Mười năm cuối, thế giới của ông thu lại lần nữa: từ hiên vào giường, và quãng giữa hai nơi đó thành chuyến đi xa.
Làng chăm ông theo cách của làng — nghĩa là không ai nhận mình chăm. Cơm cứ xuất hiện ở hiên đúng bữa, củi cứ đầy góc bếp dù ông không còn vác nổi, và lũ trẻ — thế hệ thứ ba của truyền thuyết thợ săn — được các bà mẹ giao nhiệm vụ "chạy qua xem ông cụ" với tần suất mà ông tính ra trung bình là một lượt mỗi canh. Có một con chó vàng tai cụp — chắt chít đời thứ mấy của giống chó Āyata muôn thuở — tự phong cho mình chức ngủ hiên nhà ông, nằm cách bậc cửa đúng một thân chó. Ông chưa từng cho nó ăn lần nào. Nó cứ nằm. Có những giao kèo không cần điều khoản.
Thân thể ông, trong mười năm đó, làm công việc của nó: tháo dỡ. Người Āyata — với xúc giác đọc được cả đất — đọc được thân mình rõ hơn mọi giống người ông từng làm. Ông cảm nhận từng hệ thống lần lượt bàn giao: mắt nộp lại những nét nhỏ, giữ lại hình khối; tai nộp tiếng chim xa, giữ tiếng người gần; chân nộp đường ra giếng, giữ đường ra hiên. Không hệ thống nào sụp — chỉ thu quân, trật tự, như một mùa gặt kéo dài mười năm.
Ông không chép lại nhật ký lần thứ bảy.
Quyết định đó đến vào một buổi sáng năm ông một trăm năm mươi tuổi, khi ông sờ thấy rìa những lá cũ nhất bắt đầu mềm. Phản xạ sáu lần trước trỗi dậy: soạn lá mới, mài mực, còng lưng vài tuần. Ông ngồi với phản xạ đó một lúc — rồi xếp bó lá lại, buộc dây, đặt lên giá.
Lá này sẽ sống lâu hơn ta vài năm, ông nghĩ. Vậy là vừa. Nhật ký của một kiếp nên mục cùng đất của kiếp đó. Bản duy nhất qua được cửa — xưa nay vẫn chỉ có một bản — là bản trong đầu. Sáu lần chép, hóa ra, ta toàn chép cho người ở lại. Mà người ở lại của ta thì — ta nhìn quanh — toàn những người không đọc được chữ ta.
Thế cũng vừa nốt.
Ông chỉ viết thêm một trang. Trang cuối cùng của sáu mươi năm lá cọ, nét run, ngắn theo kiểu những trang sau Suddha:
Củi đống này sắp hết. Lần này không sợ tối. Còn nợ một Vaṇij một đồng — kiếp sau trả, có ghi sổ. — Đi.
Ngày cuối, ông biết từ sáng.
Không phải đoán — biết, theo cách thân thể Āyata báo cho chủ nó, rõ như đất báo mưa cho bàn chân trần. Một sự lỏng ra ở rất sâu, dưới cả chỗ xúc giác thường với tới: các mối buộc đang được tháo nơ sẵn, chờ giờ.
Ông không báo ai. Báo làm gì — để cả làng diễn vở "không ai lo cho ông cả" thêm một suất chiều? Ông ra hiên ngồi trọn buổi sáng, lưng dựa vách, chỗ cũ. Nắng vàng cam bò qua sân theo lộ trình trăm năm không đổi. Con chó vàng ngủ đúng tọa độ. Mảnh vỏ cây trên vách — cái cây, dòng nước, tảng đá, hai hình que — đã phai đến mức chỉ còn là một mảnh vỏ cây, với mọi con mắt trừ một.
Gần trưa, đứa bé nhà bên — đứa đang giữ ca "chạy qua xem ông cụ" — xách nước ngang sân, thấy ông ngồi, bèn ghé. Nó múc một bát từ thùng, bưng lại —
— hai tay.
Chúng nó đều thế, lũ trẻ làng này, với người già. Ai dạy, dạy từ bao giờ, truy nguyên về đâu — không đứa nào biết và không đứa nào cần. Ông nhận bát bằng hai tay, uống chậm, hết. Nước giếng làng — vị đá, mát sâu.
"Ngon," ông nói.
"Nước giếng mà ông," đứa bé nói, chân đã quay đi, đầu óc đã ở trò chơi phía trước. "Hôm nào chả vậy."
Ừ, ông nghĩ, nhìn theo nó chạy khuất. Hôm nào chả vậy. Đó là điều phi thường nhất mà ta được uống suốt một kiếp, con ạ.
Chiều, ông vào nhà. Nằm xuống giường — tự nằm, chậm, từng khớp một, như con thuyền tự cập bến không cần người kéo. Qua khung cửa, ông thấy nắng tắt dần trên vách, thấy mảnh vỏ cây thẫm lại theo bóng tối, và nghe làng làm những tiếng của một buổi tối thường: gà lên chuồng, ai gọi con về cơm, tiếng chày, tiếng chó — con chó vàng ngoài hiên đáp lại một tiếng cho phải phép rồi thôi.
Một trăm năm mươi lăm năm của kiếp này, gói trong những tiếng đó.
Ông nhắm mắt.
Lần thứ ba. Thành thạo.
Hơi thở chậm lại trước — ông thả nó chậm, như thả dây gàu xuống giếng, từng sải. Rồi Tứ Đại bắt đầu tan, và quen thuộc đến mức gần như thân mật, như mặc lại chiếc áo đã mặc nhiều lần — biết trước chỗ nào rộng, chỗ nào chật, tay luồn ống nào trước.
Địa Đại tan vào Thủy Đại. Cơ thể nặng dần — nặng, rồi chìm, cảm giác chìm qua giường, qua nền đất, êm và sâu, như nằm xuống đáy một dòng nước đứng yên. Kiếp đầu, đoạn này ông đã ghì lại, hoảng, tưởng mình rơi. Bây giờ ông biết: không phải rơi. Là đất trả về đất, đúng thủ tục, và mình chỉ cần ký nhận bằng cách không cản.
Thủy Đại tan vào Hỏa Đại. Các dòng dịch chậm lại, khô dần từ rìa — miệng, mắt — máu lười dần trong các kênh của nó. Như mùa khô đến trong một buổi. Ông đã trồng đủ nhiều mùa để biết: mùa khô không phải kẻ thù của ruộng. Nó là một nửa của ruộng.
Hỏa Đại tan vào Phong Đại. Hơi ấm rút — từ ngọn về gốc, từ ngón tay ngón chân lui dần về giữa ngực, như người ta thu lửa trại cuối đêm: gom than về tâm, để rìa nguội trước. Ông nằm quan sát chính mình nguội đi với sự chăm chú của kẻ-mang-lửa già — không tiếc, chỉ ghi nhận tay nghề: gọn. Lần này gọn lắm.
Phong Đại tan vào Tâm Thức. Hơi thở — sợi cuối cùng — mỏng dần, thưa dần, như tiếng chày làng xa dần ngoài kia.
Không sợ. Không hoảng. Chỉ là thao tác — thao tác đã làm hai lần, và lần thứ ba thì tay tự biết.
Nhưng có một chỗ khác. Ông nhận ra nó ở chính cái chỗ mà hai kiếp trước ông đã làm khác:
Kiếp đầu, đến đoạn này, ông đã bám vào câu thần chú như người chết đuối bám phao — nhẩm gấp, nhẩm to trong đầu, mỗi chữ là một nhịp níu: Ta là dòng tỉnh thức. Thân này là áo. Áo rách thì thay. Người mặc không đổi.
Kiếp hai, ông nhẩm nhẹ hơn — thuộc rồi, tin rồi, nhẩm như thói quen, như người qua cầu vẫn vịn thành cầu dù cầu đã chắc.
Kiếp này — hơi thở cuối đang đến, ông nghe nó đến — và ông không nhẩm.
Không phải quên. Câu đó còn nguyên trong thư viện, mục đầu tiên, không mục nào được lau bụi kỹ hơn. Không phải buông — ông chưa buông gì cả, lõi vẫn đó, ấm, nguyên.
Chỉ là không cần.
Câu thần chú là phao. Và ông đã bơi đủ lâu để biết: kẻ ôm phao bơi qua ba con sông — đến con thứ tư, cái giữ nó nổi đã là tay chân nó, không phải phao. Phao cứ để trên bờ. Cảm ơn phao.
Hơi thở cuối rời đi — nhẹ, trọn, không níu lại tiếng nào.
Ngoài hiên, con chó vàng ngẩng đầu trong bóng tối, nhìn vào khung cửa một lúc lâu, rồi gối mõm lên chân, thở ra một hơi dài.
Trung Ấm.
Bóng tối — quen. Không phải bóng tối của đêm, đêm còn có da thịt để lạnh; đây là bóng tối không có gì để lạnh, và kiếp đầu chính cái không-có-gì đó đã làm ông kinh hoàng hơn mọi địa ngục được hứa. Bây giờ ông vào nó như vào lại căn phòng tối quen thuộc nhất — căn phòng mà bà ngoại đã dạy ông từ kiếp này: bóng tối bình đẳng. Ở đây không có Kṛṣi hay Dhīra, không già không trẻ, không cả hình hài. Chỉ còn thứ mà ông đã mang theo qua ba lần cửa: một đốm tỉnh thức, và hành lý của nó.
Gió đến — quen. Cái lực kéo dịu dàng mà cương quyết, lời dụ không lời: buông đi, nhẹ lắm, tan đi, về đi. Kiếp đầu ông đã chống nó như chống bão, nghiến từng "không" một. Kiếp hai ông giữ vững như giữ thành. Kiếp này ông để gió thổi qua mình mà không chống cũng không theo — như tảng đá giữa dòng đã học được điều mà nước biết từ đầu: chống là một cách bám vào thứ mình chống.
Ông không buông. Quen.
Nhưng rồi — và đây là chỗ chưa từng có trong ba lần qua cửa — ông dừng lại.
Hai lần trước, đoạn này ông làm việc: kiểm kho ngay trong bóng tối — ký ức, đủ; tri thức, đủ; cái tôi, nguyên — rồi lập tức dò luồng, chấm điểm, chọn, đi. Hiệu suất của kẻ canh gác: bóng tối là hành lang, hành lang thì đi cho nhanh.
Lần này, ông dừng. Không kiểm gì. Không dò gì.
Và nghe.
Lần đầu tiên trong ba lần chết, ông nghe bóng tối — nghe theo cái cách ông đã học bên một dòng sông, từ một người ngồi nhìn sông kiểu sông nhìn sông; cách ông đã tập một trăm bốn mươi lăm năm khoảng tỉnh giữa đêm, mà đến tận bây giờ mới đem ra dùng ở nơi nó hóa ra được dạy để dùng.
Và bóng tối không im lặng.
Có thứ gì đó ở đây. Rất nhẹ. Rất xa. Không phải âm thanh — ở đây không có tai — mà là thứ mà âm thanh là ẩn dụ gần nhất: một sự chảy. Đều, sâu, không đầu không cuối, như dòng sông chảy dưới lòng đất — dưới mọi lòng đất, dưới mọi thế giới, dưới cả chỗ ông đang dừng. Nó không gọi ông. Nó không biết có ông — như nước không biết có đá. Nó chỉ chảy, và đã chảy, ông cảm được, từ trước khi có bất cứ cái gì để gọi là trước.
Cái gì đây? — thư viện ba kiếp mở ra theo phản xạ, rà hết các mục: vật lý, tôn giáo, những điều Suddha nói, những điều bà ngoại nói. Không mục nào khớp. Thư viện đóng lại, và lần đầu tiên việc đó không làm ông bất an. Ông chỉ ghi nhận — ghi vào bản nhật ký duy nhất còn lại, bản trong đầu, bằng giọng của những trang cuối:
Trong bóng tối giữa các kiếp, có thứ gì đó đang chảy. Nghe được. Chưa hiểu. Để đó.
Rồi ông cảm nhận các luồng.
Chúng vẫn vậy — nhiều hướng, nhiều thế giới, mỗi luồng một kết cấu khác nhau dưới cái xúc-giác-không-tay của đốm tỉnh thức: luồng ấm và đặc, hứa hẹn những thế giới như Āyata; luồng nhanh và sắc; luồng tối và chậm. Hai lần trước, ông chọn như người mua đất: dò độ phì, đoán khí hậu, tính khả năng xây dựng. Cả hai lần đều chọn khôn. Cả hai lần đều chọn an toàn.
Lần này ông chọn chậm hơn. Không phải vì hết biết cách chọn nhanh — vì ông muốn chọn đúng hơn, và "đúng" của ông đã đổi nghĩa mất rồi, đổi lúc nào không hay, như mọi thứ quan trọng nhất của ba kiếp này.
Và rồi ông chạm vào một luồng khác tất cả.
Nó không ấm, không lạnh, không nhanh, không chậm — những cặp từ đó trượt khỏi nó như nước trượt khỏi lá môn. Có thứ gì đó trong kết cấu của nó không thuộc về vật chất như ông biết vật chất: một dạng năng lượng, hoặc một dạng cấu trúc, hoặc một dạng quy luật — vận hành theo một logic mà thư viện tâm trí của ông, thư viện đã nuốt trọn nền khoa học của một hành tinh và kinh nghiệm của hai hành tinh nữa, không có lấy một mục tương ứng. Không phải mục trống — không có mục. Như đưa một mùi cho người chỉ có mắt.
Hai kiếp trước, ông sẽ gạt luồng này đầu tiên. Không dữ liệu — không vào. Nguyên tắc của kẻ giữ: chỉ xuống thuyền khi biết sông.
Ông treo mình trước luồng đó hồi lâu — lâu bao nhiêu, ở đây không có đơn vị — và nghe trong mình câu trả lời mỏng dần qua ba kiếp tự xếp lại thành hàng: còn người chưa nguôi trong ta. Còn câu chưa hiểu hết. Còn một thế giới nào đó chưa xem. Hai mục đầu — mang theo được, mang đi đâu cũng được. Mục thứ ba thì đang ở ngay đây, không hiểu được, không tra được, lạ hoắc và im lìm như mảnh vỏ cây với mọi con mắt trừ một.
Lần đầu tiên trong ba kiếp, ông chọn một thế giới vì không hiểu nó.
Có một thoáng — ngắn hơn hơi thở, dài hơn suy nghĩ — ngay trước khi đi, ông nhớ lại dòng ông đã viết, mười năm trước, dưới Raan gần tròn, cho chính kẻ đang đứng đây đọc:
Nếu đến lúc nào đó câu trả lời là dừng lại — ta hy vọng khi đó ta còn đủ tỉnh táo để nhận ra.
Đừng giả vờ không thấy.
Ông không giả vờ. Ông dừng hẳn lại, giữa bóng tối, trước luồng đã chọn, và hỏi mình câu đó — hỏi thật, mở ngực ra mà hỏi, như đã học:
Hôm nay — câu trả lời có phải là dừng lại không?
Ông nghe. Nghe mình, theo cách đã nghe bóng tối.
Không.
Chưa.
Không phải vì chưa đủ mệt — ông mệt, mệt thật, Jīrṇa-Citta không phải chữ viết chơi, và cái mệt đó gió Trung Ấm biết, nó đã thổi quanh chỗ mệt đó suốt từ nãy, kiên nhẫn như nước quanh đá. Mà vì câu hỏi "tại sao tiếp tục" — ông vừa tra lại lần cuối — vẫn còn câu trả lời. Mỏng hơn kiếp trước. Mỏng hơn nhiều. Mỏng đến mức ánh sáng gần xuyên qua được — ông nhìn thấy điều đó rõ ràng, không tự dối: tấm trả-lời này đang mòn đúng quy trình của mọi tảng đá.
Khi nào nó trong suốt hoàn toàn — khi nhìn xuyên qua "tại sao tiếp tục" mà không thấy gì ở phía sau — khi đó, có lẽ, là lúc.
Nhưng chưa phải hôm nay.
Đốm lửa hướng về luồng đã chọn, và bắt đầu di chuyển.
Không nhìn lại.
Không phải vì không có gì để nhìn — có chứ, có cả một kiếp: Priya và bát nước hai tay; Vīra và con đường nắng nghiêng; Suddha và gốc cây bên sông; mặt trăng lớn vàng treo trên những mái lá; cánh đồng dānya ngậm sữa; những khoảng tỉnh giữa đêm xếp thành chuỗi một trăm năm mươi lăm năm; một con chó nằm cách lửa một thân chó; một đứa bé nói hôm nào chả vậy. Tất cả vẫn ở đó, trong ký ức, rõ ràng và đầy đủ — được kiểm kê lần cuối không phải để khóa kho, mà như người ta sờ lại từng món trong tay nải trước khi lên đường.
Không nhìn lại vì không cần.
Đó là thứ ông mang theo.
Khu rừng tối vẫn ở đó — vẫn rộng, vẫn không đáy, vẫn muốn xóa nhòa mọi tồn tại như nó vẫn muốn từ thuở chưa có ai để xóa.
Ngọn lửa vẫn cháy — vẫn mang vali ba kiếp, vẫn ôm cái lõi không chịu tan, vẫn nợ một đồng bạc và một câu trả lời.
Nhưng lần này, băng qua bóng tối về phía một thế giới mà nó không hiểu, ngọn lửa không tự tin rằng mình biết đường nữa.
Và có lẽ — đó là bước đầu tiên của một con đường khác.
Hết Quyển 2
Nhật Ký Thành Ma Của Ta — Quyển 2: Ngọn Lửa Hỏi Đường
