(Dành cho cô bạn có nụ cười toả nắng)
Năm tôi mười tám tuổi. Giảng đường khác với trí tưởng tượng của tôi, không lớn, không đẹp. Điểm học của tôi không phải cơ sở chính nên chỉ có vài lớp nhưng sinh viên trong mỗi lớp rất đông.
Tôi ngồi gần cô bạn Thu Thảo. Cái tên nghe thật mong manh, nhẹ như gió, lướt như mây, mềm mại uyển chuyển. Nhưng con người thì không phải vậy. Thảo chững chạc, thông minh, giao tiếp rất tốt. Bình thường bạn cứ ào ào trò chuyện, tếu táo, hào hứng nhưng cứ đụng vào vấn đề nghiêm túc là giọng bạn khác hẳn - trầm ấm, mạch lạc, đâu ra đó và cực kỳ thuyết phục. Bạn biết điểm mạnh điểm yếu của mình, biết tận dụng và phát huy cái gì, làm việc gì cũng chuẩn bị kỹ lưỡng.
Riêng đối đãi với bạn bè thì khác, bạn luôn tự nhiên, thật lòng thật dạ.
Thời sinh viên nghèo tiền bạc nhưng giàu tình nghĩa. Hai đứa thường xuyên nhịn ăn sáng như nhau. Đầu cố học, bụng cứ réo rột rột, rồi nhìn nhau cười. Đến giờ giải lao, bạn đi mua đồ ăn. Ổ bánh mì cắt đôi mang về, không chỉ chia đôi số tiền nhỏ mà còn là chia sẻ cả tấm lòng, sự tinh tế và đồng cảm dành cho nhau. Cái định nghĩa về sự sẻ chia của tuổi trẻ đơn giản lắm: chỉ là khi mình đói, có một người sẵn sàng bẻ đi một nửa chiếc bánh của họ để lấp đầy chiếc bụng đói của mình.
Điểm học chính của tôi ở Bình Thạnh. Tôi thuê phòng trọ ở đó cho gần, ngày ngày đi bộ, coi cũng ổn định. Tự nhiên, môn thể dục lại học ở Phú Nhuận. Tôi vừa không có xe vừa từng lạc xe buýt nhiều lần, trái ngang.
Lúc mới vào chưa rành đường xá, cũng sắm cái bản đồ xe buýt mà không biết xem, lạc cũng đâu năm bảy lần. Người ta lạc một lần là trí khôn liền, tôi lạc mấy lần cũng chưa tỉnh, trang kinh nghiệm xé hoài không hết. Cái sự lạc của tôi là do tôi dở. Có lần tôi đứng chờ xe buýt số 8, tôi chờ lâu không thấy, nhìn trạm bên kia đường, xe số 8 dừng mấy lượt rồi, nghĩ chắc xe đón bên kia. Lon ton đi qua, leo lên xe, đi được một đoạn, cô bán vé hỏi:
- Đi đâu?
- Dạ cho em về Hàng Xanh.
- Hàng Xanh sao lên xe này, giờ mua vé, đi tới trạm kế tiếp xuống, rồi đi bộ qua bên kia đường đón xe về.
- ???
Đời tôi ngộ lắm, hăm hở, nhanh nhảu cũng nhầm, mà chậm rãi, ung dung cũng nhầm. Chẳng hạn như có mấy lần nhìn nhầm số, ví dụ trong đầu số 26, xong thủng thẳng leo lên xe số 36 mà đi…
Thế là bạn nói để bạn chở tôi, học xong buổi sáng, hai đứa đèo nhau trên chiếc Honda 50 của bạn về nhà, chiều hai đứa học chung. Suốt mùa học thể dục năm ấy, tôi thường xuyên ở lại nhà bạn.
Nhà Thảo ở tận Hóc Môn, từ đường lộ đi vào khá xa. Cổng nhà nhỏ, hai bên có hàng cây mát rượi. Đi thẳng vào trong có cái chuồng gà, quẹo qua bên trái thêm một cái cổng nữa thì tới nhà chính. Nhà xây hai gian, phần trước riêng lẻ, phần sau chung bếp. Hai đứa tôi ở riêng bên gian nhà này. Từ trong nhìn ra là khoảng sân xi măng nho nhỏ, xa xa có cây mận, cây mít, cây ổi, vài bụi hoa xinh xinh, mấy em mèo, em chó chạy loanh quanh.
Nhà bạn lúc nào cũng rổn rảng, rộn ràng, hào sảng nghĩa tình.
Tôi hiền, nhỏ nhẹ, cái miệng lại vụng về chẳng biết nói lời hoa mỹ hay diễn đạt những gì trong bụng, song tôi quý và biết ơn nhà bạn lắm. Tôi được cả nhà bạn thương. Từ Má, chị Ba, anh Năm cho đến chị Sáu, ai cũng đối đãi với tôi như người trong nhà. Đi học về, cơm nước đã sẵn sàng trên mâm, chiếc lồng bàn xanh đậy kỹ chờ chúng tôi. Chè cháo, bánh trái gì Thảo có là tôi có phần, bạn ăn gì tôi ăn nấy. Có hôm chị Ba còn nấu cả món "lẩu bao tử" đãi tôi. Chị cười bảo ăn cái này xong dễ bị... đau bao tử nên đặt tên vậy. Tôm khô, rau muống, cà chua kèm bún tươi.
Dịp nghỉ năm đó, không nhớ rõ vì sao chúng tôi được nghỉ học tận mấy ngày, người ta thì rủ nhau đi chơi hoặc về quê. Thảo hỏi tôi định đi đâu, tôi bảo tôi không đi đâu, chỉ ở phòng trọ thôi. Bạn rủ: "Về nhà tui chơi đi!". Tôi đồng ý.
Tối cuối tuần đó, tôi có lịch hẹn chat Yahoo với một người bạn khác. Thảo lấy xe chở tôi ra tiệm net. Tới quán, bạn cứ ngồi ngay kế bên cạnh nhìn tôi gõ phím.
- Bà không dùng máy tính à?
- Tui có xài mấy cái đó đâu!
- Sao lúc tui rủ bà ừ liền?
- Tui ừ là tui chở bà mà!
- Ủa tui tưởng bà cũng chat giống tui.
- Ủa không chat vẫn đi cùng bà được mà!
- Ờ… đi được, đi được…
Khổ nỗi, có bạn ngồi áp sát bên cạnh, tôi làm sao mà nói chuyện tự nhiên cho được. Tôi ngại, không thể nói bạn ra kia ngồi đi, cũng không biết nói chuyện với cậu bạn trên máy thế nào. Tôi gượng gạo, bạn trên máy hỏi gì tôi đáp nấy. Ai dè vị "giám khảo" ngồi ngay bên chốt câu xanh rờn:
- Hai người nói chuyện gì mà khô như cây củi vậy?
- Tôi với bạn đó có gì đâu.
- Thiệt có chuyện gì không?
- Cái bà này…
- Tui đáng yêu quá hả?
- Ê tui nhịn bà nha. Đi về!
- Về đâu? Đang vui mà.
Đã ngại rồi còn bị phán, chỉ biết cười thầm trong bụng: “Làm sao tôi nói chuyện gì trước mặt người khác được chứ… Bạn thật là…”
Những kỷ niệm vụn vặt, bền bỉ cứ thế tưới mát cho những năm tháng tuổi trẻ của chúng tôi.
Hồi tôi trục trặc chuyện tình cảm, Thảo không biết, tôi không muốn tỏ sự lộn xộn trong lòng của mình. Tôi cắm đầu cắm cổ học. Hễ về phòng, trừ lúc ăn uống, vệ sinh cá nhân là tay tôi cầm sách cầm vở, ngồi suốt bên bàn. Giờ giải lao trên giảng đường cũng cặm cụi, không nói không rằng. Đến chừng Thảo hỏi:
- Nghe nói dạo này bà hay thức đêm hả?
- Ừ, thức trễ hơn một chút.
- Có gì rối lắm hả?
- Một chút.
- Bà thức là thức ngày này qua ngày nọ chứ thức đêm gì? Thức kiểu đó mà không mệt hả?
- Không mệt.
Miệng cứng, người liêu xiêu và mặt tôi đã nhợt nhạt đôi chút.
Về phòng, nằm gác tay lên trán nghĩ ngợi, quyết định sắp xếp lại giờ giấc. Tôi bắt đầu ngủ sớm, dậy sớm nên đầu óc minh mẫn hơn. Học kỳ đó, tôi được học bổng. Mà được vậy là nhờ có công “cảnh tỉnh” của Thảo.
Còn nhớ, dạo ấy có đợt phải đi kiến tập, tôi lại khăn gói đến ở nhờ nhà bạn ba bốn ngày trong tuần cả mấy tháng. Chúng tôi lại càng ríu ra, ríu rít. Má chọc: “Hai đứa này chuyện ở đâu nói hoài không hết, đi học, ở nhà tới vô mùng còn rủ rỉ, rù rì.”
Có buổi chiều, Thảo họp mặt với các bạn học cấp ba và chở tôi theo. Vùng ngoại ô thênh thang, men theo những bờ đê uốn lượn là tới điểm hẹn. Chúng tôi để xe bên hiên, rồi tản bộ ra ruộng, ngồi ăn trái cây, ngắm diều bay lượn. Đất ruộng mới gặt xong đã ráo, bước chân đi nghe sột xoạt. Phía xa xa, mấy cánh đồng chưa gặt, lúa chín vàng ươm, từng đợt gió thổi qua làm sóng lúa nhấp nhô nhịp nhàng. Chiều gió lộng, thoang thoảng mùi gốc rạ, mùi lúa chín đưa hương. Bầu trời trong vắt, những cánh diều bay cao vút.
Lòng tôi đỡ nhớ quê. Cứ muốn ở mãi không về.
Trời sập tối, một người bạn trong nhóm reo lên “Sao Thần Nông sớm kìa!".
Trên bầu trời, chòm sao ấy kéo dài thành một dải cong cong giống như chiếc gầu sòng tát nước. Chợt nhớ hai câu thơ:
“Lưỡi cày lấp lánh sao rơi
Ngỡ như quê mẹ lúa ngời vách mây”.
Những năm tháng đó đẹp, ấm áp hết sức. Ngẫm lại, tôi lúc nào cũng sẵn hai tấm bản đồ.
Tấm đầu tiên bằng giấy thông thường, nhàu nhĩ những nếp gấp, lem luốc mồ hôi theo từng chuyến xe buýt lắc lư.
Xe buýt thì có thể tiếp tục lạc nhưng tình nghĩa thì không bao giờ lệch. Trận dịch Covid khiến con người ta phải “quên đi nhiều thứ” nhưng ký ức vẫn nhớ như in. Những kỷ niệm ấy dù bị thời gian mài mòn ít nhiều nhưng vẫn nằm yên ở đó, chỉ cần một cái chạm nhẹ lại sáng bừng.
Bắt đầu từ góc công viên Lê Văn Tám với buổi ngồi bệt ăn gỏi khô bò, qua góc sân vận động Bình Quới với những xiên cá viên chiên nóng hổi dưới trời mưa lâm râm, rồi đến quán lẩu cay xè “nhúng ngược” trên đường Quang Trung. Ký ức ấy mở rộng dần theo thời gian.
Chúng tôi cùng nhau cắm trại giữa sương mờ Bảo Lộc nghe tiếng thác Đamb'ri, ngước nhìn vòm uy nghiêm của Tòa Thánh Cao Đài, leo qua những bậc đá dốc đứng của Núi Bà Đen Tây Ninh, và gửi lại tiếng cười dọc theo những triền sông vạt nắng từ Tiền Giang đến Đồng Tháp. Đó là tấm bản đồ thứ hai – Bản đồ thanh xuân.
Giờ đây, mỗi đứa đã có một khoảng trời riêng, cuộc sống trưởng thành bận rộn và chẳng thể liên lạc thường xuyên như thuở trước. Nhưng có những thứ đã khắc sâu vào cõi nhớ thì chẳng bao giờ phai mờ. Thỉnh thoảng, ngửi thấy mùi rau muống luộc, nhìn món đậu que xào cuốn bánh tráng, hay lướt qua một góc nhà sách, hình ảnh của bạn lại hiện về. Ký ức ấy nhắc nhở tôi biết nâng niu và nhặt từng mảnh ghép để hoàn thiện những góc khuất của tuổi trẻ. Thảo là người đầu tiên đặt nét mực lên hành trình ấy, từng chấm nhỏ, từng chấm, từng chấm…
Thanh xuân của tôi không hề uổng phí. Tôi may mắn nhờ lòng chân thành còn Thảo lại giàu tình nghĩa. Bạn bè không cần nhiều, chỉ cần hiểu và thương là đủ.
Ở đời, cái gì đau hay nhớ lâu. Tôi cứ ngỡ tình yêu đôi lứa là thứ khiến ta day dứt mãi, nhớ nhung mãi. Nhưng tôi đã lầm cho đến khi tôi viết về Thảo. Bạn đọc truyện tôi và muốn được đọc tiếp. Có những chuyện cứ ngỡ là quên, nhưng khi ngồi nhớ lại tất cả như mới hôm qua: từng câu, từng chữ, từng lời, từng âm thanh, từng hình ảnh… Thấm quá, nhớ quá!
Nếu Sài Gòn là quê hương thứ hai thì nhà bạn cũng là gia đình thứ hai của tôi. Căn nhà có thể cũ, con người có thể già, nhưng tình người luôn nồng ấm. Nhà má vẫn còn, anh chị vẫn chào đón tôi và bạn tôi vẫn sẵn lòng. Đó chính là tấm bản đồ vẹn tròn nhất mà tôi đang sở hữu: nơi được vẽ bằng ký ức, bằng tình thân và luôn sẵn sàng thắp lửa đợi tôi về.
Còn tấm bản đồ tuổi trẻ của bạn thì sao, có ai cùng bạn đi qua những ngày xanh ấy không?
(Bạn có biết không, tối qua tôi mơ thấy về nhà bạn chơi. Bạn không phải bạn hiền, cũng chẳng phải bạn thân nhất, bạn chính là bạn của tôi)