Những kẻ cắp Prometheus: Khi Nhật Bản tái định nghĩa phương Tây
Nhật Bản không tiêu thụ văn hóa phương Tây một cách thụ động. Họ tiếp nhận nó như một nhà giả kim tiếp nhận chì để biến thành vàng. Những phim điện ảnh, truyện tranh (manga) lấy chủ đề phương Tây của Nhật Bản chưa bao giờ là sự mô phỏng. Chúng là những cuộc đối thoại đầy hoài nghi, nơi những biểu tượng phương Tây — từ những hiệp sĩ Arthurian, những giáo đường Gothic, cho đến cả những khái niệm về khoa học viễn tưởng — bị lột sạch lớp vỏ nguyên bản để lộ ra phần cốt lõi của tư duy hiện sinh Nhật Bản.
Đầu tiên, Nhật Bản đã "tâm linh hóa" những cấu trúc vốn dĩ là vật chất của phương Tây. Trong văn hóa phương Tây, một giáo đường là nơi thờ phụng Chúa, một hiệp sĩ là biểu tượng của công lý mang tính thực thi. Nhưng khi đi vào tâm thức Nhật Bản, những biểu tượng này trở nên phiêu lãng. Hãy nhìn vào cách Castlevania (được truyền cảm hứng từ những huyền thoại Gothic) hay Berserk xây dựng thế giới: họ vay mượn những lâu đài đá tảng, những bộ giáp thép, và sự u tối của đức tin Công giáo, nhưng họ đổ vào đó sự đau thương, sự hoài nghi về sự tồn tại và cái chết — những nỗi ám ảnh mang tính Zen và bi kịch Shinto. Đó không còn là phương Tây nữa; đó là một "phương Tây giả tưởng" nơi linh hồn phương Tây được đặt vào chiếc lồng tâm lý Nhật Bản.
Thứ hai, Nhật Bản đã "cơ giới hóa" những huyền thoại phương Tây. Nếu người phương Tây nhìn vào những câu chuyện về những người khổng lồ hay các thực thể ma thuật như những di sản cổ xưa, thì người Nhật nhìn chúng như những cơ chế (mechanisms). Họ không ngại nhào nặn lại. Họ biến hiệp sĩ thành những phi công robot, biến các vị thần thành những thực thể sinh học mang mã gen, và biến các cuộc chiến thánh giá thành những cuộc xung đột về tư tưởng triết học. Họ "tàn nhẫn" hơn trong cách tiếp cận văn hóa: họ không tôn thờ quá khứ. Họ coi quá khứ của phương Tây là một "kho dữ liệu" cần được tái biên tập để phục vụ cho mục tiêu tìm kiếm ý nghĩa của con người hiện đại.
Điều thú vị nhất là cách họ "vô hiệu hóa" sự độc quyền của phương Tây đối với chính những huyền thoại của mình. Khi Nhật Bản làm ra những bộ phim mang đậm hơi thở Western hay noir, họ không cố gắng trở thành người Mỹ hay người châu Âu. Họ sử dụng thẩm mỹ phương Tây như một bộ lọc (filter). Sự cô độc của samurai được phản chiếu qua sự cô độc của gã cao bồi; sự tàn khốc của thời chiến được nhìn nhận qua lăng kính của những đổ nát sau nguyên tử. Họ đã thành công trong việc biến văn hóa phương Tây thành một tấm gương, để họ nhìn vào đó và thấy được chính mình – một dân tộc luôn bị dằn vặt giữa truyền thống và sự tan rã của các giá trị.
Tuy nhiên, sự khai thác này không phải là không có cái giá. Nhật Bản đã tạo ra một "phương Tây" không có thật trong tâm trí độc giả toàn cầu. Đó là một phương Tây của sự cực đoan, của những cảm xúc khuếch đại, và của những logic sắt đá. Độc giả phương Tây nhìn vào những tác phẩm này đôi khi cảm thấy xa lạ, vì họ nhận ra những "đứa con" của mình đã thay đổi quá nhiều dưới bàn tay của người Nhật.
Tóm lại, văn hóa Nhật Bản đã không hề "nhập khẩu" văn hóa phương Tây; họ đã đồng hóa nó. Họ đã lấy cái khung (cấu trúc) của phương Tây và lấp đầy nó bằng cái thần (cảm xúc) của Nhật Bản. Sự khai thác này cho thấy một sức mạnh văn hóa đáng sợ: không gì có thể đứng vững trước sự tò mò và khả năng phân rã của người Nhật. Họ đã biến những biểu tượng phương Tây vốn dĩ khô khan trở nên sống động, đau đớn, và đầy tính "trúc trắc" — một minh chứng rõ ràng nhất cho việc văn hóa không bao giờ thuộc về kẻ tạo ra nó, mà thuộc về kẻ có đủ dũng khí để đập vỡ nó và xây lại theo cách của riêng mình.