Nguyễn Thánh Du chăm chú nhìn từng nét bút, càng xem càng cảm thấy kinh ngạc. Nét mực khi đậm khi nhạt, chỗ phóng khoáng tựa rồng bay, chỗ tinh tế như tơ khói. Đường nét của nhân vật vừa có vẻ tú mỹ, thanh nhã, lại vừa toát lên khí phách hào hùng của một bậc võ tướng. Đặc biệt, thần thái của người cưỡi ngựa được khắc họa vô cùng sống động: không có vẻ hung hãn mất kiểm soát của kẻ chỉ biết dựa vào sức mạnh, mà là sự bình tĩnh, quả quyết của một người biết rõ mình đang bảo vệ điều gì, dù phải lấy thân mình đối mặt với muôn vàn hiểm nguy cũng quyết không lùi bước.
Ông nhận ra ngay điển tích được vẽ trong tranh: Triệu Tử Long một ngựa cứu A Đẩu giữa trận Tương Dương - Trường Bản, một trong những câu chuyện lẫy lừng nhất của thời Tam Quốc.
Nguyễn Thánh Du nhìn bức họa, rồi lại nhìn Nhân Tĩnh Vương. Trong khoảnh khắc, những lời định nói bỗng nghẹn lại nơi cổ họng. Ông chậm rãi cuộn tranh, đặt nó lên hai tay, sau đó lùi lại một bước, cúi mình hành lễ thật sâu:
- Ân tình của Lão Đại vương gia, mạt tướng chưa báo đáp được phần nào, nay lại được Vương gia hậu đãi như thế này, trong lòng thực sự hổ thẹn! Công ơn của hai vị, dẫu mạt tướng có tan xương nát thịt cũng khó lòng đền đáp. Nếu sau này Vương gia có điều gì sai phái, xin cứ cho người mang lời nhắn đến. Dẫu phải lên núi đao, xuống biển lửa, mạt tướng cũng tuyệt không từ nan!
Nhân Tĩnh Vương chỉ mỉm cười, đưa tay đỡ ông đứng dậy.
- Huynh nói quá lời rồi. Ta tặng tranh cho huynh, không phải để huynh ghi nợ ân tình với ta. Người xưa có câu, kẻ sĩ vì người tri kỷ mà chết, võ tướng vì người hiểu mình mà tận trung. Ta chỉ mong huynh hiểu được tâm ý của ta, vậy là đủ.
Nguyễn Thánh Du cúi đầu, hai tay vẫn ôm chặt bức họa trước ngực. Ông không nói thêm, nhưng ánh mắt đã khác hẳn lúc mới bước chân vào phủ.
Một người làm đến chức Hữu tướng quân của Đại đoàn Cự Hùng, nhiều năm tung hoành nơi chiến địa, trải qua không biết bao nhiêu phen sống chết, đương nhiên chẳng phải kẻ hồ đồ. Chỉ bằng một bức họa, Nguyễn Thánh Du đã hiểu được phần nào dụng ý của Nhân Tĩnh Vương.
Triệu Tử Long là ai?
Trong thiên hạ, nhắc đến Ngũ hổ tướng của nhà Thục Hán, người ta thường nghĩ ngay đến Quan Vũ, Trương Phi, Mã Siêu, Hoàng Trung và Triệu Vân. Cả năm người đều là danh tướng một thời, võ nghệ cao cường, chiến công hiển hách. Nhưng xét về vị thế và sự trọng dụng, con đường của Triệu Vân lại có phần khác biệt so với những người còn lại.
Quan Vũ trấn thủ Kinh Châu, uy chấn Hoa Hạ; Trương Phi trấn giữ Ba Tây, nhiều lần lập công nơi tiền tuyến; Mã Siêu từng được giao trọng trách trấn thủ vùng biên, Hoàng Trung cũng có công lớn trong những chiến dịch quyết định của Lưu Bị. Còn Triệu Vân, dù theo Lưu Bị từ thuở gian nan, vào sinh ra tử, lập nhiều chiến công vang dội, vẫn thường được biết đến như một viên ái tướng thân cận, đảm nhiệm việc hộ vệ chủ công và bảo vệ gia quyến.
Trong trận Trường Bản, khi quân Tào Tháo tấn công tứ phía, thủ hạ dưới quyền của Lưu Bị tan tác, Triệu Vân vẫn một mình quay lại giữa vòng vây, liều chết cứu ấu chúa A Đẩu cùng phu nhân. Đó không chỉ là biểu hiện của lòng dũng cảm, mà còn là minh chứng cho sự trung thành tuyệt đối với chủ nhân. Giữa lúc đại cục rối ren, khi bản thân cũng có thể bỏ chạy để giữ mạng, ông vẫn lựa chọn quay đầu, lấy thân mình bảo vệ huyết mạch của Lưu Bị.
Nhân Tĩnh Vương đem bức họa ấy tặng cho Nguyễn Thánh Du, há lại chỉ đơn thuần vì yêu thích tài năng của Triệu Vân?
Điều ngài muốn nhắn gửi, thực ra đã nằm ngay trong ý nghĩa của bức tranh.
Nguyễn Thánh Du vốn là tướng lĩnh của Đại đoàn Cự Hùng, từng được Cung Tĩnh Đại vương Trần Nguyên Trác cất nhắc, nay lại chịu ân tình sâu nặng của Nhân Tĩnh Vương. Nhưng sau vụ luận công xét tội vừa rồi, ông đã tận mắt chứng kiến một sự thật: trên chiến trường, tướng sĩ có thể liều chết cứu giá, lập công bảo vệ xã tắc; thế nhưng khi trở về triều đình, công lao ấy chưa chắc đã được ghi nhận tương xứng. Thậm chí, chỉ vì những tính toán phức tạp giữa các thế lực, người lập công còn có thể bị đẩy vào cảnh thân mang tội danh, suýt mất mạng.
Trần Trung Hiếu và Bùi Tả tướng quân chịu phạt, toàn thể tướng sĩ Đại đoàn Cự Hùng không được ban thưởng. Nếu không có Quan gia đứng ra bênh vực, hậu quả còn có thể nghiêm trọng đến mức nào, chẳng ai dám chắc. Những chuyện ấy, Nguyễn Thánh Du không thể không suy nghĩ.
Bức họa Triệu Tử Long vì thế chẳng khác nào một lời nhắc nhở kín đáo: người làm tướng có thể lập công hiển hách, nhưng điều quan trọng không chỉ là bản lĩnh trên chiến trường, mà còn là biết đặt lòng trung thành vào đúng người mình phụng sự. Triệu Vân theo Lưu Bị từ những ngày gian nan, không vì địa vị hay bổng lộc mà thay đổi chí hướng. Đến khi chủ nhân lâm nguy, ông vẫn một lòng bảo vệ, không màng sinh tử.
Nhân Tĩnh Vương muốn Nguyễn Thánh Du noi theo Triệu Vân, trở thành một viên ái tướng trung thành, đáng tin cậy của Quan gia.
Với địa vị hiện nay, Trần Nguyên Đĩnh tuy là một vị vương gia có uy vọng, nhưng ngài không trực tiếp tham gia công việc của triều đình. Nếu Nguyễn Thánh Du muốn tiếp tục lập công, muốn bảo vệ các huynh đệ trong Đại đoàn Cự Hùng, thậm chí muốn tìm một con đường lâu dài cho bản thân trong chốn quan trường, thì việc được Quan gia tin cậy là điều vô cùng quan trọng.
Nguyễn Thánh Du không phải kẻ ngu trung, càng không phải người chỉ biết cúi đầu nghe lệnh. Ông hiểu rõ, trung thành với quân chủ không đồng nghĩa với việc nhắm mắt phục tùng mọi quyền thần. Đối với một võ tướng, quyền lực trong triều có thể thay đổi theo thời thế, nhưng người đang nắm danh nghĩa chính thống của triều đình mới là chỗ dựa lâu dài nhất. Sau vụ trách phạt Đại đoàn Cự Hùng, ông càng thấm thía điều ấy. Lê Quý Ly tuy bề ngoài quân tử, đạo mạo, thường lấy phép nước và đại nghĩa làm lời nói, nhưng cách hành xử trong chuyện này đã khiến Nguyễn Thánh Du không khỏi sinh lòng nghi ngại. Dẫu chưa có chứng cứ xác thực để kết luận việc Phùng Tâm dâng sớ có liên quan đến Lê Quý Ly hay không, những gì đã xảy ra vẫn khiến ông nhận ra rằng, một người có thể được tiếng thanh liêm, có uy vọng lớn trong triều, chưa chắc đã thật lòng đặt lợi ích của người khác lên trên những tính toán của bản thân.
Ngược lại, Quan gia đã trực tiếp đứng ra nhận trách nhiệm về mệnh lệnh điều động quân đội, nhờ đó cứu Trần Trung Hiếu khỏi tội chết. Đối với những người cầm quân như Nguyễn Thánh Du, đó không chỉ là một hành động bảo vệ thuộc hạ, mà còn là biểu hiện của sự quyết đoán và tinh thần dám chịu trách nhiệm của người đứng đầu.
Một vị quân chủ biết bảo vệ những tướng lĩnh phụng mệnh mình, ít nhất cũng đáng để võ tướng đặt lòng tin hơn một quyền thần có thể dùng phép nước để trừng phạt người khác khi công lao của họ khiến bản thân không vui.
Nghĩ đến đây, Nguyễn Thánh Du càng hiểu sâu sắc dụng ý của bức họa. Ông cúi đầu nhìn cuộn tranh trong tay, trong lòng thầm nhủ: Vương gia đã có lời nhắn nhủ như thế, ta há lại không hiểu? Từ nay, nếu Quan gia cần dùng đến ta, chỉ cần mệnh lệnh ấy không trái với đại nghĩa, ta nhất định sẽ tận lực phụng sự. Còn Trần Đại tướng quân cùng các huynh đệ trong Đại đoàn, ta cũng phải khuyên họ nhìn xa hơn chút lợi ích trước mắt, chớ vì một phen uất ức mà tự hủy tiền đồ.
Bức họa tuy chỉ là một món quà, nhưng đối với Nguyễn Thánh Du, nó còn quý hơn vàng bạc châu báu. Bởi thứ mà Nhân Tĩnh Vương trao cho ông không chỉ là một tác phẩm hội họa, mà còn là một lời nhắn gửi về con đường phía trước.
Bịn rịn mãi rồi đến lúc cũng phải chia tay, Nguyễn Thánh Du lên ngựa, quay đầu chắp tay hành lễ:
- Vương gia xin hãy bảo trọng. Đợi khi thương thế bình phục, mạt tướng sẽ lại đến thăm.
Nhân Tĩnh Vương mỉm cười đáp lễ, đứng nhìn theo cho đến khi bóng người khuất dần sau con đường rợp bóng cây. Khi cánh cổng phủ từ từ khép lại, nụ cười trên môi ngài cũng dần tan biến. Ngài đứng lặng hồi lâu, ánh mắt hướng về phía con đường Nguyễn Thánh Du vừa đi qua, trong lòng không khỏi suy ngẫm.
Chuyện Đại đoàn Cự Hùng bị hạch tội, xét bề ngoài chỉ là một vụ tranh luận về quân luật và công trạng. Nhưng đằng sau đó, liệu có thực sự chỉ là chuyện đúng sai trong việc điều binh? Khi công lao cứu giá cũng có thể trở thành cái cớ để người ta truy cứu trách nhiệm, khi một võ tướng lập công ngoài chiến trường vẫn có thể bị đặt lên bàn cân của những toan tính trong triều, thì điều đáng lo ngại không chỉ là nỗi ấm ức của riêng Trần Trung Hiếu hay Nguyễn Thánh Du.
Đối với một triều đình đang phải đối mặt với họa ngoại xâm và những biến động quyền lực ngày càng phức tạp, lòng người trong quân đội vốn là điều không thể xem nhẹ.
Nhân Tĩnh Vương khẽ thở dài, quay người trở vào phủ. Ánh nắng ban mai đã bắt đầu tràn qua mái hiên, nhưng trong lòng ngài, những đám mây mù của thời cuộc dường như vẫn chưa hề tan đi.
Nhân Tĩnh Vương thong thả đi qua hành lang lát gạch đỏ, men theo dãy hiên dài dẫn về phía thư phòng. Hai bên sân, những tán cây xanh đung đưa trong gió sớm, trên mái ngói thỉnh thoảng vang lên tiếng chim ríu rít. Phủ đệ trở lại vẻ yên tĩnh thường ngày, chỉ còn gia nhân lặng lẽ đi lại làm việc, không ai dám gây ra tiếng động lớn.
Thư phòng của Nhân Tĩnh Vương nằm ở phía đông phủ, là nơi chàng dành phần lớn thời gian rảnh rỗi của mình. Trong phòng, giá sách kê kín hai vách, những cuốn thư tịch được phân loại cẩn thận, từ kinh điển Nho gia, sử sách các triều đại, binh thư cho đến những tập thơ văn và họa phổ. Trên chiếc bàn gỗ tử đàn đặt một nghiên mực đã được mài sẵn, bên cạnh là bút lông, giấy trắng cùng mấy quyển sách đang đọc dở.
