Mưa phùn giăng dày từ lúc trời còn chưa sáng hẳn, phủ lên cả phố tang một tầng hơi nước lạnh lẽo. Tẫn Thành là một trấn nhỏ nơi biên thùy, lưng tựa dãy núi đen phía tây — nơi dân quanh vùng gọi là Thiên Khư: đêm không được vào, đất không được đào, tên cũng không được tùy tiện nhắc tới. Còn ở dãy phố này, người ta sống bằng nghề thu thi; trời càng âm u, việc làm ăn càng nhiều. Hai bên đường, hiệu hương, hiệu quan tài, hàng giấy vàng mở cửa từ sớm; mùi gỗ tùng, mùi trầm và khói bếp lẫn vào nhau trên mặt phố ướt. Một nhà cuối phố đang làm tang: cờ trắng phất trên mái, tiếng khóc mẹ già hòa vào tiếng mưa.
Lục Trần thức dậy khi làn khói bếp đầu tiên từ nhà bên vừa bay lên mái ngói. Hắn vừa tròn hai mươi, thân hình gầy nhưng bờ vai rắn chắc — bờ vai của kẻ quanh năm quen gánh đòn khiêng. Ra hàng bánh đầu phố, hắn mua hai chiếc bánh hấp, lấy bốn đồng tiền, đếm đủ rồi mới trao. Bà chủ quán vừa gói bánh vừa nói tháng này sông Tẫn dâng nước, xác trôi về nhiều, phố nào cũng bận. Lục Trần ăn bánh ngay dưới mái hiên, nhìn mưa rây xuống mặt đường đá ướt.
Thế giới của hắn quanh quẩn trong mấy dãy phố ấy: phòng tang, bãi tha ma phía đông, bến sông, quán cháo mở khuya. Việc hắn làm cũng chỉ có từng ấy: thu thi, tẩy thân, nhập liệm, khiêng quan, hạ táng. Tiền công ít, nhưng đủ ăn, đủ thuốc, đủ một bát cháo nóng những đêm trông quan tài. Người chết không cần biết ơn, chỉ cần làm đúng lệ — lão Mạnh dạy hắn câu ấy từ ngày đầu vào nghề.
Lão Mạnh đứng trước cửa phòng tang, tay cầm cây hương còn cháy dở. Lão gần năm mươi, thân hình khô gầy, hốc mắt sâu, lời ít như vàng; những gì nhìn thấy trên người chết, lão đều chôn kín trong bụng. Sau lưng lão, trong gian nhà tối, mấy cỗ quan tài gỗ tùng xếp dựa vách; khăn trắng, áo liệm, cuộn giấy vàng xếp trên giá; quyển sổ thu thi bìa sờn để trên bàn.
— Việc đến rồi. Bờ sông phía đông, chỗ bến cũ. Người đánh cá báo sáng nay có xác trôi vào bãi lau, chưa ai nhận.
Lục Trần gật đầu. Xác trôi không người nhận là chuyện thường ở Tẫn Thành — người chết vì bệnh lạ, chết vì tục cũ, chết theo cách cả thành không ai dám nhắc. Phòng tang nhận về, làm lễ cho đủ, chôn vào đất chung.
— Quy củ không cần ta nhắc lại. Chỉ nhớ một điều: với người chết, làm đủ lệ. Đừng thêm, đừng bớt.
Lão xoay người đi vào trong, nén hương trên tay kéo theo một vệt khói mảnh như tơ.
Giữa chiều, Quách Đại Ngưu vác tấm ván khiêng đến. Người khuân vác cùng nghề, to xác, nói nhiều:
— Lại xác trôi sao? Tháng này đã là cái thứ ba rồi. Sông Tẫn dạo này quả thật chẳng lành. — Hắn nhổ một ngụm nước bọt xuống rãnh, rồi tự cười để trấn gan. — Sợ gì chứ. Trời còn sáng.
Lục Trần đeo thừng, vác đầu kia tấm ván. Hai người rời phố, đi về phía đông khi hoàng hôn vừa loang trên mặt sông.
Bờ sông phía đông chỉ còn một dải nước xám. Mưa đã tạnh, nhưng hơi nước bốc lên từ bãi lau khiến mọi thứ nhòe đi. Xác người mắc trong đám lau sát mép nước, nửa chìm nửa nổi, áo vải nhuộm chàm, không giày, không hành lý.
Lục Trần quỳ xuống, vén lau ra. Khuôn mặt người chết trạc bốn mươi, da trắng bệch vì ngâm nước. Lục Trần đã nhìn qua không biết bao nhiêu xác chết đuối; phần nhiều đều cứng đờ, trống rỗng. Người này lại khác — khóe môi hơi nhếch lên một đường cực nhạt, nhạt đến mức phải nhìn lần thứ hai mới nhận ra. Người chết vốn không nên cười như vậy.
Hắn nhìn thật lâu, rồi đứng dậy, cùng Đại Ngưu nhấc xác lên tấm ván. Tấm ván cong xuống. Người chết không cao lớn, vậy mà nặng đến khác thường — không phải cái nặng trương ì của thi thể ngâm nước lâu ngày, mà là một thứ trầm nặng đặc quánh, tựa như trong thân xác kia còn bị thứ gì vô hình đè xuống.
— Nặng thật. — Đại Ngưu hít một hơi. — Nhìn thân hình thế này, ai ngờ lại nặng đến vậy.
Lục Trần không đáp. Theo lệ, trước khi khiêng đi phải xem qua miệng người chết — khẩu hàm tiền, nếu có, phải giữ nguyên, không được thiếu, cũng không được tự ý thêm vào. Hắn đặt tay lên hàm, mở nhẹ. Trong miệng người chết đặt một đồng tiền. Hắn gắp ra nhìn dưới ánh chiều tàn: đồng tiền đen bóng, mép mòn, chữ trên mặt nhòe đi không đọc rõ — không giống bất kỳ đồng tiền nào đang lưu hành, càng không phải loại Tẫn Thành dùng cho khẩu hàm. Một đồng tiền không đúng lệ.
Hắn đặt đồng tiền lại chỗ cũ, khép hàm người chết, phủ khăn lên mặt. Vật đã vào miệng người chết thì không được rút ra. Chuyện này, hắn sẽ kể với lão Mạnh khi về.
Trời tối hẳn. Bãi lau rì rào trong gió, nước dưới bến cũ vỗ từng nhịp vào ván gỗ. Hai người khiêng tấm ván lội qua bùn, tiếng giày lép nhép. Lục Trần đi sau, trong đầu chỉ còn lại cái khóe miệng nhếch lên kia — một nụ cười, mà không phải cười.
Về đến phòng tang thì trời đổ mưa lại. Lão Mạnh đã chuẩn bị sẵn nước ấm, khăn, áo liệm. Lục Trần rửa mặt cho người chết bằng khăn nhúng nước ấm — kéo từ trán xuống cằm, đủ ba lượt, đúng lệ. Đồng tiền trong miệng vẫn nguyên, hắn không động. Trùm mặt người chết bằng tấm vải trắng, mặc áo liệm vải thô, đặt vào quan tài gỗ tùng, đậy nắp — đinh chỉ đóng khi hạ huyệt. Lão Mạnh thắp hương, châm đèn dầu đặt ở đầu quan tài: đèn tang, đêm nào cũng phải sáng.
— Khẩu hàm tiền không đúng lệ. — Lục Trần nói ngắn gọn.
Lão Mạnh nhìn cỗ quan tài thật lâu, rồi nói:
— Đêm nay ngươi trông đèn. — Lão quay vào buồng trong, chỉ để lại một câu trầm thấp. — Người chết... không phải thứ có thể tùy tiện dây vào.
Lục Trần kéo chiếc ghế đẩu ngồi cạnh quan tài, bát cháo nguội đặt trên đầu gối. Đèn dầu cháy nhỏ, bóng tối ôm quanh ngọn lửa. Hương trên bàn thờ cháy dần xuống; hắn thay cây mới khi nó chỉ còn lại nửa nén. Mưa gõ trên mái ngói, từng giọt, đều đều như ai gõ cửa.
Mi mắt hắn dần nặng xuống. Ngoài hiên, mưa vẫn rơi không dứt. Ngọn đèn dầu chợt nghiêng theo một luồng gió len qua khe vách; hắn đưa tay che lại, ngọn lửa mới đứng yên.
Rồi, từ trong quan tài — từ dưới tấm nắp gỗ đậy kín — vọng lên ba tiếng gõ.
Cộc.
Cộc.
Cộc.
Đều. Chậm. Như có người ở bên trong đếm nhịp, chờ.
Lục Trần ngồi nguyên trên ghế đẩu, tay còn che ngọn đèn. Hắn nghe rõ tiếng mưa rơi từng giọt trên mái, tiếng tim mình trong lồng ngực, và khoảng im sau ba tiếng gõ — im đến mức nghe được cả tiếng hương cháy tàn.
Hắn chờ tiếng thứ tư.
Tiếng thứ tư không tới.
Mưa vẫn rơi. Đèn vẫn sáng. Hắn ngồi đó, trước cỗ quan tài, đến hết đêm.