Sáng thứ Hai ngày 25 tháng 5, Hiếu nhận được tin từ mẹ khi đang trên đường trở về phòng sau một buổi học ở trường.
Mẹ: Bố tuần này chắc nghỉ mấy hôm. Chỗ hôm trước làm xong rồi.
Cậu đọc khi đã dừng xe.
Không có câu nào nói thiếu tiền.
Không có chữ lo.
Chỉ một thông tin.
Hiếu cất điện thoại.
Lên phòng.
Rửa tay.
Thay áo.
Rồi mới mở lại.
Hiếu: Vâng. Mẹ có hàng mới chưa?
Bà Hạnh trả sau vài phút:
Mẹ: Có ít. Làm được mấy ngày.
Hiếu: Nhà có cần con gửi thêm không?
Mẹ: Không. Cứ để tiền mà ăn học.
Cùng câu trả lời.
Hiếu biết.
Nhưng đầu cậu vẫn tự bắt đầu tính.
Tháng Năm còn chưa hết.
Tháng Sáu nếu bố tiếp tục thất thường thì sao.
Mẹ ít hàng.
Hà My vẫn còn việc học.
Ở nhà có những khoản cậu không biết hết.
Một buổi gia sư thêm mỗi tuần không giải quyết cả gia đình, nhưng ít nhất sẽ khiến cậu cảm thấy mình đang chuẩn bị.
Cảm giác ấy rất quen.
Khó chịu ở chỗ cậu bắt đầu nhận ra nó trước cả khi thật sự làm gì.
Hiếu mở lịch.
Sáu buổi.
Thứ Hai Phúc.
Thứ Ba Ngọc.
Thứ Tư không gia sư.
Thứ Năm không cố định.
Thứ Sáu Phúc.
Thứ Bảy sáng lớp mười, chiều Huyền.
Chủ nhật Ngọc.
Cậu vẫn có thể thêm.
Chắc chắn.
Nếu chỉ nhìn số ô trống.
Hiếu mở ghi chú Gia sư – dùng nếu cần.
Bản giới thiệu Ngọc từng sửa vẫn còn.
Đọc hết.
Không chỉnh.
Không đăng.
Cậu nhìn gần một phút rồi đóng lại.
Một việc chưa xảy ra không thể trở thành lý do để thay toàn bộ lịch.
Cuối tháng.
Cậu đã tự đặt mốc đó.
Hôm nay mới ngày 25.
Còn vài ngày.
Buổi tối Phúc học.
Hiếu không để suy nghĩ ở nhà ảnh hưởng rõ tới buổi dạy. Phúc đang có một vấn đề mới: sau khi được dạy phải giải thích lý do chọn cách, cậu ta bắt đầu viết phần lý do quá dài trong mọi bài như thể đó cũng là một bước bắt buộc.
Hiếu đọc hai câu rồi bật cười.
“Em làm gì đấy?”
“Anh bảo phải biết vì sao chọn.”
“Anh bảo em biết. Không bảo vào bài thi viết một đoạn văn.”
Phúc cũng cười.
“Thế không cần ghi à?”
“Lúc luyện thì một số câu ghi. Khi làm bài thật, phần đó ở trong đầu.”
“À.”
“Công cụ để học không phải lúc nào cũng giữ mãi.”
Hiếu nói xong tự dừng một chút.
Câu ấy cũng đúng với rất nhiều thứ khác.
Gia sư ba buổi.
Những cuộc gọi dài.
Các bảng theo dõi lỗi.
Một cách học có thể hữu ích trong một giai đoạn rồi được giảm khi người dùng không còn cần nó nữa.
Phúc không biết cậu đang nghĩ xa.
Chỉ gật rồi sửa bài.
Sau buổi học, Hiếu không nhắn Ngọc chuyện nhà.
Không phải cố giấu.
Cậu chỉ chưa có quyết định nào.
Bố nghỉ vài ngày không phải biến cố.
Mẹ có hàng ít nhưng vẫn có.
Gia đình chưa cần tiền.
Nếu tới cuối tháng tình hình khác, cậu sẽ tính.
Ít nhất đó là lý do cậu tự nói với mình.
Trong khi đó, buổi chiều cùng ngày, nhóm nội dung của Ngọc có một việc mới khá khác những tuần trước.
Thay vì chỉ viết từ trải nghiệm đã có, người điều phối đề nghị cả nhóm thử hỏi nhanh học sinh trong trường xem điều gì khó nhất khi quay lại học trực tiếp. Không phải khảo sát chính thức, không dùng cho một nghiên cứu nào, chỉ muốn tránh việc cả nhóm ngồi tự đoán rồi viết.
Ba câu hỏi được đưa ra.
Ngọc đọc.
Câu đầu ổn.
Câu thứ hai dài.
Câu thứ ba hỏi hai ý cùng lúc.
Cô comment:
Tách câu 3. Nếu người ta thấy mệt vì lịch nhưng không khó tập trung thì không biết chọn thế nào.
Quân trả:
Đây là marketing chưa chị?
Ngọc bật cười.
Ngọc: Không biết.
Một bạn khác viết:
Thì đang hỏi người dùng còn gì.
Cô nhìn câu đó.
Người dùng.
Một từ rất marketing.
Nhưng hoạt động lại giống thứ cô đã thích trong các bài trước: không đoán người đọc từ trong đầu mình, mà đi tìm xem họ thật sự gặp gì.
Nhóm chốt bốn câu ngắn.
Mỗi người hỏi một số bạn quanh lớp hoặc khối.
Không cần số lượng lớn.
Ngày hôm sau, thứ Ba 26 tháng 5, Ngọc tận dụng giờ nghỉ để hỏi vài người trong 12A3.
Không phải phỏng vấn dài.
Chỉ vài lựa chọn và một câu mở.
Linh Chi tham gia đầu tiên.
“Khó nhất?”
“Dậy sớm.”
“Cái này tao biết rồi.”
“Thế còn hỏi?”
“Vì không được tự điền hộ mày.”
Chi cười.
“Đúng.”
Phương lại chọn khối lượng bài.
Một bạn khác nói điều khó nhất là cả ngày phải giữ tập trung liên tục như trước trong khi mấy tháng ở nhà đã quen tự chia giờ.
Hoàng Long nghe thấy mấy người đang trả lời, đi ngang qua hỏi:
“Cái gì đấy?”
Ngọc đưa tờ giấy.
“Nhóm trường hỏi nhanh.”
“Có được chọn hai không?”
“Không. Cái khó nhất.”
Long nghĩ rồi chọn nhịp sinh hoạt.
“Không phải dậy sớm à?”
“Dậy được. Nhưng trước ở nhà tập thể thao buổi chiều, giờ về là mệt.”
Ngọc ghi.
Không bình luận.
Một người nữa.
Rồi một người nữa.
Sau gần hai mươi phản hồi, cô bắt đầu thấy có một vấn đề.
Nhiều người chọn mệt nhưng lý do phía sau rất khác.
Mệt vì dậy sớm.
Mệt vì ngồi học liên tục.
Mệt vì di chuyển.
Mệt vì bài tăng.
Nếu chỉ đếm một ô, nhóm có thể nói đa số học sinh thấy mệt, nhưng thông tin đó gần như chẳng giúp hiểu gì.
Ngọc ghi bên cạnh:
Một con số giống nhau có thể chứa nhiều lý do khác nhau.
Cô thấy khá hứng thú.
Buổi chiều, nhóm gom phản hồi vào một bảng đơn giản.
Quân phụ trách đưa kết quả sang dạng dễ nhìn.
Ngọc cùng hai người khác đọc câu trả lời mở.
Cô không thích phần dọn những câu viết thiếu hoặc trả lời linh tinh cho lắm. Có người chỉ ghi buồn ngủ vl, một người khác trả không biết, vài câu gần như không thể xếp.
Nhưng tới lúc nhóm bắt đầu tìm xem vì sao những người cùng chọn một đáp án lại nói khác nhau, Ngọc lại chú ý hơn hẳn.
Cô nói qua cuộc gọi:
“Nếu chỉ lấy số chọn ‘mệt’ thì bài hơi vô nghĩa.”
Người điều phối hỏi: “Thế em nghĩ nên làm sao?”
“Chia nguyên nhân nhỏ hơn.”
Quân nói: “Nhưng mẫu ít.”
“Thế đừng viết như thống kê lớn.”
Ngọc trả lời gần như ngay. “Chỉ nói từ phản hồi bọn mình nhận được có mấy kiểu lặp lại.”
Một người khác đồng ý.
Không có phần trăm.
Không có câu học sinh hiện nay đa số.
Chỉ những mẫu nhỏ được dùng đúng kích thước của chúng.
Ngọc thấy mình thích đoạn này.
Không phải làm bảng.
Mà là hỏi:
Con số đó thực sự đang nói gì?
Cô mở ghi chú hướng nghiệp sau cuộc họp.
Không đổi tỷ lệ.
Chỉ thêm:
Thích tìm lý do phía sau phản hồi/dữ liệu hơn việc chỉ nhìn con số. Không thích phần làm sạch dữ liệu lặp lại. Cần thử thêm.
Marketing vẫn ba mươi.
Truyền thông vẫn năm mươi.
Kinh doanh quốc tế vẫn hai mươi.
Chưa có lý do đủ mạnh để thay.
Gần sáu giờ rưỡi, Ngọc thay quần áo rồi chuẩn bị cho buổi Hiếu tới nhà.
Hai câu bài.
Một phần cần kiểm.
Không nhiều.
Bảy giờ kém vài phút, cậu lên phòng.
“Anh.”
“Ừ.”
Ngọc nhìn cậu rồi chỉ ghế.
“Ngồi.”
Hiếu bật cười.
“Anh vẫn ngồi.”
“Em đang thực hành điều phối.”
“Không dùng với anh.”
“Em thích.”
Cả hai cười.
Buổi học bắt đầu.
Phần bài hôm nay khá thuận.
Ngọc sửa được lỗi điều kiện ở câu đầu.
Câu thứ hai cần Hiếu giải thích một ý mới.
Phần cuối chỉ kiểm lại.
Chưa tới tám giờ, bài chính đã xong.
Hiếu không tăng thêm chỉ vì còn thời gian.
Ngọc đóng tập rồi nói:
“Hôm nay em làm khảo sát.”
“Khảo sát gì?”
Cô kể.
Không gọi nó là nghiên cứu.
Không làm quá quy mô.
Chỉ một số phản hồi nhỏ để bài nhóm bớt dựa vào phỏng đoán.
Hiếu nghe tới phần Ngọc thấy cùng một đáp án mệt nhưng bên trong là nhiều nguyên nhân khác nhau.
Cậu nói:
“Giống điểm.”
Ngọc dừng.
“Gì?”
“Cùng 7,75 chưa chắc mất giống nhau.”
Cô nghĩ.
Rồi cười.
“Đúng.”
“Một đứa thiếu kiến thức. Một đứa sai bước. Một đứa hết giờ.”
“Thế nên anh cứ hỏi mất ở đâu.”
“Ừ.”
Ngọc tựa ra ghế.
“Em nghĩ em thích kiểu này.”
“Kiểu gì?”
“Tìm xem phía sau một kết quả là gì.”
Hiếu nhìn.
Nghe rất giống chính phần cậu thích ở việc dạy.
“Anh cũng.”
“Em biết.”
“Dạy học?”
“Ừ.”
Cậu nói: “Anh thích lúc tìm được vì sao một người làm sai.”
“Nhưng anh vẫn không định làm giáo viên.”
“Hiện tại không.”
Ngọc gật.
Một việc mình thích không nhất thiết phải trở thành nghề chính.
Một trải nghiệm thú vị cũng chưa đủ để quyết định ngành.
“Thế em chưa tăng marketing.”
Cô nói.
Hiếu hơi cười.
“Anh có bảo tăng đâu.”
“Em nói với em.”
“Ừ.”
Một lúc sau Ngọc hỏi:
“Anh hôm nay thế nào?”
Câu hỏi rộng.
Hiếu hiểu rằng sau chuyện chữ ổn, cậu không thể trả một từ rồi thôi mà không tự nghĩ xem mình thật sự muốn nói gì.
“Bình thường.”
Ngọc nhìn.
Cậu cười nhẹ.
“Bài trường không nhiều. Tối qua Phúc ổn.”
“Ổn kiểu nào?”
Hiếu bật cười.
“Làm đúng hơn. Nhưng viết lý do dài quá.”
“Được.”
Cô cũng cười.
“Còn nhà?”
Câu hỏi tới tự nhiên.
Hiếu dừng một chút.
Đây là chỗ cậu chưa định kể.
Nhưng không có lý do phải giấu nếu cô đã hỏi.
“Bố anh xong việc hôm trước rồi.”
“Tuần này nghỉ?”
“Chắc vài hôm.”
“Còn mẹ?”
“Có ít hàng.”
Ngọc nghe.
Không nói không sao.
“Anh có lo?”
“Có một chút.”
Cô gật.
“Anh đã làm gì chưa?”
“Chưa.”
“Có định nhận thêm?”
Hiếu yên một nhịp.
“Có nghĩ.”
“Ừ.”
Ngọc không hỏi cậu có cần tiền cô giúp hay không.
Không nhắc tăng lại buổi.
Chỉ hỏi:
“Bao giờ anh tính?”
“Cuối tháng.”
Cô nhìn lịch.
Chỉ còn mấy ngày.
“Thế cuối tháng tính.”
“Ừ.”
Không giải quyết thay.
Không ép cậu quyết hôm nay.
Nhưng câu chuyện đã được nói ra trước khi nó biến thành một thay đổi lịch bất ngờ.
Chỉ thế thôi cũng khác với thói quen cũ của Hiếu.
Cậu hỏi:
“Em không bảo anh đừng nhận?”
Ngọc hơi nhướng mày.
“Đấy là việc của anh.”
“Ừ.”
“Em chỉ muốn nếu anh nhận thì đừng tự nhét tới mức thứ Bảy lại mệt cả ngày.”
Hiếu cười nhẹ.
“Anh biết.”
“Với…”
Cô dừng.
“Gì?”
“Nếu lịch anh kín quá tới mức bọn mình ít gặp hơn, em sẽ không thích.”
Câu nói rất thẳng.
Không phải lệnh.
Ngọc nói tiếp trước khi cậu cần phản ứng:
“Nhưng không thích không có nghĩa anh không được nhận.”
Hiếu nhìn cô.
“Ừ.”
“Em nói trước để nếu sau này em khó chịu thì anh biết không phải tự nhiên.”
Cậu hơi cười.
“Được.”
Cách này khác rất nhiều kiểu giữ im cảm xúc rồi đợi người kia tự nhận ra.
Cũng khác chuyện dùng cảm xúc để quyết thay cậu.
Ngọc chỉ đặt một dữ kiện thật lên bàn.
Em sẽ không thích nếu thời gian của anh bị lấp kín.
Phần quyết định vẫn là của Hiếu.
Cậu nói:
“Nếu anh cần thêm, chắc một buổi trước.”
“Ừ.”
“Không nhận hai, ba cùng lúc.”
“Thế hợp.”
“Nhưng chưa chắc nhận.”
“Em biết.”
Không ai biến cuộc nói chuyện thành một thỏa thuận về lịch của cậu.
Chỉ là Hiếu đang suy nghĩ thành lời thay vì đóng cửa rồi tự tính một mình.
Một thay đổi nhỏ.
Ngọc nhận ra nhưng không khen.
Có những thứ nếu vừa làm được một lần đã bị chỉ ra ngay sẽ trở nên giống bài tập hơn là thói quen tự nhiên.
Cô để nó trôi qua.
Gần tám giờ hai mươi, Hiếu nhìn giờ.
“Còn mười phút.”
Ngọc cười.
“Anh đang tự giác.”
“Lịch.”
“Ừ.”
Cô không tìm thêm chuyện chỉ để giữ đủ thời gian.
Hai người thu bài.
Trước khi cậu đứng lên, Ngọc nói:
“Anh.”
“Ừ?”
“Nếu cuối tháng anh quyết nhận thêm thì kể em.”
Hiếu nhìn cô.
“Ừ.”
“Không phải xin phép.”
“Anh biết.”
“Em cũng không hỏi học sinh nam hay nữ.”
Cậu bật cười.
“Thật?”
Ngọc nghĩ một giây.
“Có thể vẫn hơi muốn biết.”
Hiếu cười rõ hơn.
“Anh biết.”
“Nhưng em sẽ cố không biến nó thành chuyện.”
“Ừ.”
Cô cũng cười.
Không ai hoàn hảo tới mức cảm xúc cũ biến mất hoàn toàn.
Chỉ là bây giờ cả hai đủ quen với nó để có thể nói nhẹ nhàng mà không làm một người thành người kiểm soát, người kia thành người phải giải trình.
Hiếu về lúc gần tám giờ rưỡi.
Trên đường, cậu nghĩ lại chuyện cuối tháng.
Gia đình.
Sáu buổi.
Khoảng thứ Tư.
Khoảng thứ Năm.
Bản giới thiệu vẫn nằm trong điện thoại.
Cậu chưa biết quyết định sẽ là gì.
Nhưng lần đầu tiên chuyện đó không còn hoàn toàn nằm trong đầu cậu.
Ngọc biết cậu đang lo một chút.
Biết cậu có nghĩ tới việc nhận thêm.
Không đưa tiền.
Không bảo cậu phải làm gì.
Chỉ biết.
Hiếu nhận ra cảm giác ấy không làm mình yếu đi như trước đây vẫn vô thức nghĩ.
Một vấn đề vẫn là vấn đề của cậu ngay cả khi có người khác biết nó tồn tại.
Và việc nói ra trước khi tìm được đáp án cũng không có nghĩa mình đang đẩy trách nhiệm sang cho họ.
Có lẽ đây là phần cậu vẫn phải học lâu hơn rất nhiều.
Nhưng ít nhất hôm nay, cậu đã nói trước khi mọi thứ trở thành một quyết định.