Self-Insert có thể hiểu đơn giản là việc tác giả đưa một phiên bản của chính mình vào tác phẩm, trực tiếp hoặc gián tiếp, thông qua ngoại hình, tính cách, trải nghiệm, quan điểm hay hệ giá trị.
Ở một mức độ nào đó, đây là điều gần như không thể tránh khỏi.
Mỗi nhân vật đều được tạo ra từ những gì người viết biết về con người. Một nhân vật có thể mang giọng nói của tác giả, nỗi sợ của tác giả, một ký ức đã được thay đổi, hoặc một câu hỏi mà chính người viết từng day dứt. Việc lấy bản thân làm chất liệu không phải là một khiếm khuyết của sáng tác.
Điều đáng quan tâm hơn là khoảng cách giữa tác giả và nhân vật.
Một người viết có thể đặt một phần bản thân vào nhân vật, rồi đứng lùi lại để quan sát nhân vật ấy như quan sát một con người khác. Khi đó, nhân vật có quyền phản bội lại tác giả: có thể lựa chọn sai, có thể ích kỷ, hèn nhát, đáng trách, hoặc đi đến một kết luận mà chính người viết không đồng tình.
Ví dụ
Giả sử một tác giả đưa chính mình vào truyện dưới hình dạng một cô gái hai mươi tuổi tên An.
An có cùng sở thích, cùng quan điểm chính trị, cùng nỗi sợ và thậm chí có cùng hoàn cảnh gia đình với tác giả.
Nếu An sau đó:
lựa chọn sai người mình yêu;
làm tổn thương một người bạn;
vì kiêu ngạo mà đánh mất một cơ hội;
bị người khác phản bác và nhận ra mình đã sai;
thì việc An mang nhiều nét của tác giả không nhất thiết là vấn đề.
Ngược lại, hãy tưởng tượng mọi lựa chọn của An đều được câu chuyện xác nhận. Khi cô tranh luận, người đối diện cuối cùng cũng nhận ra cô đúng. Khi cô thất bại, một biến cố bất ngờ lập tức xuất hiện để cứu cô. Khi cô làm tổn thương người khác, người bị tổn thương lại phải xin lỗi cô. Khi cô nghi ngờ bản thân, cả thế giới lập tức xuất hiện để nói rằng cô thực sự đặc biệt.
Lúc này, thứ đáng quan tâm không còn là việc An giống tác giả đến đâu.
Mà là tác giả đã không còn cho phép An sống như một con người độc lập.
Một ví dụ khác cho thấy Self-Insert không nhất thiết phải là tự tâng bốc: một nhà văn có thể đưa phiên bản trẻ tuổi của mình vào truyện, rồi để nhân vật ấy trở nên ích kỷ, hèn nhát, thậm chí đáng ghét. Khi đó, cái tôi được sử dụng như một đối tượng để soi xét thay vì một hình ảnh để bảo vệ.
Vì thế, câu hỏi quan trọng không phải là:
“Nhân vật này có phải là tôi không?”
mà là:
“Tôi có cho phép nhân vật này trở thành một con người khác với tôi hay không?”
Khoảng cách nghệ thuật không đòi hỏi người viết phải xóa mình khỏi tác phẩm. Nó chỉ đòi hỏi người viết đủ khả năng nhìn chính phần bản thân mình đã đưa vào đó bằng một ánh mắt không hoàn toàn thiên vị.