tổ ong, khanh định lo liệu thế nào?"
Phan Lê Phiên chắp tay. Nét mặt ông vẫn khá bình tĩnh trước câu hỏi bất ngờ.
"Bẩm Chúa thượng, Hộ phiên sẽ trích tiền công cho thợ tham gia sản xuất phần than phục vụ bách tính. Còn phần than dùng riêng trong phủ Chúa..."
Nói đến đây, ông dừng lại, ngước lên nhìn anh.
"Phần ấy phủ Chúa tự chi, ghi riêng sổ sách, không nhập chung với khoản của Hộ phiên."
Trịnh Khải cắt lời, dứt khoát.
"Tiền của bách tính không phải để lo việc riêng trong phủ."
Anh nhìn Phan Lê Phiên, rồi lại nhìn xuống viên than tổ ong vẫn còn đỏ hồng.
“Trước mắt cứ lấy giá thấp làm chuẩn. Sau vài đợt sản xuất, Hộ phiên tính lại chi phí rồi hãy định giá lâu dài.”
Trịnh Khải ngẫm nghĩ một lát rồi nói tiếp:
“Than làm ra trước hết đưa về các kho của phủ, bán theo giá đã định. Mỗi lượt mua chỉ được lấy một lượng nhất định, không để kẻ nào gom quá nhiều.”
Anh ngừng một chút, suy xét lại thêm một lượt.
“Quả nhân không cấm thương nhân mua đi bán lại kiếm lời như thường lệ. Nhưng không được mua vét ở kinh thành rồi chở về các nơi, nhân lúc khan hàng mà nâng giá. Việc này phải dán cáo thị khắp các trấn, để dân chúng đều biết giá than tại kho phủ. Các nha môn sở tại cũng phải lưu tâm, nếu thấy có kẻ đầu cơ ép giá thì lập tức báo về.”
Phan Lê Phiên cúi đầu.
"Thần tuân mệnh Chúa thượng."
"Còn một việc nữa."
Trịnh Khải nói tiếp. Giọng to hơn, cũng nghiêm nghị hơn. Anh đưa mắt nhìn khắp điện.
"Than này làm ra để phổ cập cho dân, không phải để kẻ buôn bán ôm hàng chờ giá. Quả nhân không cấm thương nhân mua đi bán lại kiếm lời như thường lệ. Nhưng nếu có kẻ cố tình gom hàng, giấu hàng, chờ trời rét hoặc lúc khan hiếm mới đem ra nâng giá, các nha môn phải để ý, xử nghiêm. Tốt nhất là nên hạn chế số lượng than có thể mua trong một lần."
Nghe vậy, Bùi Huy Bích bước lên một bước, chắp tay kính cẩn.
"Thần sẽ dặn các nha môn lưu tâm."
Trịnh Khải gật đầu, rồi lại nhìn khắp lượt bá quan. Cuối cùng dừng lại ở Lê Quý Đôn. Anh hạ giọng đi đôi chút.
"Còn một điều Quả nhân muốn nhắc cho rõ. Than này tuy ít khói hơn than củi thường, nhưng không có nghĩa là hoàn toàn vô hại. Đốt trong phòng phải để thoáng khí, không đóng kín cửa. Không đặt gần vật dễ cháy. Trước khi phát cho dân dùng rộng, phải thử nghiệm cẩn thận, không được vội vàng."
Bùi Huy Bích chắp tay.
"Thần sẽ cho người ở phủ Phụng Thiên lưu ý việc này trước khi triển khai."
"Được rồi.”
…
Một lúc sau, mấy chuyện thường nhật cũng đã giải quyết xong. Trịnh Khải tựa vào thành ghế ngự, phẩy tay.
“Hôm nay đến đây thôi. Bãi triều."
Bá quan lần lượt lui ra. Trịnh Khải giữ Lê Quý Đôn lại, đợi Đại Điện vãn người mới lên tiếng.
"Công thức làm than tổ ong, xin giao cho lão sư cầm lấy."
Anh xoè tay ra trước mặt. Gia Thọ vội lấy một tờ giấy gấp gọn từ trong người, kính cẩn đặt vào tay anh.
"Nhưng chưa được công khai vội ra ngoài. Đợi khi các nơi trong Đàng Ngoài đều đã có nguồn than ổn định, lúc ấy mới tính đến chuyện mở rộng công thức ra ngoài."
Lê Quý Đôn nhận tờ giấy, hơi ngẫm nghĩ.
"Bẩm Chúa thượng, thần sợ chỉ vài nơi nắm được cách làm sẽ dễ sinh độc quyền?"
"Đúng vậy."
Trịnh Khải gật đầu.
"Vì thế nên mới cần Công phiên của khanh làm thật nhiều than để đưa ra dân gian trước. Chứ nếu để lộn xộn, người biết trước sẽ ép giá người biết sau, cuối cùng khổ vẫn là dân."
"Thần hiểu, sẽ giữ kín cẩn thận. Thần cũng sẽ dặn dò lại thợ và người bên dưới.”
Lê Quý Đôn tiến đến đón lấy tờ giấy. Rồi ông cúi người hành lễ, cất kỹ trong tay áo.
Bóng lưng vị lão thần cao tuổi dần khuất, Trịnh Khải ngồi lại một mình trên bệ rồng. Anh đưa mắt nhìn từng dải nắng bình minh hắt qua khung cửa Đại Điện.
“Thêm một việc nữa đã xong.”
Anh đứng dậy, định gọi kiệu về Nội Điện nghỉ ngơi, trong lòng còn thoáng nghĩ tới mấy chậu đào ngoài sân, tới không khí Tết đang rục rịch khắp phủ.
Ý nghĩ lại đưa anh về với cậu em trai.
“Trời ấm hơn, có lẽ sẽ có tiến triển. May là giờ vẫn không nặng thêm.”
Vừa nghĩ đến đó, tiếng bước chân gấp gáp vang lên ngoài cửa Đại Điện.
Một cung nữ chạy xộc vào, không kịp giữ lễ, quỳ sụp xuống ngay giữa nền gạch, giọng đứt quãng.
"Bẩm... bẩm Chúa thượng! Công tử... Công tử trở nặng đột ngột, Tuyên Phi cho người mời Chúa thượng đến ngay!"
Trịnh Khải đứng sững một khắc.
"Đứng dậy, dẫn đường!"
Anh bước như chạy ra khỏi Đại Điện. Gia Thọ thấy vậy, cũng vội chạy theo anh.
"Đoài cung, nhanh!"
Kiệu nhấc lên, lao đi giữa sân phủ Chúa đang rợp bóng đèn lồng đỏ chưa kịp treo hết.
Ngồi trong kiệu, Trịnh Khải thấy lòng mình như bị thiêu đốt. Anh xoà lòng bàn tay đã rịn vào nhau, thầm lẩm bẩm.
“Không sao. Không sao…”
Anh lại vén rèm, thúc giục.
“Các ngươi cố đi nhanh thêm chút nữa.”
Bốn tên phu kiệu vội vâng dạ, gắng sức bước đi. Trịnh Khải cũng cảm nhận rõ hơn từng nhịp lên xuống.
Nhưng chưa đi được nửa đường, Trịnh Khải vẫn thấy tốc độ ấy quá chậm chạp so với nhịp tim đang dồn dập trong lồng ngực.
"Dừng lại!"
Anh vén rèm, nhảy xuống khỏi kiệu ngay khi nó còn chưa kịp hạ hẳn. Đôi hài chạm đất, anh cắm đầu chạy thẳng về phía Đoài cung, tà áo bào đỏ tung bay sau lưng, thanh kiếm ngọc bên hông va lách cách theo từng bước chân vội vã.
Phía sau, tiếng Gia Thọ hớt hải gọi với theo, cố đuổi kịp bóng lưng vị Chúa đang chạy như chưa từng chạy nhanh đến vậy trong đời.
