Cô bốn mươi tuổi khi nghe vọng chính mình lần đầu tiên.
Không phải lần đầu phát vọng — cô đã phát vọng cả đời. Phát giả (bảng cảm xúc — sợ nhẹ, giận nhẹ, vui nhẹ, buồn nhẹ, đúng mức, đúng vai, bình thường). Phát thật — nhưng kiểm soát (thương mẹ — phát, nhưng giữ mức; đau khi mẹ bị đánh — phát, nhưng nén; nhẹ nhõm khi Hoa cười — phát, nhưng nhỏ). Và phát không kiểm soát — hai lần (đêm mà tường sập lần đầu — vọng đau thuần vang xuyên tường, bà già đến ngồi; đêm Vỡ — vọng đau thuần + thương bản năng, Tharn dừng tay). Hai lần mất kiểm soát. Hai lần tường sập. Hai lần mà vọng thoát ra không qua ý chí.
Nhưng — nghe vọng chính mình? Chưa.
Bốn kiếp. Bốn mươi năm kiếp này. Và cô chưa bao giờ nghe vọng mình — nghe kiểu người khác nghe. Nghe kiểu từ bên ngoài. Vì — phát vọng thì biết mình đang phát (biết kiểu nói: khi nói, ta biết ta đang nói; nhưng ta không nghe giọng mình kiểu người khác nghe; ta nghe giọng mình qua xương sọ, người khác nghe qua không khí; hai thứ khác nhau). Và vọng cũng vậy: cô biết mình phát thương, phát đau, phát sợ — nhưng không nghe vọng mình kiểu người khác nghe.
Cho đến chiều đó.
Chiều — bình thường (mọi thứ quan trọng ở kiếp này đều xảy ra vào chiều bình thường; cô đã ghi nhận pattern: không phải đêm khoảng tỉnh, không phải lễ, không phải gì đặc biệt; chiều, suối, giặt vải, nắng nghiêng; bình thường là nơi mà mọi thứ thật xảy ra). Cô ngồi dưới gốc kāla-vṛkṣa lớn — gốc cây mà cô đã ngồi từ khi bốn tuổi, gốc cây mà con ghṛṇa chân gãy đã nằm, gốc cây mà ba mươi sáu năm đã mài nhẵn rễ ở chỗ cô ngồi.
Ngồi. Không làm gì. Không cần làm gì.
Bốn mươi tuổi — và cô, lần đầu tiên trong bốn kiếp, không bận. Không bận kế hoạch (kế hoạch đã chuyển: nhóm tự lớn, chữ tự lan, Varen tự dạy, Hoa tự dạy, Āri ở hẻm đông tự dẫn, Kīra tự đi; cô không cần chỉ đạo, không cần thiết kế, không cần kiểm soát). Không bận canh (canh gì? Tharn yếu dần — vọng giận nhạt, tay run, gần hết; chu kỳ đánh thưa đến mức gần-không; canh Tharn bây giờ kiểu canh ngọn nến sắp tắt: không cần dập, chỉ cần chờ). Không bận leo (đã leo lần cuối — năm năm trước, gờ đá, hoa trắng, sao; hết leo). Không bận ghi (nhật ký không có — sợi dây mất, lá mục, không làm mới; ghi bằng đầu, và đầu bây giờ đầy đến mức ghi thêm = chồng lên thứ cũ; bốn kiếp ký ức + bốn mươi năm kiếp này = đầy).
Không bận gì.
Và không bận — ở người mà bốn kiếp luôn bận (bận xây, bận giữ, bận canh, bận sống sót) — lạ. Lạ kiểu mới. Lạ kiểu — cô ngồi dưới gốc cây, nắng tím xám qua tán lá đen, gió nhẹ, không làm gì — và không biết phải làm gì với không-bận.
Giống — cô nhớ — giống kiếp Āyata, sau khi chuyển giao cho K'Sol (chương 25, Quyển 2): Aṅku ngồi một mình ở gốc cây quen thuộc và không có gì cụ thể để nghĩ. Cái trống rỗng đó — trống vì đã đặt xuống gánh — không phải bình yên. Là lạ. Là không quen.
Bốn mươi tuổi. Và cô không quen với không bận.
Nên cô — ngồi, không bận, không quen — làm thứ mà bốn kiếp đã dạy là mặc định khi không biết làm gì: nghe.
Nghe xóm. Vọng nền — giận-sợ-mệt. Vẫn. Nhưng thấp hơn mười năm trước (thấp vì: Tharn yếu = giận nguồn chính giảm; nhóm mạnh = sợ giảm vì có chỗ dựa; kinh tế ngầm hoạt động = mệt giảm vì ít thiếu hơn). Vẫn có. Nhưng thấp. Thấp đủ để — cô cảm — không khí nhẹ hơn. Nhẹ kiểu cửa sổ mở thêm: không phải mở toang (mở toang = hẻm phía đông, nơi phụ nữ có tên giữa ban ngày; hẻm mình chưa đến đó), nhưng mở hơn trước.
Nghe gió. Gió qua lá kāla-vṛkṣa — tiếng lá đen cọ nhau, khô, nhẹ. Tiếng mà cô đã nghe bốn mươi năm — và vẫn nghe. Vẫn thích nghe. Vì tiếng lá cọ nhau = tiếng thế giới sống: lá có, gió có, cây có = sống. Và sống — tiếng sống, bất kỳ tiếng sống nào — đẹp. Đẹp vì có. Đẹp vì không im.
Nghe Mắt — con ghṛṇa, già (rất già — lông xám bạc trắng, mắt to mờ, chân chậm; ghṛṇa sống bao lâu? Cô vẫn không biết — nhưng Mắt đã ở cùng cô nhiều năm, nhiều hơn cô tưởng ghṛṇa sống) — nằm trên rễ cây, cạnh cô, vọng an toàn nhẹ. Nhẹ hơn trước (Mắt cũng mòn — vọng an toàn mỏng dần, giống vọng giận Tharn mỏng dần; mọi thứ mỏng dần; mọi sinh vật mòn). Nhưng có. Vọng an toàn có. Mắt vẫn phát an toàn — phát vì bản năng, phát vì ở cạnh người an toàn (cô = an toàn, với Mắt; cô luôn an toàn, với Mắt; từ ngày nẹp chân gãy, từ ngày cho ăn quả kāla, từ ngày gãi sau tai — cô = an toàn; và Mắt, khi ở cạnh cô, phát an toàn).
Nghe — và rồi, bất ngờ, nghe thứ khác.
Không phải vọng xóm (đã nghe). Không phải gió (đã nghe). Không phải Mắt (đã nghe).
Vọng gần nhất. Vọng sát nhất. Vọng — của cô.
Cô nghe vọng mình.
Không phải nghe kiểu biết mình đang phát (biết — luôn biết; bốn kiếp kiểm soát nội tâm, luôn biết mình đang phát gì). Nghe kiểu từ bên ngoài. Nghe kiểu — ai đó ngồi cạnh cô và nghe.
Và vọng cô — vọng mà bốn mươi năm cô đã phát mà không nghe — dày.
Dày. Sâu. Nhiều lớp.
Lớp ngoài cùng — thương. Thương nền. Thương kiểu mọi lúc. Thương mẹ (Jala — vẫn, luôn, không tắt). Thương Hoa (mười tám tuổi — lớn, khỏe, biết nhiều; nhưng vẫn em; và thương em = nền, không cần gọi, không cần nhớ, chỉ cần có em = thương). Thương Varen (xa — Varen hai mươi sáu tuổi, đi nhiều, ở hẻm bên cạnh nhiều hơn ở nhà; nhưng vẫn anh; và thương anh = xa mà vẫn). Thương Mắt (ghṛṇa già nằm cạnh — thương kiểu thương sinh vật đã ở cùng lâu). Thương — rộng, nền, không giới hạn — phủ lên tất cả vọng cô.
Lớp thứ hai — bình. Bình kiểu — cô phải dừng, phải lắng kỹ, vì chưa nghe vọng bình ở mình bao giờ. Bình không phải vui (vui = đợt, đến rồi đi). Không phải yên (yên = tạm, yên khi bố ngủ, yên khoảng tỉnh). Bình = nền. Bình kiểu — cô so sánh, tìm trong thư viện bốn kiếp — bình kiểu Suddha. Bình kiểu ổn. Bình kiểu — đã bơi qua sông, đã ướt, đã lạnh, đã mệt — và bây giờ đứng ở bờ bên kia.
Bình.
Cô — nghe vọng bình ở mình — dừng thở.
Vì — bốn kiếp. Bốn kiếp không bình. Kiếp Trái Đất: bận chuẩn bị chết. Kiếp Reth: bận xây. Kiếp Āyata: bận tìm (tìm Suddha, tìm buông, tìm câu trả lời). Kiếp Kṣāra: bận sống sót (sống sót bố đánh, sống sót hệ thống, sống sót đau). Bốn kiếp bận. Bốn kiếp không bình.
Và bây giờ — bốn mươi tuổi, ngồi dưới gốc cây, không bận — bình.
Không phải bình vì xong (chưa xong — Tharn vẫn đánh thưa, giếng vẫn cạn, kênh cổ vẫn chưa thông, Đạo Khát vẫn giảng dù yếu; chưa xong). Bình vì đủ. Đủ kiểu — đã làm đủ. Đã gieo chữ. Đã dạy đọc. Đã tìm nước. Đã xây nhóm. Đã dẫn Varen. Đã giữ Hoa. Đã cho mẹ tên. Đã — tất cả những gì có thể làm từ đáy — đã làm. Và phần còn lại — phần trên, phần Hội Nước, phần hệ thống — không phải việc cô. Là việc nhiều người. Là việc thế hệ sau. Là việc — Hoa.
Hoa mười tám tuổi. Mạnh hơn cô lúc mười tám. Biết nhiều hơn cô lúc mười tám (biết chữ cổ từ nhỏ, biết lịch sử thật từ nhỏ, biết tên từ nhỏ — Hoa lớn lên với kiến thức mà cô phải tự tìm trong nhiều năm; Hoa = thế hệ đứng trên vai). Và Hoa — mười tám tuổi, mắt sáng, tay khéo, giọng to (to hơn mẹ, to hơn cô — to kiểu không sợ bị nghe; Hoa lớn lên trong nhóm, lớn lên nghe "tao cũng", lớn lên biết rằng có thể nói; và biết đó = giọng to) — sẽ làm. Sẽ làm thứ mà cô không làm được (vì cô = thế hệ gieo; Hoa = thế hệ gặt).
Và biết rằng Hoa sẽ làm — biết bằng vọng (vọng Hoa — cô nghe mỗi ngày: giận hướng lên + tò mò + tự tin + thương; vọng của người sẵn sàng) — cho phép cô bình.
Bình vì không cần gánh một mình nữa.
Bình vì — có người tiếp.
Lớp thứ ba — sâu nhất — cô nghe và phải lắng rất lâu mới nghe nổi, vì lớp này nhẹ, nhẹ hơn thương (thương to, thương nền, thương dễ nghe), nhẹ hơn bình (bình mới, bình lạ, bình nổi bật vì lạ). Lớp này nhẹ nhất. Nhẹ kiểu — gần không. Nhẹ kiểu hơi thở: có, nhưng không nghe trừ khi lắng.
Buông.
Vọng buông.
Cô — nghe vọng buông ở mình — dừng.
Dừng vì — bốn kiếp. Bốn kiếp giữ. Giữ ký ức. Giữ cái tôi. Giữ mọi thứ. Giữ = bản chất. Giữ = Ma. Giữ = lý do tồn tại qua bốn lần chết. Và vọng buông — vọng mà ngược giữ, vọng mà đối lập với tất cả những gì cô là — ở trong cô. Ở đáy. Ở sâu nhất.
Không phải buông bây giờ. Không phải buông hôm nay. Không phải buông kiếp này. Buông kiểu — hạt. Hạt đã gieo. Gieo khi nào? Cô không biết. Có lẽ — khi Suddha hỏi "ngọn lửa này và ngọn lửa kia có phải cùng một không?" Có lẽ — khi Māyā nói "chỉ thứ của ngươi thật sự mới không mất khi buông." Có lẽ — khi ông già trên đèo hỏi "ngươi chỉ đang nắm cái hành động nắm?" Có lẽ — tất cả cùng gieo. Và hạt — nhiều hạt, nhiều kiếp — đã nảy. Nảy chậm. Nảy ngầm. Nảy kiểu rễ cây: dưới đất, không ai thấy, nhưng mọc.
Vọng buông — ở đáy vọng cô, ở sâu nhất, ở nhẹ nhất — là rễ đó. Rễ đã mọc. Mọc lâu rồi. Mọc không biết. Và bây giờ — bốn mươi tuổi, ngồi dưới gốc cây, không bận, lần đầu lắng đủ sâu — cô nghe.
Nghe buông.
Và nghe — không sợ.
Không sợ vì — buông ở đây khác buông ở Trung Ấm. Buông ở Trung Ấm = tan (tan vào bóng tối, mất ký ức, mất cái tôi, mất tất cả). Buông ở đây = mở. Mở tay. Mở nắm. Và mở tay — không phải ném. Mở tay kiểu đặt xuống: thứ trong tay vẫn ở đó. Chỉ — tay không nắm nữa. Và tay không nắm = tay mở. Và tay mở = nhẹ.
Giữ và buông không phải hai phe.
Câu đó — cô nghe nó, nghe trong vọng buông, nghe kiểu biết chứ không phải nghĩ — và câu đó đúng. Đúng kiểu cây kāla-vṛkṣa đúng: rễ bám đá (giữ) và lá hấp thụ mọi ánh sáng (mở). Cây không chọn giữa giữ và mở. Cây cả hai. Rễ giữ = đứng vững. Lá mở = sống. Và cây — đứng vững và sống — không mâu thuẫn.
Giữ bằng tay mở.
Thương mà không nắm.
Nhớ mà không đau.
Ba câu. Ba câu mà — cô nghe trong vọng buông, nghe ở đáy vọng mình, nghe kiểu đã ở đó lâu rồi mà không biết — giống. Giống thứ mà Suddha sống (kiếp Āyata — Suddha đầy mà không nắm gì, trời với mây). Giống thứ mà Vīra tìm (ba mươi năm đi tìm, cuối cùng thấy bằng cây chổi tre tòe đầu). Giống thứ mà — bốn kiếp — cô đã biết bằng đầu nhưng chưa sống.
Và bây giờ — bốn mươi tuổi, vọng buông ở đáy, ngồi dưới gốc cây, Mắt nằm cạnh — cô bắt đầu sống.
Bắt đầu sống thứ mà biết đã lâu.
Giữ bằng tay mở = thương mẹ mà không sợ mất mẹ. Mẹ sẽ mất (mẹ = người, người = mất; tuổi thọ sáu mươi, mẹ bốn mươi mấy, gần). Và sợ mất = nắm. Nắm = nặng. Nặng = đau trước khi mất. Nhưng — tay mở = thương mà không nắm. Thương bây giờ. Thương chiều này. Thương kiểu nắng chạm đất: chạm rồi đi, chạm rồi lại (sáng mai nắng lại chạm; và mẹ — sáng mai mẹ vẫn ở đây; và bây giờ mẹ ở đây; nên thương bây giờ = đủ).
Thương mà không nắm = nhẹ. Nhẹ hơn thương-mà-nắm (thương-mà-nắm = nặng, vì nắm = sợ mất, sợ mất = đau trước, đau trước = nặng). Nhẹ kiểu — nắng nhẹ. Nắng chạm mà không giữ. Nắng đi mà không tiếc. Nắng lại mà không đòi.
Nhớ mà không đau = lành. Suddha dạy (kiếp Āyata, chương 49 — đứa trẻ sờ vết sẹo: "nhớ mà không đau là lành"). Và cô — bốn mươi tuổi, nhiều sẹo (sẹo mẹ bị đánh, sẹo Hoa bị tát, sẹo đêm Vỡ, sẹo mọi đêm ngày ba suốt hai mươi mấy năm) — sờ. Sờ sẹo. Sờ kiểu kiểm tra: còn đau không?
Mẹ bị đánh — nhớ. Đau? Nhẹ. Nhẹ hơn trước. Nhẹ vì mẹ có tên bây giờ. Nhẹ vì mẹ mạnh hơn. Nhẹ vì — sẹo lành dần. Chưa hết. Nhưng dần.
Hoa bị tát đêm Vỡ — nhớ. Đau? Nhẹ. Nhẹ vì Hoa mười tám tuổi bây giờ, mắt sáng, giọng to, không co. Hoa đã qua. Sẹo lành.
Đêm Vỡ — sợi dây mất, lá mất, mẹ bị đánh nặng nhất — nhớ. Đau? Có. Vẫn có. Vẫn đau. Nhưng — đau khác. Đau kiểu sẹo cũ: nhớ rằng đã đau, nhưng không đau lại. Nhớ kiểu bản đồ: biết chỗ đó đau, nhưng không ở trong đau nữa. Giống kỹ thuật Tapas (kiếp Āyata — Dāsa: "đau vẫn ở đó, nhưng ngươi không ở trong đau nữa"). Nhưng — khác Tapas. Tapas = tách bằng ý chí (cố tách, cố không ở trong). Đây = tự tách. Tự tách vì thời gian. Vì lành. Vì — đủ lâu kể từ đêm Vỡ, đủ nhiều thứ tốt xảy ra sau đó (mẹ có tên, Hoa lớn, Varen không đánh, nhóm mạnh), đủ để sẹo lành tự nhiên.
Lành không phải quên. Lành = nhớ mà không đau. Và nhớ mà không đau = giữ bằng tay mở. Giữ ký ức (nhớ) mà không nắm ký ức (không đau). Cùng thứ. Hai cách giữ. Và cách thứ hai — tay mở — nhẹ hơn.
Cô ngồi dưới gốc cây. Nghe vọng mình: thương (nền) + bình (mới) + buông (sâu nhất, nhẹ nhất). Ba lớp. Ba mươi sáu năm xây (xây ở kiếp này — từ sơ sinh đến bốn mươi tuổi). Và — nhiều kiếp trước đó. Vì vọng không phải của kiếp này. Vọng = tích lũy. Thương tích lũy qua bốn kiếp (thương K'Sol, Rael, Priya, Vīra, Suddha, bà ngoại, mẹ, Hoa, Varen — tất cả thương đó ở trong vọng thương bây giờ). Bình tích lũy qua — ít hơn (bình mới — bình chỉ đến khi đủ, và đủ chỉ đến ở kiếp này, ở bốn mươi tuổi). Buông tích lũy qua — nhiều kiếp (hạt gieo từ Suddha, từ Māyā, từ ông già trên đèo, từ mọi người đã nói "buông" mà cô đã nghe nhưng chưa sống).
Ba lớp. Bốn kiếp. Và bây giờ — nghe.
Nghe kiểu lần đầu. Nghe kiểu — mở mắt (dù mắt đã mở bốn mươi năm; nhưng mở ra ngoài khác mở vào trong; mở ra ngoài = thấy thế giới; mở vào trong = thấy mình). Và thấy mình — thấy vọng mình, thấy ba lớp, thấy dày, sâu, nhiều — cô ngạc nhiên.
Ngạc nhiên vì đẹp.
Không phải đẹp kiểu hoa trắng trên vách đen (đẹp đó = đẹp thấy bằng mắt). Đẹp kiểu nghe bằng tai (tai = giác quan thứ sáu; và vọng mình — dày, sâu, thương + bình + buông — đẹp). Đẹp kiểu — cô so sánh, tìm trong thư viện bốn kiếp — đẹp kiểu nhạc. Kiếp Āyata — nhạc Gaṇita, mười hai dây, cộng hưởng: "mười hai dây rung cùng lúc tạo ra cấu trúc". Vọng cô — ba lớp, nhiều kiếp, cùng lúc — cũng cấu trúc. Cũng cộng hưởng. Thương + bình + buông — ba tần số, ba nốt — hòa. Hòa kiểu đẹp. Hòa kiểu — không cần thêm nốt nào.
Đủ.
Ba nốt. Đủ.
Và cô — nghe vọng mình đẹp, nghe đủ — cười. Cười nhẹ. Cười một mình. Cười vì — bốn kiếp. Bốn kiếp xây tường quanh vọng mình (xây để không lộ, xây để giả bình thường, xây để không ai nghe). Bốn kiếp che vọng mình — và bây giờ, bốn mươi tuổi, ngồi dưới gốc cây, lần đầu nghe — vọng đẹp.
Đẹp mà không biết.
Che mà không biết mình đang che thứ đẹp.
Giống — giống mẹ. Mẹ che lửa dưới tro ba mươi mấy năm. Mẹ KHÔNG BIẾT lửa đẹp — vì chưa bao giờ THẤY lửa mình. Chỉ THẤY tro. Và tro = xám, tro = "bình thường", tro = "luôn luôn là vậy". Mẹ KHÔNG BIẾT — cho đến khi ai đó (Hoa, nhóm, "tao cũng") THỔI tro đi và lửa LỘ.
Và ta — bốn kiếp, che vọng mình bằng tường — CŨNG KHÔNG BIẾT. Cho đến hôm nay. Cho đến khi — ngồi yên, không bận, LẮNG — nghe.
Nghe vọng mình và thấy: đẹp.
Thương đẹp. Bình đẹp. Buông đẹp.
Ba nốt. Đủ.
Mắt — con ghṛṇa già — ngẩng đầu. Nhìn cô. Mắt to — mờ, nhưng nhìn. Vọng: an toàn + gì đó. Cô lắng — vui nhẹ. Mắt vui. Vui kiểu thú: đơn giản, thuần, không phức tạp. Vui vì — người an toàn đang cười. Và người an toàn cười = tốt. Logic thú. Đơn giản. Đúng.
Cô gãi sau tai Mắt — nhẹ, ngón tay run (tay bốn mươi tuổi — mòn, như mọi thứ). Mắt ngả đầu vào tay — phản xạ cũ, phản xạ tin. Và vọng Mắt: an toàn + vui → ngủ. Mắt ngủ. Trên rễ cây. Cạnh cô. Vọng an toàn nhẹ dần theo giấc ngủ — nhẹ, mỏng, gần không — nhưng có.
Vẫn.
Cô ngồi. Mắt ngủ cạnh. Gió nhẹ. Nắng nghiêng. Lá kāla cọ nhau.
Và cô — Lửa, bốn mươi tuổi, bốn kiếp — ở đây. Ở đây kiểu — không ở đâu khác. Không ở trong kế hoạch (kế hoạch đã chuyển). Không ở trong ký ức (ký ức có — nhưng không ở trong; nhớ mà không sống trong nhớ). Không ở trong tương lai (tương lai = Hoa, = thế hệ sau, = không phải việc cô). Ở đây. Ở bây giờ. Ở gốc cây, gió, nắng, Mắt ngủ cạnh.
Ở đây.
Và ở đây — ở đây, bây giờ, chiều bình thường — đủ.
Không cần thêm.
Không cần bớt.
Đủ.
Cây kāla-vṛkṣa — rễ bám đá, lá hấp thụ mọi ánh sáng yếu — đứng. Đứng kiểu cây: không chọn giữa đá và trời. Đứng giữa. Rễ dưới. Lá trên. Thân giữa. Và giữa — giữa đá và trời, giữa giữ và mở, giữa bám và hấp thụ — cây sống.
Giống ta.
Rễ bám — giữ. Ký ức. Thương. Cái tôi. Giữ vì CẦN (cần để ĐỨNG, cần để KHÔNG NGÃ, cần để — qua bốn kiếp, qua bốn lần chết — VẪN LÀ MÌNH).
Lá mở — buông. Hấp thụ mọi ánh sáng yếu. Hấp thụ = NHẬN. Nhận không CHỌN (lá không chọn photon nào hấp thụ photon nào không — hấp thụ TẤT CẢ, vì ánh sáng yếu, nên KHÔNG LÃNG PHÍ). Và nhận tất cả = MỞ. Mở cho MỌI THỨ vào. Đau vào. Vui vào. Buồn vào. Thương vào. TẤT CẢ vào. Không CHẮN. Không LỌC. Không TƯỜNG.
Giữ bằng rễ. Mở bằng lá. Và — ĐỨNG GIỮA — sống.
Cây kāla-vṛkṣa — đen, thô, xấu (xấu theo chuẩn cây Trái Đất: không xanh, không hoa rực, không tán mát dịu dàng) — nhưng SỐNG. Sống ở nơi mà KHÔNG CÂY NÀO SỐNG NỔI (đá cứng, nước ít, ánh sáng yếu). Sống vì — không chọn giữa giữ và mở. CẢ HAI.
Ta — bốn kiếp — đã tưởng phải CHỌN. Chọn giữ (Ma) hoặc chọn buông (Phật). Chọn một. Chọn phe. Và vì tưởng phải chọn — đã GIỮ. Giữ vì SỢ buông = mất. Giữ vì — nếu phải chọn MỘT — giữ AN TOÀN hơn.
Nhưng — cây không chọn. Cây CẢ HAI. Và cây — đứng giữa đá và trời — SỐNG.
Có lẽ — ta cũng không cần chọn.
Có lẽ — giữ VÀ buông. Rễ VÀ lá. Nhớ VÀ nhẹ. Thương VÀ không nắm.
Có lẽ — bốn kiếp tưởng phải chọn — đã SAI.
Không phải sai vì ĐÃ GIỮ (giữ = cần, giữ = ĐỨNG, giữ = VẪN LÀ MÌNH qua bốn lần chết). Sai vì tưởng giữ = DUY NHẤT. Tưởng buông = MẤT. Tưởng — phải chọn MỘT.
Không phải MỘT.
CẢ HAI.
Giữ bằng tay mở.
Gió thổi. Lá kāla cọ nhau. Mắt ngủ. Nắng nghiêng.
Và cô — Lửa, bốn mươi tuổi, bốn kiếp, vọng thương + bình + buông — ở đây.
Ở đây.
Đứng giữa.
Như cây.