Singapore, ngày 17 tháng 7 năm 2039.
Trong vài ngày qua, ba người gần như dành toàn bộ thời gian rảnh để hoàn thiện mô hình.
Những trang giấy vốn được Mikhail mang theo cho chuyến du lịch lần lượt kín chữ. Các sơ đồ ban đầu bị gạch xóa nhiều lần, một số biến được thêm vào rồi loại bỏ, còn những ghi chú mới liên tục xuất hiện ở mép giấy.
Sáng hôm đó, Mikhail lật đến trang cuối cùng của cuốn sổ. Trang giấy cuối cùng cũng đã kín chữ. Anh nhìn nó vài giây rồi khép sổ lại.
"Hết giấy."
Tĩnh An lập tức ngẩng đầu.
"Cái gì?"
"Hết giấy."
Tĩnh An nhìn cuốn sổ, rồi nhìn xấp giấy bên cạnh.
"Cậu chỉ mang theo từng đó khi đi du lịch thôi à?"
"Ừ."
"Vậy giờ làm sao?"
Mikhail không trả lời.
Tĩnh An nhìn đống ghi chép trước mặt rồi ôm đầu.
"Chúng ta còn bao nhiêu thứ phải ghi nữa..."
Lukas nhìn hai người vài giây rồi đứng dậy.
"Ôi thật là."
Tĩnh An ngẩng lên.
"Anh đi đâu?"
"Tôi đi xung quanh xem có ai có giấy không rồi mua lại."
Mikhail ngẩng đầu.
"Có người bán à?"
"Không biết."
Lukas kéo lại quai ba lô.
"Nhưng cứ hỏi trước đã."
Anh vừa định đi thì Mikhail nói:
"Ồ, nếu cần tiền thì cứ bảo tôi."
Lukas quay đầu lại.
"Không cần vậy đâu, chỉ là một ít giấy thôi mà."
Anh bước về phía khu sinh hoạt chung.
Tĩnh An nhìn theo bóng lưng anh một lúc rồi quay sang Mikhail.
"Anh ấy lúc nào cũng tự làm mọi thứ à?"
"Có vẻ vậy."
Tĩnh An chống cằm.
"Thật ra tôi nghĩ hai người khá giống nhau."
Mikhail nhìn cậu.
"Giống chỗ nào?"
"Đều không thích làm phiền người khác."
Mikhail im lặng một thoáng.
"Anh thì khác."
Tĩnh An chớp mắt.
"Tôi làm phiền à?"
Mikhail cúi xuống nhìn cuốn sổ đã hết giấy.
"Tôi không nói vậy."
Tĩnh An nhìn anh vài giây rồi bật cười.
Khoảng nửa giờ sau, Lukas quay lại với một xấp giấy mỏng.
"Chỉ tìm được từng này."
Mikhail nhận lấy, xem qua rồi gật đầu.
"Đủ dùng."
Tĩnh An nhìn xấp giấy.
"Đủ được bao lâu?"
Mikhail nhìn cậu.
"Không biết."
Tĩnh An lập tức quay sang Lukas.
"Anh thấy chưa? Chúng ta cần nhiều hơn."
Lukas ngồi xuống.
"Vậy tiết kiệm một chút."
Tĩnh An nhìn Mikhail.
"Anh nghe thấy chưa?"
"Ừ."
"Vậy từ giờ đừng viết hết mọi thứ."
Mikhail lấy bút.
"Không được."
Tĩnh An thở dài.
"Biết ngay mà."
Mikhail mở laptop.
Trên màn hình là sơ đồ mà họ đã chỉnh sửa suốt mấy ngày qua. Một hệ thống gồm nhiều trạng thái liên kết với nhau. Các mũi tên nối từ nhận biết đến đánh giá, điều phối, thực hiện, kiểm tra rồi quay trở lại cập nhật trạng thái.
Nhưng lần này, Mikhail không chỉ nhìn sơ đồ. Anh đã chuyển nó thành một mô hình tính toán đơn giản.
Tĩnh An lập tức nhận ra.
"Cậu làm xong rồi?"
"Đủ để thử."
"Thật à?"
"Ừ."
Tĩnh An dịch ghế lại gần.
"Chạy đi."
Mikhail nhìn cậu.
"Chúng ta chưa kiểm tra lần cuối."
"Thì vừa chạy vừa kiểm tra."
"Không."
"Vì sao?"
"Nếu có lỗi, chúng ta sẽ không biết nó nằm ở đâu."
Tĩnh An suy nghĩ vài giây.
"Được."
Lukas nhìn hai người.
"Kiểm tra trước."
Tĩnh An thở dài.
"Được rồi."
Mikhail kiểm tra lại từng phần của mô hình.
Lukas xem các tham số đầu vào.
Tĩnh An đối chiếu các biến với sơ đồ sinh học mà họ đã thống nhất.
Không ai nói gì trong vài phút.
Cuối cùng, Mikhail đặt tay lên bàn phím.
"Mô hình đủ ổn để thử."
Tĩnh An lập tức ngồi thẳng lên.
"Chạy đi."
Mikhail nhấn phím. Các giá trị bắt đầu thay đổi trên màn hình. Một trạng thái ban đầu được thiết lập. Không có tổn thương. Không có phản ứng.
Tĩnh An nhìn màn hình.
"Tiếp."
Mikhail đưa vào một thay đổi nhỏ.
Hệ thống nhận biết.
Một phản ứng xuất hiện.
Tĩnh An hơi nghiêng người.
"Nó phản ứng."
"Ừ."
"Đúng như mô hình."
Mikhail không trả lời.
Cậu tiếp tục theo dõi.
Trạng thái dần trở về mức ổn định.
Lukas nhìn biểu đồ.
"Phản ứng không quá mạnh."
"Đúng."
Tĩnh An cười.
"Vậy là được rồi."
Mikhail nhìn cậu.
"Mới một điều kiện."
"Biết."
"Chúng ta cần thử thêm."
"Biết."
"Vậy đừng kết luận."
Tĩnh An im lặng.
"Được."
Lukas khẽ cười.
Mikhail thay đổi đầu vào.
Lần này mức độ tổn thương tăng nhanh hơn. Hệ thống nhận biết sự thay đổi. Nhưng phản ứng xuất hiện chậm hơn.
Tĩnh An cau mày.
"Khoan."
Mikhail dừng mô hình.
"Có gì?"
"Nó phản ứng muộn."
“… Đúng."
"Vì sao?"
Mikhail mở dữ liệu.
"Thông tin đầu vào thay đổi nhanh hơn tốc độ cập nhật trạng thái."
Tĩnh An nhìn biểu đồ.
"Không chỉ vậy."
Cậu chỉ vào một đoạn.
"Nó đang dùng trạng thái trước đó để quyết định phản ứng."
Mikhail kiểm tra lại.
"Đúng."
Lukas nhìn màn hình.
"Nghĩa là khi thay đổi quá nhanh, thông tin mà hệ thống dùng để phản ứng đã cũ."
Tĩnh An gật đầu.
"Nếu đây là một hệ thống sinh học thật thì nó sẽ không thể hoạt động như vậy."
Mikhail nhìn sơ đồ.
"Vậy phải cập nhật trạng thái trong lúc phản ứng."
"Đúng."
"Chúng ta đã thêm phần đó."
"Nhưng chưa đủ."
Mikhail nhìn cậu.
"Thiếu gì?"
Tĩnh An suy nghĩ.
"Nó đang coi quá trình phản ứng như một bước riêng biệt."
Mikhail nhìn lại mô hình.
"Đúng."
Lukas nói:
"Trong thực tế, trạng thái thay đổi ngay khi phản ứng bắt đầu."
Tĩnh An quay sang anh.
"Chính xác."
Mikhail thêm một đường phản hồi.
Tĩnh An nhìn màn hình.
"Không phải chỉ một đường."
Mikhail dừng tay.
"Bao nhiêu?"
"Ít nhất phải có một đường từ kết quả tạm thời quay lại trạng thái hiện tại."
Mikhail thêm một mũi tên.
Tĩnh An nhìn.
"Được."
Mikhail chạy lại.
Lần này phản ứng nhanh hơn. Nhưng ngay sau đó, một giá trị tăng quá cao.
Mikhail dừng mô hình.
Lukas nhìn màn hình.
"Quá mức."
Tĩnh An gật đầu.
"Nếu đây là tế bào thật thì nó đang chữa một tổn thương bằng cách tự làm tổn thương thêm."
Mikhail sửa tham số.
"Giới hạn phản ứng."
"Không chỉ giới hạn."
Tĩnh An chống cằm.
"Phải có điểm dừng."
Mikhail nhìn cậu.
"Khác nhau?"
"Khác. Giới hạn nói hệ thống không được vượt quá một mức nào đó. Điểm dừng nói hệ thống phải biết khi nào mục tiêu đã đạt."
Lukas gật đầu.
"Phải đánh giá kết quả."
"Đúng."
Mikhail thêm biến đánh giá.
Tĩnh An nhìn màn hình rồi mỉm cười.
"Chạy lại."
Mikhail nhấn phím.
Mô hình hoạt động ổn định hơn.
Tĩnh An nhìn những đường biểu diễn thay đổi trên màn hình.
"Đỡ hơn rồi."
"Nhưng vẫn còn một vấn đề." Lukas nói.
Tĩnh An quay sang.
"Vấn đề gì?"
"Nếu phản ứng kéo dài thì hệ thống tiêu hao bao nhiêu?"
Mikhail nhìn Lukas.
Tĩnh An im lặng vài giây.
"Đúng."
Cậu quay lại màn hình.
"Chúng ta chưa có tài nguyên."
Mikhail mở một trang mới.
"Thêm biến tài nguyên."
Tĩnh An lập tức nói:
"Không chỉ năng lượng."
Mikhail dừng tay.
"Còn vật chất."
"Đúng. Tế bào không thể tái tạo chỉ bằng năng lượng. Nó cần vật liệu để xây dựng lại cấu trúc."
Lukas hỏi:
"Những gì cơ thể có thể cung cấp?"
"Glucose, oxy, protein, các chất cần thiết khác. Tùy loại mô và quá trình sửa chữa mà nhu cầu sẽ khác nhau."
Tĩnh An càng nói càng nhanh.
"Nếu tổn thương nhỏ thì nhu cầu không quá lớn. Nhưng nếu tổn thương lớn, hệ thống phải huy động nhiều nguồn lực hơn. Nếu cứ ép tốc độ tái tạo cao mà không quan tâm đến nguồn cung thì hệ thống sẽ sớm mất cân bằng. Mà khi nguồn lực giảm, phản ứng cũng phải thay đổi. Không thể giữ cùng một mức độ sửa chữa trong mọi điều kiện."
Mikhail liên tục ghi.
Tĩnh An tiếp tục:
"Và còn một vấn đề nữa. Nếu cơ thể đang thiếu năng lượng vì một nguyên nhân khác thì hệ thống cũng phải biết điều đó. Nghĩa là trạng thái tổn thương không thể tách hoàn toàn khỏi trạng thái chung của cơ thể."
Lukas nhìn cậu.
"Vậy hệ thống phải biết cả tình trạng của chính nó."
"Đúng."
Mikhail thêm một biến mới.
Tĩnh An nhìn màn hình.
"Đừng để nó thành một con số cố định."
"Vì sao?"
"Vì tài nguyên cũng thay đổi theo thời gian."
Mikhail gật đầu.
"Biến động."
"Đúng."
Mikhail tiếp tục sửa.
Lần chạy tiếp theo bắt đầu.
Khi tài nguyên ở mức cao, hệ thống phản ứng nhanh. Khi tài nguyên giảm, tốc độ phản ứng chậm lại.
Tĩnh An nhìn màn hình một lúc lâu.
"Chậm lại."
"Ừ." Mikhail nói.
"Nhưng không dừng."
"Đúng."
Tĩnh An chống cằm.
"Nó đang tự điều chỉnh."
Lukas nhìn biểu đồ.
"Và vẫn giữ được trạng thái ổn định."
Mikhail gật đầu.
"Trong điều kiện này."
Tĩnh An nhìn cậu.
"Cậu lúc nào cũng phải thêm câu đó à?"
"Ừ."
Tĩnh An bật cười.
"Được."
Ba người tiếp tục thử thêm vài điều kiện.
Khi tổn thương thay đổi chậm, mô hình phản ứng khá ổn định. Khi thay đổi nhanh, nó vẫn có độ trễ. Khi tài nguyên thấp, phản ứng giảm. Khi phản ứng quá mạnh, cơ chế dừng giúp hệ thống trở lại trạng thái ổn định.
Nhưng mỗi lần giải quyết được một vấn đề, họ lại phát hiện một vấn đề khác.
Đến trưa, Tĩnh An vẫn chưa chịu rời khỏi màn hình.
Lukas đặt hộp thức ăn xuống trước mặt cậu.
"Ăn đi."
"Tôi đang xem."
"Ăn rồi xem."
Tĩnh An cầm hộp lên nhưng mắt vẫn nhìn laptop.
"Vậy nếu tài nguyên giảm trong lúc phản ứng thì sao?"
Mikhail vừa ăn vừa nhìn màn hình.
"Phản ứng phải giảm theo."
"Nhưng giảm nhanh hay chậm?"
"Phụ thuộc mức thay đổi."
"Vậy nếu giảm quá nhanh?"
"Phải có ngưỡng."
Tĩnh An ăn một miếng rồi tiếp tục:
"Nhưng ngưỡng cũng không nên cố định. Nếu trạng thái cơ thể khác nhau thì cùng một mức tài nguyên chưa chắc có cùng ý nghĩa."
Mikhail đặt đũa xuống, ghi lại.
Lukas nhìn hai người.
"Cậu có thể ăn xong rồi nói không?"
Tĩnh An nhìn anh.
"Có."
Cậu ăn thêm một miếng.
"Nhưng tôi có thể quên mất."
Lukas thở ra.
"Biết ngay mà."
Mikhail tiếp tục ghi.
Buổi chiều, mô hình lại được sửa.
Mikhail thêm các ngưỡng thay đổi theo trạng thái.
Lukas kiểm tra cách các biến tác động lẫn nhau.
Tĩnh An liên tục đặt ra những trường hợp mà một hệ thống sinh học có thể gặp phải.
Có lúc họ bỏ cả một phần mô hình vì nhận ra nó khiến hệ thống quá phức tạp. Có lúc Mikhail xóa hàng chục dòng chỉ vì một biến không cần thiết. Có lúc Tĩnh An phản đối rồi lại tự rút ý kiến sau khi nhận ra mô hình chưa đủ dữ liệu để kiểm chứng.
Đến cuối buổi chiều, sơ đồ trên giấy đã thay đổi gần như hoàn toàn so với vài ngày trước.
Lukas nhìn nó.
"Ít nhất bây giờ chúng ta biết mô hình sai ở đâu."
Mikhail gật đầu.
"Và biết nó thiếu gì."
Tĩnh An nhìn màn hình.
"Nhưng vẫn chưa đủ."
"Thiếu gì nữa?" Lukas hỏi.
Tĩnh An im lặng một lúc.
"Thực tế."
Mikhail nhìn cậu.
"Đó là bước sau."
"Biết."
Tĩnh An chống cằm.
"Nhưng ít nhất bây giờ chúng ta có thứ để thử."
Mikhail lưu lại mô hình.
Lukas nhìn những dòng dữ liệu cuối cùng.
Không có đột phá. Không có kết quả hoàn hảo. Nhưng mô hình đã làm được điều quan trọng hơn.
Nó cho họ thấy rằng những nguyên tắc mà ba người đã tranh luận suốt nhiều ngày không hoàn toàn mâu thuẫn với nhau. Chúng có thể được đưa vào cùng một hệ thống.
Và cũng chính quá trình thử nghiệm đã chỉ ra rằng một hệ thống sinh học thực sự sẽ phức tạp hơn rất nhiều so với những gì họ đang mô phỏng.
Tĩnh An nhìn màn hình thêm một lúc.
"Ít nhất nó hoạt động."
Mikhail đóng laptop lại.
"Trong mô hình."
"Ừ."
Lukas nhìn hai người.
"Chưa có tế bào."
Tĩnh An gật đầu.
"Chưa có."
Cậu nhìn xấp giấy mới được tìm thấy vào buổi sáng.
"Vậy chúng ta cần một thứ gần với sinh học hơn."
Mikhail không trả lời ngay. Cậu nhìn lại sơ đồ, rồi nhìn sang laptop. Sau đó đưa hai ngón tay chỉnh lại kính.
"Để mai tính."
Tĩnh An nhìn cậu.
"Mai?"
"Ừ."
Tĩnh An im lặng vài giây rồi gật đầu.
"Được."
Lukas bắt đầu thu dọn giấy tờ trên bàn.
Ba người đứng dậy, rời khỏi chiếc bàn nhỏ.