Năm tôi mười ba tuổi, tôi có một chiếc xe đạp màu xanh.
Nói là “có” cho oai chứ thật ra chiếc xe ấy là của ba tôi.
Ba mua nó từ một người đàn ông ở chợ huyện, với giá bằng gần một tháng tiền công của ông.
Chiếc xe cũ kỹ, nước sơn tróc gần hết, cái yên phía sau còn rách một miếng.
Nhưng đối với tôi, nó đẹp chẳng khác gì chiếc xe đua trong ti vi.
Buổi sáng đầu tiên được ba cho chạy xe đến trường, tôi dậy sớm hơn thường lệ.
Tôi lau chiếc xe bằng cái khăn cũ, lau tới mức cái khăn đen thui mà chiếc xe chẳng sáng hơn được bao nhiêu.
Má đứng trong bếp nhìn ra, cười:
— Xe cũ mà con lau dữ vậy?
Tôi nói:
— Sau này con làm giàu, con mua cho ba chiếc xe mới.
Ba đang uống trà, nghe vậy liền bật cười.
— Ba chỉ cần con học cho giỏi.
Tôi không trả lời.
Tôi lúc đó mới mười ba tuổi, chưa hiểu vì sao người lớn lúc nào cũng thích nói chuyện học hành.
Tôi chỉ nghĩ đơn giản:
Học giỏi thì có gì vui?
Có một chiếc xe đạp chạy thật nhanh mới vui.
Và tôi đã chạy chiếc xe màu xanh ấy đến trường mỗi ngày.
Trên đường, tôi thường gặp con nhỏ Lan.
Lan học cùng lớp với tôi.
Nó ngồi sau xe của chị nó, hai bím tóc lúc nào cũng đong đưa theo từng cú xóc.
Có hôm tôi chạy ngang, nó hỏi:
— Ê, xe mới hả?
Tôi hất mặt:
— Ừ.
— Của mày?
Tôi im lặng hai giây.
— Của ba tao.
Lan cười:
— Vậy mà cũng khoe.
Tôi quê quá, đạp xe chạy mất.
Nhưng chạy được một đoạn, tôi nghe tiếng Lan phía sau:
— Chờ tao với!
Tôi quay lại.
Nó đang chạy bộ.
Tôi thắng xe.
Lan leo lên yên sau.
— Cho tao đi nhờ.
— Không.
— Sao?
— Xe này của ba tao.
Lan trợn mắt:
— Thì sao?
Tôi nghiêm túc:
— Ba tao nói không được chở người.
Lan im lặng.
Một lát sau nó nói:
— Vậy mày chở tao tới đầu cầu thôi.
Tôi suy nghĩ.
Rồi tôi gật đầu.
Đó là lần đầu tiên tôi chở Lan trên chiếc xe màu xanh.
Tôi không biết rằng sau này, chiếc xe ấy sẽ chở theo rất nhiều ký ức mà dù có cố gắng đến đâu, tôi cũng không thể nào quay lại được.
Lan nhà nghèo.
Ba nó đi làm xa tận Bình Dương, mỗi năm chỉ về một hai lần.
Mẹ nó bán rau ngoài chợ.
Nhà Lan cách nhà tôi chừng hai cây số, nằm sát một con rạch nhỏ.
Chiều nào hai đứa cũng tụ tập dưới gốc xoài trước sân nhà tôi.
Tôi thích đá banh.
Lan thích đọc truyện.
Thế nên hai đứa thường cãi nhau.
Tôi bảo:
— Truyện có gì hay?
Lan nói:
— Đá banh có gì hay?
Tôi đáp:
— Đá banh thắng thì vui.
Lan nói:
— Đọc truyện tới đoạn hay cũng vui.
Tôi hỏi:
— Truyện có thắng không?
Lan nhìn tôi:
— Mày ngốc quá.
Tôi giận.
Nhưng hôm sau vẫn qua chơi.
Một chiều nọ, Lan hỏi:
— Sau này mày muốn làm gì?
Tôi nói ngay:
— Làm ông chủ.
— Ông chủ gì?
— Không biết.
— Vậy mà cũng nói.
Tôi suy nghĩ rồi đáp:
— Ông chủ bán xe đạp.
Lan cười.
— Còn mày?
— Tao làm cô giáo.
Tôi hỏi:
— Sao lại làm cô giáo?
Lan nhìn ra con rạch.
— Vì tao muốn trẻ con nghèo cũng được đi học.
Tôi không hiểu lắm.
Nhưng tôi nhớ câu nói ấy.
Trước khi về, Lan lấy trong túi ra một viên bi màu xanh.
Nó đặt viên bi vào tay tôi.
— Cho mày.
— Làm gì?
— Làm kỷ niệm.
Tôi cười:
— Kỷ niệm gì?
Lan nói:
— Kỷ niệm hôm nay.
Tôi cất viên bi vào túi.
Rồi tôi hỏi:
— Vậy mai mày còn qua không?
Lan gật đầu.
— Có.
Tôi đưa ngón út ra.
— Hứa nha.
Lan móc ngón tay vào ngón tay tôi.
— Hứa.
Hai đứa đâu biết rằng trên đời này, có những lời hứa trẻ con tưởng đơn giản...
Nhưng khi lớn lên, người ta phải mất cả đời mới hiểu được ý nghĩa của nó.
Năm tôi mười lăm tuổi, ba tôi bệnh.
Ông nằm trên chiếc giường tre ngoài hiên, người gầy đi thấy rõ.
Chiếc xe màu xanh vẫn dựng bên vách.
Nhưng tôi không còn chạy nó nhiều như trước.
Tôi bắt đầu phụ ba làm việc.
Buổi sáng đi học.
Buổi chiều ra ruộng.
Buổi tối học bài dưới ánh đèn vàng.
Một hôm, ba gọi tôi lại.
— Con nghỉ học đi.
Tôi giật mình.
— Sao?
Ba nói:
— Nhà mình khó khăn quá.
Tôi lắc đầu.
— Con không nghỉ.
— Ba không muốn con cực.
Tôi nhìn ba.
Lần đầu tiên tôi hiểu câu “ba mẹ thương con” không phải lúc nào cũng được nói ra bằng lời.
Có những lúc nó nằm trong đôi bàn tay chai sần.
Trong bữa cơm ít thịt hơn.
Trong những đêm người lớn thức khuya tính tiền.
Tôi nói:
— Con học tiếp.
Ba không nói nữa.
Ông quay mặt đi.
Tôi giả vờ cúi xuống buộc dây giày để ba không nhìn thấy mắt tôi đỏ.
Hôm đó, Lan sang.
Nó mang theo hai quyển sách.
— Cho mày.
— Gì vậy?
— Sách.
— Tao đâu có thích đọc.
Lan nói:
— Ráng học đi.
Tôi cười:
— Sau này tao làm ông chủ, tao mua cả tiệm sách cho mày.
Lan cũng cười.
Nhưng nụ cười của nó hôm ấy khác mọi ngày.
Nó buồn.
Tôi hỏi:
— Có chuyện gì?
Lan lắc đầu.
— Không có gì.
Tôi không biết rằng ba nó vừa gọi điện về.
Ông muốn Lan nghỉ học.
Một buổi sáng, tôi đến trường không thấy Lan.
Ngày thứ hai cũng không.
Ngày thứ ba vẫn không.
Tôi hỏi cô giáo.
Cô chỉ nói:
— Gia đình Lan có chuyện.
Tôi chạy xe đến nhà nó.
Cánh cửa đóng kín.
Người hàng xóm nói:
— Nhà nó chuyển đi rồi.
Tôi đứng chết lặng.
— Đi đâu?
— Không biết.
Tôi quay về.
Trên đường, tôi cứ nghĩ Lan sẽ bất ngờ xuất hiện phía sau rồi nói:
“Cho tao đi nhờ.”
Nhưng không có.
Chiếc xe màu xanh chạy một mình.
Chiều hôm đó, tôi ra gốc xoài.
Tôi ngồi trên cái võng.
Lần đầu tiên tôi thấy cái võng rộng đến vậy.
Tôi lấy viên bi màu xanh Lan cho ra.
Tôi nắm chặt trong tay.
Tôi giận nó.
Giận vì nó đi mà không nói.
Giận vì nó thất hứa.
Và giận nhất là...
Tôi chẳng biết phải giận ai.
Nhiều năm sau, tôi mới hiểu.
Trẻ con thường nghĩ người lớn có quyền quyết định mọi thứ.
Nhưng thật ra người lớn cũng có những lúc bất lực.
Chỉ khác là họ không khóc trước mặt trẻ con.