Sau hai cực lớn, sau cơn khát vô đáy của Thế giới A và sự lo liệu chết chóc của Thế giới B, Độc Ma đã chuẩn bị tinh thần để bước vào một thế giới đang chết thứ ba. Anh đã quen với cái nhịp ấy rồi: một ấn tượng ban đầu đẹp đẽ, rồi vết nứt, rồi cái chết ẩn dưới lớp vỏ. Anh nghĩ mình đã biết trước sẽ tìm thấy gì.
Nhưng thế giới thứ ba làm anh bất ngờ.
Vì khi anh giáng sinh vào nó, trong hình hài một cư dân mà lần này Người Gác Ngưỡng đặt tên là Vui, điều đầu tiên anh cảm thấy không phải sự chói lòa, cũng không phải sự bình lặng chết chóc. Mà là tiếng cười. Tiếng cười thật, vang khắp nơi, tiếng cười của những con người đang thật sự vui, thật sự say mê, thật sự sống. Anh mở mắt ra giữa một thế giới đầy màu sắc và chuyển động, nơi con người khắp nơi đang chơi. Không phải chơi theo cái nghĩa nhàn rỗi, giết thời gian. Mà chơi theo cái nghĩa sâu nhất của từ ấy: dồn hết mình vào một điều gì đó khó khăn mà mình tự chọn, chỉ vì niềm vui của việc vượt qua nó.
Ở đây, khan hiếm cũng đã bị xóa bỏ, như hai thế giới trước. Không ai phải làm việc để sống. Không ai thiếu thốn vật chất. Nhưng thay vì rơi vào cơn khát của Thế giới A hay sự tê liệt của Thế giới B, nền văn minh này đã tìm ra một lối đi thứ ba. Khi không còn phải lao động để tồn tại, con người ở đây đã làm một điều mà Độc Ma phải thừa nhận là khôn ngoan đến bất ngờ: họ tự tạo ra khó khăn cho mình. Tự nguyện. Có chủ đích. Họ dựng lên những trò chơi, những thử thách, những cuộc thi, những ngọn núi để leo, những bài toán để giải, những tác phẩm để sáng tạo, những kỹ năng để rèn. Và họ đổ vào những thứ tự tạo ấy tất cả cái năng lượng, cái khao khát, cái ý chí mà ở các thế giới khác đã bị lãng phí vào việc tiêu dùng hoặc bị giết chết bởi sự lo liệu.
"Đây là điều ta không ngờ tới," Độc Ma thì thầm, đứng nhìn một nhóm người đang mải mê với một trò chơi phức tạp mà anh chưa hiểu luật, khuôn mặt họ căng thẳng, tập trung, rồi vỡ òa niềm vui khi ai đó vượt qua được một thử thách. "Người Gác Ngưỡng, ngươi thấy không? Họ đã hiểu một điều mà hai thế giới kia không hiểu. Họ hiểu rằng con người cần sức cản. Cần khó khăn. Cần một cái gì đó để vượt qua. Và khi khan hiếm tự nhiên biến mất, thay vì để mình chết trong sự dễ dàng, họ đã tự chế tạo ra sức cản mới. Họ đã biến cả cuộc đời thành một sân chơi tự nguyện."
"Thưa ngài," Người Gác Ngưỡng đáp, và trong giọng nó cũng có sự ngạc nhiên, "tôi phải công nhận, đây là thế giới khỏe mạnh nhất mà chúng ta gặp cho tới giờ. Tôi không cảm thấy cái chết ở đây rõ như ở hai nơi trước. Con người ở đây vẫn khao khát, nhưng là khao khát lành mạnh. Vẫn phấn đấu, nhưng vì niềm vui chứ không vì sợ hãi. Có lẽ... có lẽ đây chính là lời giải, thưa ngài? Có lẽ đây là cái mà cả cõi nên hướng tới?"
Độc Ma không đáp ngay. Anh đã học được, qua Thế giới B, rằng cái đẹp đẽ nhất thường giấu cái giá sâu nhất, và anh không muốn lặp lại sai lầm suýt tin ngay rằng mình đã tìm thấy thiên đường. Nhưng anh cũng phải thành thật: thế giới này khác thật. Nó khỏe hơn thật. Và trong những ngày đầu làm Vui, anh để mình tận hưởng nó, để mình chơi, để mình hiểu cái nền văn minh của trò chơi này từ bên trong.
Anh thử tham gia. Anh chọn một trò, một thử thách về khéo léo và chiến thuật, và anh chơi. Và anh phát hiện ra điều kỳ diệu: nó cuốn hút. Nó khó vừa đủ để anh phải cố gắng, nhưng không khó tới mức tuyệt vọng. Mỗi lần anh tiến bộ, anh cảm thấy một niềm vui thật, cái niềm vui của sự thành thạo, của việc vượt qua chính mình hôm qua. Anh hiểu vì sao cư dân ở đây say mê đến thế. Những trò chơi này được thiết kế một cách tinh tế để mang lại đúng cái mà tâm hồn con người khao khát: một mục tiêu rõ ràng, một con đường có sức cản để đi tới nó, và cảm giác tiến bộ trên con đường ấy. Chúng cho con người cái mà lao động từng cho, cái cảm giác được thử thách, được vượt qua, được trở nên giỏi hơn, mà không có cái khổ của việc phải lao động để sống còn.
"Anh chơi hay đấy," một cô gái nói với anh, sau khi anh vừa hoàn thành một thử thách khó. Cô tên là Reo, một trong những người chơi cừ nhất ở khu vực này, và cô đã để ý đến Vui vì anh học nhanh một cách khác thường. "Anh mới chơi mà đã lên trình nhanh thế. Có khiếu đấy. Anh có muốn chơi cùng nhóm bọn tôi không? Bọn tôi đang chuẩn bị cho một giải lớn."
Và thế là Độc Ma, trong hình hài Vui, gia nhập cộng đồng những người chơi. Anh chơi cùng họ, tập luyện cùng họ, chia sẻ niềm vui và cả sự thất vọng cùng họ. Và qua Reo, qua những người bạn chơi, anh dần thấy được cái đẹp thật sự của thế giới này. Vì ở đây, con người không cô đơn như Thế giới A, cũng không bị hòa tan như Thế giới B. Họ gắn kết với nhau qua trò chơi, qua sự cạnh tranh lành mạnh, qua việc cùng nhau theo đuổi những thử thách chung. Có tình bạn thật, có sự ngưỡng mộ thật, có cả những cuộc kình địch làm cả hai bên cùng giỏi lên. Ý nghĩa của đời sống ở đây không đến từ việc mua sắm, cũng không đến từ việc được lo liệu, mà đến từ việc chơi giỏi, từ việc trở thành bậc thầy của một điều gì đó, từ việc được cộng đồng công nhận vì tài năng thật của mình.
"Đây là ý nghĩa nhân tạo," Độc Ma nói với Reo một tối, khi hai người ngồi nghỉ sau một buổi tập. "Em có bao giờ nghĩ về điều đó không? Những trò chơi này, những thử thách này, chúng không có ý nghĩa tự thân. Chúng chỉ có ý nghĩa vì chúng ta đồng ý gán ý nghĩa cho chúng. Nếu ngày mai mọi người quyết định rằng trò chơi này không quan trọng nữa, thì mọi thành tựu của em trong nó cũng tan biến. Em có thấy điều đó đáng sợ không? Rằng cái ý nghĩa mà em sống vì nó, thật ra chỉ là một sự đồng thuận, một quy ước, một điều ta cùng nhau giả vờ là quan trọng?"
Reo suy nghĩ về câu hỏi, và Độc Ma thích ở cô cái sự nghiêm túc ấy, cô không gạt đi câu hỏi khó mà đón lấy nó. "Em có nghĩ về nó," cô nói. "Và lúc đầu nó làm em sợ thật. Nhưng rồi em nhận ra một điều. Mọi ý nghĩa đều là nhân tạo, anh Vui ạ. Kể cả cái ý nghĩa mà người ta tưởng là tự nhiên. Ngày xưa, khi con người còn phải lao động để sống, họ tưởng công việc của họ có ý nghĩa tự thân. Nhưng thật ra công việc ấy cũng chỉ có ý nghĩa vì nó phục vụ sự sống còn, và sự sống còn thì cũng chỉ có ý nghĩa vì... vì ta muốn sống. Đâu đâu cũng vậy. Cuối cùng, mọi ý nghĩa đều dựa trên một cái ta chọn để coi là quan trọng. Không có ý nghĩa nào là tuyệt đối cả. Vậy thì, nếu mọi ý nghĩa đều là ta chọn, thì tại sao ta không chọn một ý nghĩa đẹp, một ý nghĩa mang lại niềm vui, sự gắn kết, sự trưởng thành? Đó chính là cái bọn em làm. Bọn em không giả vờ rằng trò chơi có ý nghĩa tự thân. Bọn em biết nó là quy ước. Nhưng bọn em chọn quy ước ấy, một cách có ý thức, vì nó làm bọn em sống tốt hơn, vui hơn, gần nhau hơn. Cái ý nghĩa được chọn một cách tỉnh táo, em nghĩ, còn thật hơn cái ý nghĩa mà người ta tin một cách mù quáng."
Độc Ma lặng người trước câu trả lời của Reo. Vì cô vừa nói ra một điều sâu sắc đến bất ngờ, một điều mà anh, đấng sáng tạo, cũng phải suy ngẫm. Mọi ý nghĩa đều là nhân tạo. Kể cả ý nghĩa của một vị thần. Kể cả cái ý nghĩa mà anh tìm thấy trong căn bếp có ánh đèn vàng. Nó có ý nghĩa không phải vì nó có một giá trị tuyệt đối khắc trong bản chất của vũ trụ, mà vì anh đã chọn nó, đã yêu nó, đã gán cho nó cái giá trị ấy. Và cái sự chọn ấy không làm nó kém thật đi. Ngược lại, có lẽ nó làm nó thật hơn. Vì một ý nghĩa được chọn một cách tự do, một cách tỉnh táo, với đầy đủ ý thức rằng ta đang chọn nó, thì đó là một ý nghĩa mà ta thật sự sở hữu, thật sự chịu trách nhiệm, thật sự sống vì nó, chứ không phải một ý nghĩa được áp đặt lên ta từ bên ngoài.
"Em khôn ngoan hơn tuổi của em nhiều, Reo ạ," anh nói khẽ. "Em vừa dạy ta một điều."
"Anh nói cứ như anh già lắm ấy," Reo cười. "Anh trông có già hơn em bao nhiêu đâu."
Độc Ma cũng cười, và không đáp. Nhưng trong lòng anh, một tia hy vọng lớn đang dâng lên. Có lẽ đây thật sự là lời giải. Có lẽ thế giới này, với cái nghệ thuật tạo ra ý nghĩa tự nguyện của nó, chính là con đường mà cả cõi nên đi. Nó giữ được sức căng mà hai cực lớn đã đánh mất. Nó cho con người sự thử thách của Thế giới A mà không có sự tàn nhẫn. Cho con người sự gắn kết của Thế giới B mà không có sự cầm tù. Nó tìm ra cách để con người vừa tự do vừa gắn kết, vừa cá nhân vừa cộng đồng, vừa được thử thách vừa được vui. Nó giữ được cái điểm cân bằng chông chênh giữa các cực. Phải chăng anh đã tìm thấy, cuối cùng, một thế giới khỏe mạnh thật sự?
Nhưng ngay cả khi niềm hy vọng ấy dâng lên, một phần trong Độc Ma, cái phần đã học được sự thận trọng qua bao thế giới, vẫn khẽ cảnh giác. Anh nhớ lời Người Gác Ngưỡng đã nói ở Thế giới B: nếu một thế giới thật sự khỏe mạnh, thì nó sẽ là ngoại lệ duy nhất, và ta không nên tin vào ngoại lệ. Nên anh không cho phép mình kết luận vội. Anh tiếp tục sống ở đây, chơi ở đây, quan sát. Và dần dần, dưới cái vẻ ngoài rực rỡ và lành mạnh của xứ sở trò chơi, anh bắt đầu để ý những điều nhỏ, những vết mờ đầu tiên trên một bức tranh tưởng như hoàn hảo.
Anh để ý rằng có những người chơi mà niềm say mê đã vượt qua ranh giới, trở thành nỗi ám ảnh. Những người không còn chơi vì vui, mà chơi vì không thể ngừng, vì bên ngoài trò chơi họ không còn biết mình là ai. Anh để ý rằng có những kẻ thua cuộc, những kẻ không đủ tài để leo lên trong cái thang bậc của trò chơi, và những kẻ ấy mang một nỗi buồn riêng, một cảm giác vô giá trị, vì ở một thế giới nơi ý nghĩa đến từ việc chơi giỏi, thì kẻ chơi dở là kẻ không có ý nghĩa. Anh để ý rằng cái ranh giới giữa trò chơi tự nguyện và sự cưỡng bách vô hình mong manh hơn nó có vẻ, rằng khi cả một xã hội xây quanh trò chơi, thì việc không chơi, việc đứng ngoài, cũng trở thành một dạng bị loại trừ.
Và anh để ý một điều sâu hơn, một điều làm anh trăn trở nhất. Anh để ý rằng cái nền văn minh trò chơi này, dù đẹp đẽ, dù lành mạnh, vẫn dựa trên một nền tảng mong manh: sự đồng thuận. Cả thế giới này sống được vì mọi người cùng đồng ý coi những trò chơi là quan trọng, cùng tôn trọng luật chơi, cùng chơi một cách công bằng. Nhưng cái đồng thuận ấy, cái giao ước ngầm ấy, là một thứ dễ vỡ. Nó dựa trên lòng tin. Và lòng tin thì có thể bị phản bội. Chuyện gì sẽ xảy ra, Độc Ma tự hỏi, nếu có ai đó phá vỡ giao ước? Nếu có ai đó gian lận? Nếu có ai đó dùng một sức mạnh nằm ngoài luật chơi để thắng? Thì cả cái cấu trúc ý nghĩa tinh tế này, cả cái nền văn minh xây trên sự đồng thuận này, có thể sụp đổ. Vì một trò chơi mà người ta có thể gian lận thì không còn là trò chơi. Và một xã hội mà ý nghĩa của nó dựa trên trò chơi, khi trò chơi bị phá vỡ, sẽ mất luôn cả ý nghĩa của mình.
"Ngươi thấy cái mong manh của nó chưa, Người Gác Ngưỡng," anh thì thầm một đêm. "Thế giới này là thế giới khỏe nhất ta từng thấy. Nhưng cái sức khỏe của nó lại là thứ dễ vỡ nhất. Hai cực lớn kia, dù bệnh, lại vững, vì chúng dựa trên những cơ chế cứng, cỗ máy thị trường, Đấng Lo Liệu. Còn thế giới này dựa trên một thứ mềm, một giao ước, một lòng tin, một sự đồng thuận rằng ta cùng nhau coi trò chơi là quan trọng và cùng nhau chơi công bằng. Cái mềm ấy đẹp hơn, người hơn, sống hơn. Nhưng nó cũng dễ tổn thương hơn. Chỉ cần một kẻ phá vỡ giao ước, một kẻ gian lận đủ lớn, là cả cái đẹp này có thể tan."
"Vậy ngài lo rằng thế giới này sẽ gặp một kẻ như thế," Người Gác Ngưỡng nói.
"Ta không lo rằng nó sẽ gặp," Độc Ma đáp, và giọng anh trầm xuống. "Ta lo rằng nó đã gặp rồi. Trong những ngày qua, ta nghe những lời xì xào. Về một người chơi đang thắng theo một cách mà không ai hiểu. Thắng quá dễ, quá tuyệt đối, đánh bại cả những kẻ giỏi nhất mà không cần cố gắng. Cư dân ở đây bắt đầu đồn rằng kẻ ấy có một cái gì đó, một sức mạnh, một lợi thế nằm ngoài luật chơi. Và nếu điều đó là thật, nếu có một kẻ đang gian lận ở quy mô ấy, thì cái giao ước giữ cho thế giới này sống đang bắt đầu rạn. Ta cần tìm kẻ ấy. Ta cần hiểu chuyện gì đang xảy ra. Vì nếu cái đẹp mong manh này sụp đổ, thì ta sẽ mất đi lời giải khả dĩ nhất mà ta từng tìm thấy cho căn bệnh của cõi mình."
Đêm đó, Độc Ma nằm trong hình hài của Vui, giữa một thế giới đầy tiếng cười và màu sắc, và lần đầu tiên kể từ khi đến đây, anh cảm thấy một sự bất an. Vì anh đã bắt đầu yêu cái thế giới này, yêu Reo và những người bạn chơi, yêu cái cách nó tìm ra ý nghĩa từ hư không bằng sự đồng thuận và niềm vui. Và chính vì đã yêu, anh sợ. Sợ nhìn thấy nó vỡ. Sợ rằng cái lời giải đẹp đẽ nhất mà anh tìm được lại cũng là cái mong manh nhất, dễ bị phá vỡ nhất, và rằng đằng sau tiếng cười của xứ sở trò chơi, một vết nứt đang âm thầm lan ra, chờ ngày cả cấu trúc ý nghĩa tinh tế này đổ sụp.
Anh nhắm mắt, nhớ về căn bếp có ánh đèn vàng, và anh nghĩ về Linh, về em gái mình, về cái cách con bé đã chọn theo đuổi ước mơ của riêng nó, đã chọn bay đi tìm một cuộc đời do chính nó dệt nên. Ước mơ của Linh, cũng như những trò chơi ở đây, không có ý nghĩa tự thân. Nó chỉ có ý nghĩa vì Linh đã chọn nó, đã yêu nó, đã dồn cả tuổi trẻ của mình vào nó. Và cái ý nghĩa được chọn ấy, Reo đã nói đúng, còn thật hơn mọi ý nghĩa được áp đặt. Có lẽ đó là bài học của thế giới này. Có lẽ ý nghĩa không phải là thứ ta tìm thấy có sẵn trong vũ trụ, mà là thứ ta tạo ra, cùng nhau, bằng sự đồng thuận và tình yêu. Và nếu vậy, thì cái giao ước mong manh giữ cho xứ sở trò chơi sống, cũng chính là điều thiêng liêng nhất, đáng bảo vệ nhất trong cả thế giới này.
Ngày mai, anh sẽ đi tìm kẻ đang phá vỡ giao ước ấy. Và anh linh cảm, một cách mơ hồ mà nặng nề, rằng cái anh sắp tìm thấy sẽ không đơn giản như một kẻ gian lận tầm thường, mà sẽ là một điều gì đó chạm tới chính cái câu hỏi lớn nhất về ý nghĩa, về trò chơi, và về cái giá của một thế giới dám đặt tất cả niềm tin của mình vào một giao ước mềm.